Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümlerinde Dijital Okuryazarlık ve Üretken Yapay Zekâ Okuryazarlığına Yönelik Özel Amaçlı İngilizce Gereksinimlerinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de Bilgi ve Belge Yönetimi (BBY) programlarında dijital dönüşümün hızlanmasıyla birlikte ortaya çıkan dijital okuryazarlık ve üretken yapay zekâ okuryazarlığı gereksinimlerine yönelik İngilizce dil ihtiyaçlarını incelemek ve bilgi yönetimi eğitiminde bu yetkinliklerin geliştirilmesine yönelik bir değerlendirme çerçevesi sunmaktır. Çalışma nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman analizi yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veri kaynağını, Türkiye’de BBY eğitimi veren üniversitelerin kamuya açık bölüm web sayfalarında yer alan içerikler oluşturmaktadır. Bu kapsamda Türkiye’de Bilgi ve belge yönetimi eğitimi veren bölümlerin web sayfalarındaki program tanıtımları, ders planları, AKTS bilgi paketleri, ders içerikleri, öğrenme çıktıları, staj uygulama açıklamaları sistematik olarak incelenmiştir. Bölümlerin dijital okuryazarlık ve üretken yapay zekâ okuryazarlığına yönelik ders içeriklerinin dağılımı incelendiğinde; “Bilgi Teknolojileri”, “Veri Tabanları”, “Bilgi Erişim Sistemleri”, “Web Tasarımı” gibi dersler yer almaktadır. Ancak içeriklerde İngilizce terminolojiye vurgu sınırlıdır. Çoğu ders içerik paketinde kavramların sadece Türkçe karşılıkları verilmiş, uluslararası literatüre yönlendirme sınırlı kalmıştır. Yapay zekaya doğrudan atıf yapan ders ya da modül bulunmamaktadır. “Dijital Kütüphaneler”, “Bilgi Sistemleri” gibi derslerde yapay zekadan dolaylı biçimde söz edilmektedir. Ancak teknik boyutta algoritmik okur yazarlık, makine öğrenmesi, dijital okur yazarlık, yapay zekâ okuryazarlığı gibi içerikler sınırlıdır. İnceler üniversitelerin programlarının büyük çoğunluğunda ESP boyutunun görünürlüğü kısıtlıdır. İngilizce dil becerilerine yönelik dersler genellikle “Yabancı Dil I-II” gibi genel İngilizce dersleri yer almaktadır. Dijital dönüşüm süreci BBY profesyonellerinin sahip olması gereken yetkinliklerin yeniden tanımlanmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda BBY eğitim programlarının yapay zekâ teknolojilerini, dijital yetkinlikleri ve mesleki İngilizce becerilerini kapsayan bütüncül bir yaklaşımla yeniden yapılandırılması ve sıklıkla güncellenmesi önem taşımaktadır. Çalışmada elde edilen bulgular doğrultusunda; BBY lisans programlarında yapay zekâ okuryazarlığı ve dijital okur yazarlık konularına daha fazla yer verilmesi, BBY bölümlerinde Bilgi Yönetiminde Özel Amaçlı İngilizce (English for Specific Purposes for Library and Information Science- ESP for LIS) dersi açılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bilgi yönetimi
• Üretken yapay zekâ okuryazarlık
• Dijital okuryazarlık
• Özel amaçlı İngilizce

Investigation of English for Specific Purposes Requirements for Digital Literacy and Generative Artificial Intelligence Literacy in Information Management Departments

