Evaluating the Tourism Potential of Gümüşhane Castles Through SWOT Analysis

Öz

Gümüşhane province, which has been home to many civilizations throughout history, including the Roman, Persian, Hittite, Umayyad, Abbasid, and Pontus Kingdoms, is located in a strategically important geographical position. Gümüşhane is located on a historical transit route connecting the Black Sea and Eastern Anatolia regions. The city’s centuries-long geographical location at a crucial transit point led to the construction of fortresses for security purposes in locations overlooking the entire city. According to data from the Gümüşhane Provincial Directorate of Culture and Tourism of the Ministry of Culture and Tourism of the Republic of Turkey, there are a total of 15 castles in Gümüşhane province that were built centuries ago and have survived to the present day, classified as Registered Cultural and Natural Heritage. This study aims to evaluate the tourism potential of these castles through a SWOT analysis, considering criteria such as their historical and cultural value, transportation possibilities, and status of damage and restoration. To this end, research data was collected using the document review method, a qualitative research method. As a result of this research, in which the data was analyzed using content analysis techniques, it was determined that some castles with historical and cultural heritage value have significant tourism potential. Indeed, the main strengths of these castles include their well-preserved condition, easy accessibility, and their proximity to Gümüşhane city center and Trabzon, the closest major city to Gümüşhane. Furthermore, the fact that almost all of these castles are located in highlands suggests that they could be considered as destinations for highland tourism by destination management. On the other hand, it was determined that some castles were damaged or had inadequate access, revealing the need for tourism infrastructure and superstructure works for these castles. Finally, the study discussed the opportunities and threats to integrating the registered castles located in Gümüşhane into tourism.

Anahtar Kelimeler

• Gümüşhane Castles
• Historical Castles
• Tourism Potential
• Tourism Attractiveness
• SWOT Analysis

Etik Beyan

Since this study was prepared using secondary data, ethical committee approval is not required.

Gümüşhane Kalelerinin Turizm Potansiyelinin SWOT Analiziyle Değerlendirilmesi

Öz

Tarih boyunca Roma, Pers, Hitit, Emevi, Abbasi ve Pontus Devletleri gibi birçok medeniyete ev sahipliği yapan Gümüşhane ili taktiksel açıdan önemli bir coğrafi konumda yer almaktadır. Gümüşhane, Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinin birbirine bağlandığı tarihi geçiş yolu üzerinde bulunmaktadır. Şehrin yüzyıllardır coğrafi olarak önemli bir geçiş noktasında yer alması, şehrin bütününü gören yerlerinde güvenlik amacıyla kalelerin inşa edilmesine yol açmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Gümüşhane İl, Kültür ve Turizm Müdürlüğü verilerine göre, Gümüşhane ilinde yüzyıllar öncesinden inşa edilerek, günümüze kadar ayakta kalan Tescilli Kültür ve Tabiat Varlığı niteliğinde toplam 15 kale yer almaktadır. Bu çalışmada, ilgili kalelerin kültürel ve tarihi değerleri, ulaşım olanakları, tahribat ve restorasyon durumları gibi ölçütler ışığında yapılan SWOT analiziyle turizm potansiyelinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemiyle araştırma verileri toplanmıştır. Toplanan veriler içerik analiziyle çözümlenmiş olup araştırma sonucunda, tarihi ve kültürel miras değeri taşıyan bazı kalelerin önemli bir turizm potansiyeline sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Nitekim, ilgili kalelerin güçlü yönlerinin başında; kalelerin günümüze sağlam ulaşmış olması, kalelere ulaşımın kolay olması, kalelerin Gümüşhane şehir merkezine ve Gümüşhane’ye en yakın büyükşehir olan Trabzon’a yakın konumlarda bulunması sıralanabilir. Ayrıca, neredeyse tamamı yaylalarda konumlanan kalelerin, destinasyon yönetimi tarafından yayla turizminde bir varış noktası olarak değerlendirilebileceği görülmektedir. Öte yandan, bazı kalelerin ise tahrip edildiği veya ulaşım olanaklarının yetersiz olduğu tespit edilerek, ilgili kalelere yönelik turizm altyapı ve üstyapı çalışmalarının gerekliliği ortaya çıkmıştır. Araştırmada son olarak, Gümüşhane’de bulunan ilgili tescilli kalelerin turizme kazandırılmasına yönelik fırsatlar ve tehditler tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Gümüşhane Kaleleri
• Tarihi Kaleler
• Turizm Potansiyeli
• Turizm Çekiciliği
• SWOT Analizi

