Conservation of Cultural Heritage and Traditional Materials within the Framework of Sustainable Development

Öz

The purpose of this study was to evaluate lime mortars used in restoration and to investigate the relationship between cultural heritage preservation and development through all aspects of sustainability. Domestic and international databases from a variety of fields— cultural heritage, economics, tourism, and materials science—were examined throughout the research process. It was shown that how sustainability and preservation are inextricably linked and how this relationship can be portrayed both conceptually and practically in the case of lime mortars. Since it is well known that chemical additives are used to enhance the qualities of lime mortars currently used in restoration, a model proposal is put forth that can combine modern methods, traditional material culture, and current restoration techniques to counteract the unpredictable effects of these chemical additives.

Anahtar Kelimeler

• Cultural heritage
• sustainability
• development
• circular economy
• green maintenance
• lime mortars
• additives
• admixtures

Sürdürülebilir Kalkınma Çerçevesinde Kültürel Mirasın Korunması ve Geleneksel Malzeme

Öz

Bu araştırma kültürel mirasın korunması ve kalkınma ilişkisini, sürdürülebilirliğin tüm boyutları üzerinden incelemek ve restorasyonda kullanılan kireç harçları özelinde bir değerlendirme sunmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma sürecinde; kültürel miras, ekonomi, turizm ve malzeme bilimi başta olmak üzere farklı disiplinlerden yerli ve yabancı veri tabanları taranmıştır. Sürdürülebilirlik ve koruma arasındaki içkin ilişki ve bu ilişkinin yalnızca kavramsal olarak değil, kireç harçları özelinde uygulamada nasıl karşılık bulabileceği ortaya konulmuştur. Günümüzde, restorasyonda kullanılan kireç harçlarının özelliklerinin geliştirilmesinde kimyasal katkıların kullanıldığı bilinmektedir ve bu kimyasal katkıların öngörülemez etkilerine karşı; geleneksel malzeme kültürü, çağdaş yaklaşımlar ve günümüz restorasyon pratiklerini ortak paydada buluşturabilecek bir model önerisi sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel miras
• sürdürülebilirlik
• kalkınma
• döngüsel ekonomi
• yeşil koruma
• kireç harçları
• katkı malzemeleri.

Kaynakça

1. Alemdağ, E. L., & Akkan, A. Ç. (2023). Geleneksel konutların restorasyon sürecinde enerji etkin iyileştirilmesi. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, 13(1), 202-222. https://doi.org/10.31466/kfbd.1229963
2. Ashworth, G. J., & Tunbridge, J. E. (2000). The tourist-historic city: Retrospect and prospect of managing the heritage city. Routledge.
3. Awad, Z. (2023). Sustainable restoration techniques for historic buildings in Tyre City. Steps For Civil, Constructions and Environmental Engineering, 1(1), 14-23.
4. Bai, J., Johar, S. B., Mohammad, N. B., & Xia, J. (2026). Traditional village protection and sustainable development: Knowledge graph construction and hotspot evolution. Sustainable Futures, 11, 101577.
5. Başdoğan Deniz, G. (2022). Kültürel mirasın korunması için sürdürülebilir miras yönetimi: Türkiye örneği. Kent Akademisi, 15(3), 1204-1222. https://doi.org/10.35674/kent.1063306
6. Baycan, T., & Girard, L. F. (2011). Heritage in socio-economic development: Direct and indirect impacts. ICOMOS, Paris.
7. Bogdan, A., Chambre, D., Copolovici, D. M., Bungau, T., Bungau, C. C., & Copolovici, L. (2022). Heritage building preservation in the process of sustainable urban development: The case of Brasov medieval city, Romania. Sustainability, 14(12), 6959.
8. Bowitz, E., & Ibenholt, K. (2009). Economic impacts of cultural heritage: Research and perspectives. Journal of Cultural Heritage, 10(1), 1-8.