Öz

This study aims to examine the English language needs for digital literacy and generative artificial intelligence literacy requirements that have emerged with the acceleration of digital transformation in Information and Records Management (BBY) programs in Turkey and to provide an evaluation framework for the development of these competencies in knowledge management education. The study was carried out using the document analysis method within the framework of the qualitative research approach. The data source consists of the content on the public department web pages of universities providing BBC education in Turkiye. In this context, program introductions, lesson plans, ECTS information packages, course contents, learning outcomes, internship application descriptions on the web pages of the departments providing Information and Records Management education in Turkiye were systematically examined. When the distribution of the course contents of the departments for digital literacy and generative artificial intelligence literacy is examined; There are courses such as "Information Technologies", "Databases", "Information Access Systems", "Web Design". However, the emphasis on English terminology is limited in the contents. In most course content packages, only the Turkish equivalents of the concepts are given, and the orientation to the international literature is limited. There are no courses or modules that directly refer to artificial intelligence. Artificial intelligence is indirectly mentioned in courses such as "Digital Libraries" and "Information Systems". However, content such as algorithmic literacy, machine learning, digital literacy, artificial intelligence literacy is limited in the technical dimension. In the vast majority of universities' programs, the visibility of the ESP dimension is limited. Courses for English language skills usually include general English courses such as "Foreign Language I-II". The digital transformation process causes the competencies that BBY professionals should have to be redefined. In this context, it is important to restructure and frequently update ICM training programs with a holistic approach that includes artificial intelligence technologies, digital competencies and professional English skills. In line with the findings obtained in the study; It is recommended to include more artificial intelligence literacy and digital literacy in ICC undergraduate programs, and to open English for Specific Purposes for Library and Information Science (ESP for LIS) courses in Information Management departments.

Anahtar Kelimeler

• Information management
• Generative artificial intelligence literacy
• Digital literacy
• English for Specific Purposes.

Kaynakça

1. Aljazi, Y. S. (2025). The Role of Artificial Intelligence in Library and Information Science: Innovations, Challenges, and Future Prospects. Information and Knowledge Management, 15(2). https://doi.org/10.7176/IKM/15-2-09
2. Ankara Üniversitesi. (2026). Lisans programı ders içerikleri – Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü. https://bilgibelge.humanity.ankara.edu.tr/lisans-programi-ders-icerikleri/
3. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü ders izlenceleri. https://aybu.edu.tr/bby/tr/sayfa/9856/Ders-%C4%B0zlenceleri
4. Atatürk Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü (ders programı/ders içerikleri sayfası). https://atauni.edu.tr/bilgi-ve-belge-yonetimi Avrupa Komisyonu (2020). The Digital Education Action Plan 2021-2027. https://cdn-assets.inwink.com/b0269dea-af7b-4460-b29a-c40b9941c4c5/598de8a6-969e-496c-b595-6d056c0d58d6
5. Aydemir, Z., Sakiz, G., & Doğan, M. C. (2019). İlkokul Düzeyinde Dijital Okuryazarlık Becerileri Rubriğinin Geliştirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 48(1), 617–638.
6. Bartın Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü ders planı ve içerikleri. https://bby.bartin.edu.tr
7. Belcher, D. (2009). What ESP Is and Can Be: An Introduction. In D. Belcher (Ed.), English for Specific Purposes in Theory and Practice (pp. 1–20). University of Michigan Press.
8. Bennett, L. (2014). Learning from the early adopters: Developing the digital practitioner. Research in Learning Technology, 22, 21453-21466. https://doi.org/10.3402/rlt.v22.21453

