Araştırma Makalesi

Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü

Cilt: 5 Sayı: 2 29 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü

Öz

Bu araştırmada, ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi öğretmeninden algıladıkları destekleyici ve kısıtlayıcı güdüsel iklimin, beden eğitimi dersine yönelik güdülenme, özdeşimle düzenleme ve serbest zamanda fiziksel aktivite (SZFA) davranışı üzerindeki yordayıcı etkileri incelenmiştir. Çalışmaya yaş ortalaması 12,37±0,95 olan 600 ortaokul öğrencisi (307 kız, 293 erkek) katılmıştır. Veri toplama aracı olarak demografik bilgi formu, Beden Eğitimi Öğretmeninden Algılanan Güdüsel İklim Ölçeği, Durumsal Güdülenme Ölçeği ve Haftalık Fiziksel Aktivite Anketi kullanılmıştır. Veriler, Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular hem destekleyici hem de kısıtlayıcı güdüsel iklimin içsel güdülenme ve özdeşimle düzenleme üzerinde anlamlı ve pozitif yönde etkisi olduğunu göstermiştir. SZFA davranışını doğrudan etkileyen değişkenler arasında yalnızca kısıtlayıcı güdüsel iklim ve içsel güdülenme yer almış, destekleyici iklimin ve özdeşimle düzenlemenin bu davranış üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Ayrıca, hem destekleyici hem de kısıtlayıcı güdüsel iklimin içsel güdülenme aracılığıyla SZFA üzerindeki dolaylı etkileri istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Özdeşimle düzenleme yoluyla dolaylı etkiler ise anlamlı değildir. Sonuçlar, öğretmenlerin yarattığı güdüsel iklim ile öğrencilerin içsel güdülenmelerinin desteklenmesinin, fiziksel aktiviteye katılımı artırmada belirleyici bir etken olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK BİDEB

Proje Numarası

1919B012300208

Etik Beyan

TÜBİTAK 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı 2023 yılı 1. dönem çağrısı kapsamında desteklenmiştir. Bu çalışma, 5-7 Aralık 2024 tarihlerinde Samsun’da düzenlenen 2. Uluslararası Egzersiz ve Spor Bilimleri Kongresi’nde “Beden Eğitimi Öğretmeninden Algılanan Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimin Beden Eğitimi Dersine Yönelik Güdülenme ve Serbest Zamanda Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Rolü” başlığıyla sözel bildiri (özet) olarak sunulmuştur.

Teşekkür

Bu araştırma TÜBİTAK 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı 2023 yılı 1. dönem çağrısı kapsamında 1919B012300208 başvuru numarasıyla desteklenmiştir. TÜBİTAK’a teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Aksu, G., Eser, M. T., & Güzeller, C. O. (2017). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik modeli uygulamaları. İstanbul: Detay Yayıncılık. s. 25–26.
  2. Ames, C. (1992). Classrooms: Goals, structures, and student motivation. Journal of Educational Psychology, 84, 261–271.
  3. Appleton, P. R., Ntoumanis, N., Quested, E., Viladrich, C., & Duda, J. L. (2016). Initial validation of the coach-created Empowering and Disempowering Motivational Climate Questionnaire (EDMCQ-C). Psychology of Sport and Exercise, 22, 53–65.
  4. Boggiano, A. K., Barrett, M., Weiher, A. W., McClelland, G. H., & Lusk, C. M. (1987). Use of the maximal-operant principle to motivate children’s intrinsic interest. Journal of Personality and Social Psychology, 53, 866–879.
  5. Bollen, K. A. (1989). Structural equations with latent variables. Chapel Hill: Wiley Interscience Publication. p. 269–270.
  6. Boomsma, A. (1985). Nonconvergence, improper solutions, and starting values in LISREL maximum likelihood estimation. Psychometrika, 50(2), 229–242.
  7. Byrne, B. M. (2012). Structural equation modeling with Mplus: Basic concepts, applications, and programming. Routledge.
  8. Castillo-Jiménez, N., López-Walle, J. M., Tomás, I., Tristán, J., Duda, J. L., & Balaguer, I. (2022). Empowering and disempowering motivational climates, mediating psychological processes, and future intentions of sport participation. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(2), 896.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Egzersiz ve Spor Bilimleri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

6 Kasım 2025

Kabul Tarihi

20 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 5 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Açıkel, M., & Keskin Akın, N. (2025). Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü. Egzersiz ve Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(2), 70-85. https://izlik.org/JA93XX79HM
AMA
1.Açıkel M, Keskin Akın N. Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü. JOINESR. 2025;5(2):70-85. https://izlik.org/JA93XX79HM
Chicago
Açıkel, Melisa, ve Nurgül Keskin Akın. 2025. “Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü”. Egzersiz ve Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi 5 (2): 70-85. https://izlik.org/JA93XX79HM.
EndNote
Açıkel M, Keskin Akın N (01 Aralık 2025) Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü. Egzersiz ve Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi 5 2 70–85.
IEEE
[1]M. Açıkel ve N. Keskin Akın, “Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü”, JOINESR, c. 5, sy 2, ss. 70–85, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93XX79HM
ISNAD
Açıkel, Melisa - Keskin Akın, Nurgül. “Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü”. Egzersiz ve Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi 5/2 (01 Aralık 2025): 70-85. https://izlik.org/JA93XX79HM.
JAMA
1.Açıkel M, Keskin Akın N. Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü. JOINESR. 2025;5:70–85.
MLA
Açıkel, Melisa, ve Nurgül Keskin Akın. “Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü”. Egzersiz ve Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, c. 5, sy 2, Aralık 2025, ss. 70-85, https://izlik.org/JA93XX79HM.
Vancouver
1.Melisa Açıkel, Nurgül Keskin Akın. Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklimlerin Ortaokul Öğrencilerinin Güdülenme ve Serbest Zaman Fiziksel Aktivite Davranışı Üzerindeki Yordayıcı Rolü. JOINESR [Internet]. 01 Aralık 2025;5(2):70-85. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93XX79HM