9. Bozlağan, R. (2002). Sürdürülebilir gelişme düşüncesinin tarihsel arka planı. Çağdaş Yerel Yönetimler, 11(1).
10. Chalhoub, M. S. (2018). Cultural heritage in sustainable development: Stone houses as environmental assets in the East Mediterranean. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development, 8(1), 30- 46.
11. Chohan, A. Y., & Ki, P. W. (2005). Heritage conservation a tool for sustainable urban regeneration: A case study of Kaohsiung and Tainan, Taiwan. 41st ISoCaRP Congress.
12. Coşkun, B., & Kurt, H. (2021). Türkiye'de kültürel mirasın korunması: Tarihsel gelişim ve yerel yönetimlerin rolü. Türk İdare Dergisi, 93(493), 85-110.
13. Çelik, S. (2001). Mevcut belgeler ışığında Süleymaniye külliyesinin yapım süreci (Yayınlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
14. De Kock, T., & Van Audenrode, F. (2024). Testing historical recipes with organic additives to alter the water absorption of traditional lime mortar. MATEC Web of Conferences, 403, 03010.
15. Diaz Basteris, J., & Menéndez, B. (2020). Sustainable lime restoration mortars: Physical properties and durability assessment. Geosciences and Environment, Cergy-Pontoise University.
16. Dişli, G., & Ankaralıgil, B. (2021). Sustainable and traditional technologies in Kutahya historic houses and their contribution to circularity: The case of Lajos Kossuth house. Vitruvio - International Journal of Architecture Technology and Sustainability, 6(1).
17. Ercoşkun, Ö. Y. (2016). Geleneksel Türk kentinden sürdürülebilirlik çıkarımları. İdealkent, 7(19), 522-549.
18. Forster, A. M., Carter, K., Banfill, P. F. G., & Kayan, B. A. (2011). Green maintenance for historic masonry buildings: An emerging concept. Building Research & Information, 39(6), 654-664.
19. Francis, A., Padmanabhan, V., & Thomas, A. (2025). A life cycle assessment-based case study analysis of the sustainability of vernacular versus contemporary construction techniques. Engineering, Construction and Architectural Management, 32(9), 6187-6205.
20. Galluccio, C., & Giambona, F. (2024). Cultural heritage and economic development: Measuring sustainability over time. Socio-Economic Planning Sciences, 95, 101998.
21. Gökçe, Z. (2022). Sürdürülebilir koruma modelinde alan yönetiminin yeri. Kent Akademisi.
22. Göktürk, I. (2023). Cumhuriyet'in 100. yılında sürdürülebilir kültürel miras yönetimi ve tarihsel perspektifle Ankara Etnografya Müzesi. Kent Akademisi, 16(Özel Sayı), 577-596.
23. Guetzkow, J. (2002). How the arts impact communities: An introduction to the literature on arts impact studies. Princeton University Center for Arts and Cultural Policy Studies.
24. Gümüşlü, B. (2010). 20. yüzyıl Türk tarihçiliğinde Osmanlı şehri araştırmaları. Tarih Okulu Dergisi, 66.
25. Günay, Z. (2022). 19. yüzyılda yaşanan endüstri devriminin inşaat malzemeleri üzerine etkisi: İstanbul'da tuğla üretimi. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4).
26. Hacıbekiroğlu, G. (2017). Taşınmaz kültürel miras alanlarının korunmasında ve yaşatılmasında alan yönetim planı ve sürdürülebilir turizm ilişkisi (Uzmanlık Tezi). İller Bankası Anonim Şirketi, Ankara.
27. International Council on Monuments and Sites (ICOMOS). (2003). Principles for the analysis, conservation and structural restoration of architectural heritage. ICOMOS. Hoşkara, Ş., Lombardi, A., & Doğaner, S. (2021). Role of cultural heritage conservation for reaching the sustainable development goals (SDGs): An interdisciplinary approach. Journal of The Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 36(4), 1963-1975.
28. Jelinčić, D. A., & Tišma, S. (2020). Ensuring sustainability of cultural heritage through effective public policies. Urbani izziv, 31(2), 78-87.