9. Buchanan, T., Sainter, P., & Saunders, G. (2013). Factors affecting faculty use of learning technologies: Implications for models of technology adoption. Journal of Computing in Higher Education, 25(1), 1- 11. https://doi.org/10.1007/s12528-013-9066-6
10. Cosgrove, J. & Cachia, R. (2025). DigComp 3.0: European Digital Competence Framework - Fifth Edition, Publications Office of the European Union, Luxembourg, 2025, https://data.europa.eu/doi/10.2760/0001149
11. Cox, A. M., Pinfield, S., & Rutter, S. (2019a). The intelligent library. Library Hi Tech, 37(3), 418–435. https://doi.org/10.1108/LHT-08-2018-0105
12. Cox, A. M., Pinfield, S., & Rutter, S. (2019b). The intelligent library: Thought leaders’ views on the likely impact of artificial intelligence on academic libraries. Library Hi Tech, 37(3), 418–435. https://doi.org/10.1108/LHT-08-2018-0105
13. Cronin, C. (2017). Openness and praxis: Exploring the use of open educational practices in higher education. The International Review of Research in Open and Distributed Learning, 18(5), 15-34. https://doi.org/10.19173/irrodl.v18i5.3096
14. Çankırı Karatekin Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü ders programı. https://bby.karatekin.edu.tr
15. Demir Erbil, D., & Hazer, O. (2021). Kuşaklararası Dayanışma Açısından Yaşlıların Dijital Okuryazarlık Deneyimleri Üzerine Nitel Bir Çalışma. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 271–297. https://doi.org/10.11616/basbed.vi.897599
16. Dezuanni, M., Osman, K., Burton, A. L., & Heck, E. (2024). IFLA trend report 2024: Facing the future of libraries. International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA). https://repository.ifla.org
17. Duran, E., & Özen, N. E. (2018). Türkçe Derslerinde Dijital Okuryazarlık. Türkiye Eğitim Dergisi, 3(2), 31–46.
18. Flowerdew, L. (2012). Needs Analysis and Curriculum Development in ESP. In The Handbook of English for Specific Purposes (pp. 325–346). Wiley. https://doi.org/10.1002/9781118339855.ch17
19. Hacettepe Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü lisans ders programı. https://bby.hacettepe.edu.tr/dp.php
20. Gisbert, M., & Lázaro, J. L. (2015). Professional development in teacher digital competence and improving school quality from the teachers’ perspective: A case study. Journal of New Approaches in Educational Research, 4(2), 115. https://doi.org/10.7821/naer.2015.7.123
21. Gomez-Galan, J., Martínez-López, J. A., Lázaro-Pérez, C. & Fernández-Martínez, M. M. (2021). Usage of Internet by University Students of Hispanic Countries: Analysis Aimed at Digital Literacy Processes in Higher Education. European Journal of Contemporary Education, 10(1), 53-65
22. Guzmán‐Simón, F., García-Jiménez, E., & López-Cobo, I. (2017). Undergraduate students' perspectives on digital competence and academic literacy in a Spanish University. Comput. Hum. Behav., 74, 196-204.
23. Gültekin, V. & Özel, N. (2024). Digital literacy skills of university students: example of Ankara Unıversity (June 25, 2024). Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 64 (1). https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2024.64.1.16
24. Hartving, L. & Moring, C. (2024). Embedded librarianship and digital literacy instruction in academic libraries: A case-based study of the Copenhagen University Library. Nordic Journal of Library and Information Studies, 5 (2), 45-61.
25. Hermansen, J. (2023). Danish Students’ Use of ICT in Higher Education and its Perceived Meaningfulness. Nordic Journal of Digital Literacy, 18 (1), 23-34. https://doi.org/10.18261/njdl.18.1.3
26. Hyland, K. (2022). English for Specific Purposes: What Is It and Where Is It Taking Us? ESP Today, 10(2), 202–220. https://doi.org/10.18485/esptoday.2022.10.2.1
27. IFLA. (2024). IFLA Trend Report 2024: Facing the future of information with confidence. https://repository.ifla.org/handle/20.500.14598/3496
28. İstanbul Medeniyet Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü ders planı ve içerikleri.https://bilgibelge.medeniyet.edu.tr
29. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi lisans programı öğretim planı. https://bby.29mayis.edu.tr/tr/ogretim-programi
30. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü duyurular ve ders programları. https://bby.ikcu.edu.tr
31. Julien, H., & Genuis, S. K. (2011). Librarians’ experiences of the teaching role: A national survey of librarians. Library & Information Science Research, 33(2), 103–111. https://doi.org/10.1016/j.lisr.2010.09.005