Etik Beyan

Bu çalışma ikincil veriler kullanılarak hazırlandığından çalışma için etik kurul onayına ihtiyaç bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Acar, Y. (2016). Aksaray ili Güzelyurt ilçesi (Gelveri) potansiyelinin ekomüzecilik kapsamında swot analizi ile değerlendirilmesi. Çatalhöyük Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1, 321‐330.
2. Akay, E. (2022). Siirt ili turizm potansiyelinin swot analizi ile değerlendirilmesi. Sivas İnterdisipliner Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(1), 52-73.
3. Akbulut Özpay, G. (2019). Divriği İlçesi’nin turizm potansiyeli ve sorunları. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(1), 439-452.
4. Akyürek, S., Özdemir, Ö. ve Çeken, H. (2018). Gümüşhane İlinin Kırsal Turizm Potansiyeli ve Yerel Halkın Kırsal Turizm Hakkındaki Görüşleri (Zigana Köyü Örneği). Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi, 2(2), 10-19.
5. Arkeolojik Haber. (2019). Gümüşhane Canca Kalesi'nden panoramik olarak seyredilebilecek. https://www.arkeolojikhaber.com/haber-gumushane-canca-kalesinden-panoramik-olarak-seyredilebilecek-23612/ Erişim tarihi: 17.01.2026.
6. Aytuğar, S. ve Aydoğdu, A. (2021). Kırsal turizm çekiciliği olarak lavanta ve Kastamonu’nun lavanta turizmi potansiyeli. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 72-89.
7. Banerjee, I. (2023). Production of railwayscape in urban environment: Analysing railway heritage tourism potential in Siliguri City, India. Regional Sustainability, 4, 1-12.
8. Birinci, S., Kaymaz, Ç. K. ve Camcı, A. (2018). Göbekli Tepe’nin arkeolojik turizm potansiyelinin değerlendirilmesi (Şanlıurfa). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 1351-1367.