29. Kanlı, İ. B. (2015). Kültürel mirasın korunması ve sürdürülebilirlik arasındaki paradoks. 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 38. Kolokyumu Bildiriler Kitabı (s. 359-376). TMMOB Şehir Plancıları Odası.
30. Kapuci, U., Cengiz, C., Smardon, R. C., & Cengiz, B. (2026). Stakeholder-based assessment of historical urban landscapes as cultural heritage within the context of sustainable development: A case study of İznik (Nikaia). Scientific Reports, 16.
31. Kayan, B. A. (2017). Green maintenance for heritage buildings: Paint repair appraisal. International Journal of Building Pathology and Adaptation, 35(1), 63-89.
32. Kayan, B. A., Mohd Konar, S. N., Ibrahim, Z., Razali, N., & Forster, A. M. (2024). Environmental maintenance appraisal on lime-based mortar repair for heritage buildings conservation. Planning Malaysia, 22(3), 288-302.
33. Keshtkaran, P. (2011). Harmonization between climate and architecture in vernacular heritage: A case study in Yazd, Iran. Procedia Engineering, 21, 428-438.
34. Kong, L. (2026). Historical and cultural heritage of rural areas as a basis for sustainable development of local governance: China's evidence. Humanities and Social Sciences Communications.
35. Kumar, A. K., Mainali, B., Ghimire, A., Adhikari, B., Lohani, S. P., & Baral, B. (2025). Role of vernacular architecture in enhancing the environmental sustainability of the building sector. Energy for Sustainable Development, 86, 101695.
36. Kupisz, M. M., & Dzialek, J. (2013). Cultural heritage in building and enhancing social capital. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development, 3(1), 35-54.
37. Kuşçuoğlu, G. Ö., & Taş, M. (2017). Sürdürülebilir kültürel miras yönetimi. Süleyman Demirel Üniversitesi Yalvaç Akademi Dergisi, 2(1), 58-67.
38. Laveglia, A., Sambataro, L., Ukrainczyk, N., Ortel, T., De Belie, N., & Koenders, E. (2023). Environmental and economic sustainability aspects in lime-based construction materials. MATEC Web of Conferences, 378, 06005.
39. Manoharan, A., & Umarani, C. (2022). Lime mortar, a boon to the environment: Characterization case study and overview. Sustainability, 14(11), 6481.
40. Meadows, D. H., Meadows, D. L., Randers, J., & Behrens, W. W. (1972). The limits to growth. Universe Books.
41. Megna, B., Badagliacco, D., Sanfilippo, C., La Mantia, T., Ercoli, L., & Valenza, A. (2019). Formulation of lime mortars based on natural fibers and waste materials for more sustainable buildings. 3rd International Conference on Bio-Based Building Materials, Belfast.
42. Memiş, L. (2020). Kentsel aktörlerin sürdürülebilirlik algıları: Q-Metodoloji yöntemiyle bir araştırma. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 244-260.
43. Mercan, Ş. O., & Üzülmez, M. (2014). Coğrafi işaretlerin bölgesel turizm gelişimindeki önemi: Çanakkale ili örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29(2), 67-94.
44. Naycı, N. (2014). Arkeolojik alan yönetiminde sürdürülebilir yaklaşımlar: Aspat (Strobilos) yönetim planı çalışmaları. METU Journal of the Faculty of Architecture, 31(2), 189-207.
45. Ng, M. K., Cook, A., & Chui, E. W. T. (2001). The road not travelled: A sustainable urban regeneration strategy for Hong Kong. Planning Practice & Research, 16(2), 171-183.
46. Osmanoğlu, İ. (2019). Sürdürülebilir planlama ve kültürel miras ilişkisi: Teorik bir değerlendirme çerçevesi. ASOS Journal - The Journal of Academic Social Science, 7(97), 364-380.
47. Özmehmet, E. (2007). Avrupa ve Türkiye'deki sürdürülebilir mimarlık anlayışına eleştirel bir bakış. Journal of Yaşar University, 809-826.
48. Polat, B. Y. (Ed.). (2020). Gelenekselden moderne yapı tasarımı ve malzemesi. Iksad Publishing House.