32. Kastamonu Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü ders programı. https://itbf.kastamonu.edu.tr/index.php/boeluemler/bilgi-ve-belge-yoenetimi
33. Kaya, H. İ. ve Korucuk, M. (2022). Examination of Digital Literacy Levels of University Students.Dinamika Ilmu, 22 (1), 167-185.
34. Köşker, C., & Çelikkaya Tekin. (2023). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Beceri Düzeylerinin İncelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 402–419. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1212552
35. Lafcı-Tor, D., Demir Başaran, S. & Arık, E. (2022). Öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 2027-2064.
36. Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI Literacy? Competencies and Design Considerations. Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 1–16. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
37. Marmara Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi lisans programı müfredatı. https://meobs.marmara.edu.tr/ProgramTanitim/insan-ve-toplum-bilimleri-fakultesi/bilgi-ve-belge-yonetimi-1469-1092-0
38. Ndibalema, P. (2025). Digital literacy gaps in promoting 21st century skills among students in higher education institutions in Sub-Saharan Africa: a systematic review. In Cogent Education (Vol. 12, Number 1). Taylor and Francis Ltd. https://doi.org/10.1080/2331186X.2025.2452085
39. O’Leary, Z. (2017). The Essential Guide to Doing Your Research Project. SAGE Publications Ltd.
40. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi. (2026). Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü ders planı. https://bby.osmaniye.edu.tr
41. Öncül, G. (2021). Defining the need: digital literacy skills for first-year university students. Journal of Applied Research in Higher Education, 13 (4), 925-943. https://doi.org/10.1108/JARHE-06-2020-0179
42. Palacios-Hidalgo, F. J. ve Huertas-Abril, C. A. (2025). Developing digital literacy in initial EFL teacher education: A study in a Spanish distance university. Open Learning: The Journal of Open, Distance and e-Learning, 40 (1), 50-66.
43. Su, J., Ng, D. T. K., & Chu, S. K. W. (2023). Artificial Intelligence (AI) Literacy in Early Childhood Education: The Challenges and Opportunities. Computers and Education: Artificial Intelligence, 4, 100124. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100124
44. Tejedor, S., Cervi, L., Pérez-Escoda, A., & Jumbo, F. T. (2020). Digital literacy and higher education during COVID-19 lockdown: Spain, Italy, and Ecuador. Publications, 8(4), 48, 1-17.
45. Tombul, A., & Yirci, R. (2023). Öğretmenlerin dijital okuryazarlık becerileri ile sınıf yönetimi becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(3), 841–853. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1344116
46. UNESCO (2018). A Global Framework of Reference on Digital Literacy Skills for Indicator 4.4.2. Information Paper No. 51. https://uis.unesco.org/sites/default/files/documents/ip51-global-framework-reference-digital-literacy-skills-2018-en.pdf
47. UNESCO. (2021). UNESCO Recommendation on Open Science. https://doi.org/10.54677/MNMH8546
48. Vázquez-Cano, E. (2013). The Videoarticle: New reporting format in scientific journals and its integration in MOOCs. Comunicar, 21(41), 83-91. https://doi.org/10.3916/C41-2013-08
49. Wang, B., Rau, P.-L. P., & Yuan, T. (2023). Measuring user competence in using artificial intelligence: validity and reliability of artificial intelligence literacy scale. Behaviour & Information Technology, 42(9), 1324–1337. https://doi.org/10.1080/0144929X.2022.2072768
50. Weber, H., Hillmert, S., & Rott, K. J. (2018). Can digital information literacy among undergraduates be improved? Evidence from an experimental study. Teaching in Higher Education, 23(8), 909–926. https://doi.org/10.1080/13562517.2018.1449740
51. Yaşar, Ç. (2019). BÖTE Öğretmen Adaylarının Kariyer Eğilimlerinin, Sosyal Medyaya İlişkin Görüşlerinin ve Dijital Okuryazarlık Beceri Düzeylerinin İncelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tez). Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (12th ed.). Seçkin. Yontar, A. (2019). Digital literacy levels of teacher candidates. Journal of Mother Tongue Education, 7(4), 815-824. YÖK. (2026, March 2). YÖK Atlas Listesi. https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=11988