Sürdürülebilir Turizm Kapsamında Yerel Halkın Kültürel Miras Algısı: Tokat Örneği

Öz

Kültürel miras, toplumların tarihsel birikimini, kimliğini ve kültürel sürekliliğini yansıtan önemli değerler bütünüdür. Bu değerlerin korunması ve sürdürülebilir şekilde yönetilmesi, özellikle turizm faaliyetleriyle birlikte ele alındığında hem kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasına hem de yerel kalkınmaya katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda yerel halkın kültürel mirasa yönelik algısı, sürdürülebilir turizm uygulamalarının başarısı açısından önemli bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Bu araştırmanın amacı, Tokat ilinde yaşayan yerel halkın kültürel mirasa yönelik algısını incelemek ve bu algının çeşitli demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini ortaya koymaktır. Araştırmada nicel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve veri toplama aracı olarak anket tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırmanın evrenini Tokat ilinde yaşayan yerel halk oluşturmakta olup, örneklem 397 katılımcıdan meydana gelmektedir. Araştırmada kullanılan ölçek aracılığıyla elde edilen veriler istatistiksel analiz yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin güvenilirlik analizi sonucunda 0,936 ile yüksek düzeyde değer elde edilmiş ve doğrulayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin dört boyutlu bir yapı gösterdiği belirlenmiştir. Araştırma bulguları, katılımcıların kültürel mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılması konusunda yüksek düzeyde bir farkındalığa sahip olduklarını göstermektedir. Ayrıca medeni durum, yaş, eğitim, gelir, Tokat’ta bulunma amacına göre değişkenler açısından kültürel miras algısında anlamlı farklılık tespit edilirken; cinsiyet ve meslek değişkenine göre anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Bununla birlikte katılımcıların kültürel mirasın kaybolabileceğine yönelik belirli düzeyde bir kaygı taşıdığı da görülmektedir. Elde edilen bulgular, kültürel mirasın korunması ve sürdürülebilir turizm politikalarının geliştirilmesi açısından yerel halkın farkındalığının önemli bir rol oynadığını göstermekte ve kültürel miras yönetimi süreçlerinde yerel toplumun aktif katılımının desteklenmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir Turizm
• Kültürel Miras Algısı
• Yerel Halk
• Tokat

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma ve yürütülme sürecinin tüm aşamalarında bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuş olup herhangi bir etik ihlal yapılmamıştır.

Perceptions of Cultural Heritage among Local Residents within the Scope of Sustainable Tourism: The Case of Tokat

Öz

Cultural heritage represents a significant set of values reflecting the historical accumulation, identity, and cultural continuity of societies. The preservation and sustainable management of these values, particularly when considered together with tourism activities, contribute both to the transmission of cultural heritage to future generations and to local development. In this context, local residents’ perceptions of cultural heritage are considered an important factor for the success of sustainable tourism practices. The aim of this study is to examine the perceptions of cultural heritage among local residents living in the province of Tokat and to determine whether these perceptions differ according to various demographic variables. A quantitative research approach was adopted in the study, and the survey technique was used as the data collection tool. The population of the research consists of local residents living in Tokat province, and the sample is composed of 397 participants. The data obtained through the scale used in the research were evaluated using statistical analysis methods. As a result of the reliability analysis of the scale, a high level of reliability value was obtained, and confirmatory factor analysis indicated that the scale exhibited a four-dimensional structure. The findings of the study show that the participants have a high level of awareness regarding the protection of cultural heritage and its transmission to future generations. In addition, significant differences were identified in cultural heritage perception in terms of certain demographic variables. While differences emerged in some dimensions according to variables such as age, marital status, education, and income, no significant difference was determined according to the occupation variable. Furthermore, it was observed that participants have a certain level of concern about the potential loss of cultural heritage. The findings indicate that local residents’ awareness plays an important role in the protection of cultural heritage and in the development of sustainable tourism policies, and they suggest that the active participation of local communities should be supported in cultural heritage management processes.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable Tourism
• Cultural Heritage Perception
• Local Residents
• Tokat

Etik Beyan

Scientific research and publication ethics were followed at all stages of the preparation and implementation of this study, and no ethical violations were committed.