49. Rypkema, D. D. (2009). The role of heritage conservation in a sustainable economy. European Heritage Heads Forum, Bratislava.
50. Sey, Y., Akın, N., & Tapan, M. (2003). Sürdürülebilir kalkınma / "Tarihi kültürel mirasın korunması". Vizyon 2023 Öngörü Panelleri.
51. Şen, D.E., R.M. Sarı, S. Özgen ve A. Sağsöz, 2010, “Design Principles of Nature Friendly House in the Context of Vernacular Architecture of Eastern Blacksea Region”, Research Journal of International Studies, sayı:17
52. Scherl, L. M., Wilson, A., Wild, R., Blockhus, J., Franks, P., McNeely, J. A., & McShane, T. O. (2004). Can protected areas contribute to poverty reduction? Opportunities and limitations (p. 3). IUCN Stegmeijer, E., & Veldpaus, L. (Eds.). (2021). A research agenda for heritage planning: Perspectives from Europe. Edward Elgar Publishing.
53. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On ikinci kalkınma planı (2024-2028). T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2019). Tarihten referans alan kamu binaları tasarım rehberi (Rehber Yayınları I). Ankara.
54. Tezel, Ö., & Yıldız, E. (2020). Sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarında dünya ve Türkiye karşılaştırması: Edikab örneği. Social Sciences Research Journal, 9(2), 35-48.
55. Thorbecke, E. (2007). The Evolution of the Development Doctrine, 1950-2005. UNU-WIDER Research Paper No. 2006/155.
56. Torraca, G. (2005). Lectures on materials science for architectural conservation. Getty Conservation Institute.
57. Torney, C., Forster, A. M., & Szadurski, E. M. (2014). Specialist “restoration mortars” for stone elements: A comparison of the physical properties of two stone repair materials. Heritage Science, 2(1), 1. https://doi.org/10.1186/2050-7445-2-1
58. Turhan, Y. (2020). Kalkınma kavramının tarihsel süreci ve etimolojik analizi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (29), 149-164. https://doi.org/10.18092/ulikidince.719140
59. Tüt, K., Tuna, M., & Aldoğan Şenol, F. (2022). Turizm Ekseninde Somut Kültürel Mirasın Sürdürülebilirliğinin İncelenmesi. Journal of Humanities and Tourism Research, 12(4), 782-797. https://izlik.org/JA53MN85CG
60. Vitruvius, P. (2017). Mimarlık Üzerine On Kitap (S. Güven, Çev.). YEM Yayın. (Orijinal eser MÖ 1. yy'da yazılmıştır).
61. Yates, T., & Ferguson, A. (2008). The use of lime-based mortars in new build (NF12). NHBC Foundation; IHS BRE Press, Amersham, UK.
62. Yanar, A., & Karadeniz, C. (2023). Geleneksel bilginin korunması ve sürdürülmesinde coğrafi işaretleme ve müzeler: Geleneksel ve çağdaş yaklaşımlar. 9. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi.
63. Yeni, O. (2014). Sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma: Bir yazın taraması. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(3), 181-208.
64. Yousaf, A., Rashid, A. A., & Koç, M. (2025). Additive manufacturing for vernacular architecture using local earthen soil and bio-waste materials. Engineering Structures, 344, 121321.
65. Zeayter, H., & Mansour, A. M. H. (2018). Heritage conservation ideologies analysis: Historic urban landscape approach for a Mediterranean historic city case study. HBRC Journal.
66. Zhao, Q., Zhang, L., & Hou, J. (2025). Developing a cultural sustainability assessment framework for environmental facilities in urban communities. NPJ Heritage Science, 13, 107.
67. World Commission on Environment and Development (WCED). (1987). Our CommonFuture. Oxford University Press
68. World Economic Forum. (2024, September 13). Sustainable concrete is possible: Here are 4 examples. https://www.weforum.org/stories/2024/09/cement-production-sustainable-concrete-co2-emissions/