Kaynakça

1. Ashworth, G. J. ve Tunbridge, J. E. (2000). The tourist-historic city: Retrospect and prospect of managing the heritage city. London: Routledge.
2. Ashworth, G. J., Graham, B. ve Tunbridge, J. E. (2007). Pluralising pasts: Heritage, identity and place in multicultural societies. London: Pluto Press.
3. Atasoy, B. ve Onur, M. (2026). Gastronomi temelli kültürel miras deneyimi, bireylerin aidiyet duygusunu ve kültürel kimlik oluşumunu destekler mi?. Kent Akademisi, 19(1), 1-22. https://doi.org/10.35674/kent.1707936
4. Aydın, E. E. ve Silav, M. (2024). Kültürel miras ve sürdürülebilir koruma konusunda yayınlanmış çalışmaların bibliyometrik analizi. Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 11(2), 79-92. https://doi.org/10.30804/cesmicihan.1567885
5. Bilgin, İ. (2022). Kültürel Miras Nedir?. https://www.idilbilgin.com/post/kültürel-miras-nedir?, Erişim Tarihi: 18.01.2025
6. Çetinkaya, G. (2023). Geçmişten günümüze Tokat’ın marka değerleri. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 10, 282-304. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1248090
7. Choi, A. S., Papandrea, F. and Bennett, J. (2007). Assessing cultural values: Developing an attitudinal scale. Journal of Cultural Economics, 31, 311-335. https://doi.org/10.1007/s10824-007-9045-8
8. Choi, A. S., & Fielding, K. S. (2016). Cultural attitudes as WTP determinants: a revised cultural worldview scale. Sustainability, 8(6), 570. https://doi.org/10.3390/su8060570

9. Çoban, Z. ve Halaç, H. H. (2023). Kültürel miras ve bellek üzerine sistematik bir literatür analizi. Journal of Humanities and Tourism Research, 13(3), 571-586. https://izlik.org/JA52XZ97KH
10. DeVellis, R. F., & Thorpe, C. T. (2021). Scale development: Theory and applications. Sage publications.
11. Diker, O. ve Dinç, A. (2023). Kültürel miras bağlamında kırsal kültürel kimliğin korunmasında halkbilim (folklor) müzelerinin rolü. Folklor/Edebiyat, 29(116), 1077-1090. https://doi.org/10.22559/folklor.2525
12. Duran, E. (2009). Sürdürülebilir Turizm Kapsamında Toplumsal ve Kültürel Kimliğin Korunması: Gökçeada Örneği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
13. Gedik, Y. (2024). Turizmin yeşil yüzü: Sürdürülebilir turizm faydaları, zorlukları ve stratejileri üzerine kavramsal bir çerçeve. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(25), 44-65. https://doi.org/10.58635/ufuksbedergi.1489323
14. Gravari-Barbas, M. and Guinand, S. (2017). Introduction. In; Gravari-Barbas, M. and Guinand, S. (Eds.) Tourism and Gentrification in Contemporary Metropolises: International Perspectives. (pp.1-23). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315629759
15. Güripek, E. (2020). Sirac Turkmen Traditions in the Context of Cultural Heritage Tourism. In; Yazıcıoğlu, İ., Yayla, Ö., Işın, A. ve Çetin, T. (Eds.), Tourism and Hospitality Studies (pp. 397-407). Berlin: Peter Lang.
16. Güzel, B. (2017). Destination attributes in the eye of the local people. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Özel Sayı, 128-137. https://izlik.org/JA44CP98DW
17. Halaç, H. H. ve Bademci, F. (2021). Kültürel miras: Sistematik literatür incelemesi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 172-190. https://izlik.org/JA78CL45MC
18. Harrison, R. (2012). Heritage: Critical approaches. New York: Routledge.
19. İlhan, M. ve Çetin, B. (2014). LISREL ve AMOS programları kullanılarak gerçekleştirilen Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) analizlerine ilişkin sonuçların karşılaştırılması. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 5(2), 26-42. https://doi.org/10.21031/epod.31126
20. İşçi, C., Güzel, B. ve Ataberk, E. (2018). Mekana ve yerel halka bağlılık, kültürel mirasa yönelik tutumu etkiler mi?. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 583-606. https://doi.org/10.31795/baunsobed.492531
21. İstanbullu Dinçer, F. ve Ertuğrul, S. M. (2000). Kültürel mirasın korunması ve İstanbul ilindeki tarihi yapıların turizm amaçlı kullanımı üzerine bir deneme. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 11(2), 69-78. https://izlik.org/JA98AM54GU
22. İyilikli, Ş. N. ve Şahin Perçin, N. (2025). Tabağın hafızası: Mutfak sanatlarında gastronomik miras kavramı üzerine inceleme. İçinde S. Sajjad ve K. Karadal (Ed.), Communication economics organization. (ss. 362-369).NCM Publishing House https://www.ceocongress.org/files/E-Book/12.%20CEO%20Proceedings%20E-Book.pdf?_t=1771768032, Erişim: 20.01.2026
23. Kaderli, L. (2014). Kültürel miras koruma yaklaşımlarının tarihsel gelişimi. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, (12), 29-41. https://izlik.org/JA24KR26NJ
24. Kozak, M. (2018). Bilimsel araştırma: tasarım, yazım ve yayım teknikleri. Ankara: Detay Yayıncılık.
25. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. (t.y). Dünya miras listesi. https://kvmgm.ktb.gov.tr/tr-44423/dunya-miras-listesi.html, :Erişim Tarihi: 15.01.2025
26. Labadi, S. and Logan, W. (2015). Approaches to urban heritage, development and sustainability. In; Labadi, S. and Logan, W. (Eds.). Urban heritage, development and sustainability: International frameworks, national and local governance. (pp. 1-20). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315728018
27. Lowenthal, D. (2015). The past is a foreign country-revisited. Cambridge: Cambridge University Press.
28. McKercher, B. and Du Cros, H. (2002). Cultural tourism: the partnership between tourism and cultural heritage management. New York: Routledge.
29. Nicholas, L. N., Thapa, B. ve Ko, Y. J. (2009). Residents’perspectives of a world heritage site: The pitons management area, st. Lucia. Annals of Tourism Research, 36(3), 390-412. https://doi.org/10.1016/j.annals.2009.03.005
30. Nunkoo, R. and Gursoy, D. (2012). Residents’ support for tourism: An identity perspective. Annals of Tourism Research, 39(1), 243-268. https://doi.org/10.1016/j.annals.2011.05.006
31. Oğuz, M. Ö. (2013). Terim olarak somut olmayan kültürel miras. Milli folklor, 25(100), 5-13.
32. Özer, M. N. (2005). Bir kültürel miras olarak Gençlik Parkı. Planlama Dergisi, 2005(4), 16-26.
33. Özrili, Y. ve Başak, O. (2021). Hafıza odası müzeler ve kültürel kimlik. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(26), 83-93. https://izlik.org/JA45EU68KL
34. Park, H.Y. (2014). Heritage tourism. New York: Routledge.
35. Smith, L. (2006). Uses of heritage. London: Routledge.
36. Soylu, B. Ç. (2023). Ziyaretçi Motivasyonu, Soküm Algısı, Deneyim Ve Sadakat İlişkisi: Deve Güreşleri Örneği. Doktora Tezi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
37. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (t.y). Kültürel Detaylar. https://tokat.ktb.gov.tr/TR-60627/kulturel-detaylar.html, Erişim Tarihi: 19.01.2025
38. Tokat İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü. (2022). İlimiz Nüfus Bilgileri. https://www.nvi.gov.tr/tokat/ilimiz-nufus-bilgileri, Erişim Tarihi: 16.01.2025
39. Türk Patent ve Marka Kurumu (2025) Tokat Coğrafi İşaretli Ürünler. https://ci.turkpatent.gov.tr/veri-tabani, Erişim Tarihi: 19.01.2025
40. Tüysüz, V., Semint, S. ve Batman, O. (2025). Traditional handicraft mastery within the scope of intangible cultural heritage: Sakarya example. Tourism and Recreation, 7(2), 430-441. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1667474
41. UNESCO. (1972). Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage. https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/, Erişim Tarihi: 18.01.2025
42. UNESCO. (2018/May). Early Period of Anatolian Turkish Heritage: Niksar, The Capital of Danishmend Dynasty. https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6344/, Erişim Tarihi: 20.01.2025
43. UNESCO. (2019/April). Nature Park of Ballıca Cave. https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6403/, Erişim Tarihi: 20.01.2025
44. UNESCO. (2025a). Intangible Cultural Heritage. tarihinde https://www.unesco.org/en/intangible-cultural-heritage, Erişim Tarihi: 18.01.2025
45. UNESCO. (2025b). World Heritage List Statistics. https://whc.unesco.org/en/list/stat, Erişim Tarihi: 20.01.2025
46. Uslu, A. ve Kiper, T. (2006). Turizmin kültürel miras üzerine etkileri: Beypazarı/Ankara örneğinde yerel halkın farkındalığı. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 3(3), 305-314. https://izlik.org/JA39AJ92CW
47. Uzun Güripek, C. (2025). Sağlık turizminde TAT kullanımının tekrar ziyaret niyetine etkisi: Ballıca Mağarası örneği. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,28(54). 909-928. https://doi.org/10.31795/baunsobed.1632125
48. Winter, T. (2013). Clarifying the critical in critical heritage studies. International Journal of Heritage Studies, 19(6), 532-545. https://doi.org/10.1080/13527258.2012.720997