9. Canpolat, F. A. (2020). Turizm potansiyeli. Ankara: Türkiye Turizm Ansiklopedisi Türk Turizminin Hafızası.
10. Çakıcı, A. C., Atay, L. ve Aksu, M. (2010). Bozcaada turizmi için geçerli olabilecek fırsatlar, üstünlükler, zayıflıklar ve tehlikeleri tespit etmeye yönelik bir araştırma. Yönetim Bilimleri Dergisi, 8(1), 147-166.
11. Çalık, İ., Kaya, F., Akdu, U., Sezerel, H., Aras, G. ve Köstepen, A. (2013). Gümüşhane ili turizm potansiyeli (Genişletilmiş İkinci Baskı), Günaydın, İ. Bostan, S. (Eds.), İstanbul: Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
12. Çubukçu, S. (1990). Gümüşhane ve çevresindeki tarihi kalıntıların korunmaları ve restorasyonları ile ilgili düşünceler. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 34(1-2), 387-393.
13. Demir, Ö. ve Sezgin, E. E. (2020). Elazığ ilinin sağlık turizmi açısından SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi, 7(14), 111-129.
14. Elmastaş, N. (2001). Ahlat Yöresi’nin turizm potansiyeli. Marmara Coğrafya Dergisi, 1(3), 153-182.
15. Eren, Ş. (2021). Kültürel Mirasın Korunmasında Turizmin Rolü: Zerzevan Kalesi Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Batman Üniversitesi, Batman.
16. Ersoy, Y., Tehci, A. ve Ersoy B. (2018). Kırsal turizm potansiyelinin swot analizi ile değerlendirilmesi: Yozgat ili örneği. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 649-664.
17. Eşitti, B. (2018). Sürdürülebilir kış sporları turizmi: Sarıkamış’ın potansiyelinin swot analizi ile değerlendirilmesi. Turizm Akademik Dergisi, 5(1), 205-220.
18. Gündoğumu. (2026). Kalecik kalesi: Gümüşhane’nin Ortaçağ’dan kalan gizemi. https://www.gundogumu.com/haber/kalecik-kalesi-gumushanenin-ortacagdan-kalan-gizemi-38634.html, Erişim tarihi: 15.01.2026.
19. Güllü K. (2018). Bir turizm destinasyonu olarak Develi'nin turizm potansiyelini belirlemeye yönelik bir SWOT analizi. Business & Management Studies: An International Journal, 6(4), 862-877.
20. Gümüşhane Belediyesi. (2025). Turizm. https://www.gumushane.bel.tr/gumushane-rehberi/turizm/, Erişim tarihi: 25.10.2025.
21. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2018). 2018 yılı haberler ve duyurular. https://gumushane.ktb.gov.tr/TR-212401/efsaneleri-ile-unlu-canca-kalesinde-bir-donem-aydinlani-.html, Erişim tarihi: 20.10.2025.
22. Gümüşhane İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2026). Kaleler. https://gumushane.ktb.gov.tr/TR-57826/kaleler.html, Erişim tarihi: 13.01.2026.
23. Gümüşhane Üniversitesi Turizm Fakültesi. (2026). Gümüşhane kaleleri. https://turizm.gumushane.edu.tr/tr/sayfa/g%C3%BCm%C3%BC%C5%9Fhanede-turizm/g%C3%BCm%C3%BC%C5%9Fhane-kaleleri/, Erişim tarihi: 13.01.2026.
24. Gümüşhane Valiliği. (2026). Gümüşhane kaleleri. https://www.gumushane.gov.tr/gumushane-kaleleri, Erişim tarihi: 14.01.2026.
25. Gümüşkoza. (2026a). Gümüşhane’nin gizli tünelleri: Kalecik kalesi. https://www.gumuskoza.com.tr/foto/17622928/gumushanenin-gizli-tunelleri-kalecik-kalesi, Erişim tarihi: 15.01.2026.
26. Gümüşkoza. (2026b). Gümüşhane’de nefes kesen manzara geçtiğimiz yıl 88 bin ziyaretçi ağırladı; “resmi rakam belli oldu”. https://www.gumuskoza.com.tr/haber/27229526/gumushanede-nefes-kesen-manzara-gectigimiz-yil-88-bin-ziyaretci-agirladi-resmi-rakam-belli-oldu, Erişim tarihi: 14.01.2026.
27. Günal, V. (2005). Mardin ilinde kültürel turizm potansiyeli. Marmara Coğrafya Dergisi, 11, 91-122.
28. Harşit Vadisi. (2021). Gümüşhane kaleleri. https://www.harsitvadisi.com/gumushane-kaleleri.html, Erişim tarihi: 14.01.2026.
29. Jeelani, P., & Shah, S. A. (2024). Strategic insights for sustainable tourism development in Kashmir Valley: SWOT and QSPM analysis. Environmental Development, 52, 101092.
30. Jovanovic, R., Almeida-Garcia, F., Cortes-Macias, R., & Parzych, K. (2025). Assessment of wine tourism potential in the countries of the former Yugoslavia. Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 49, 100863.
31. Karadeniz Kültür Envanteri. (2026a). Akçakale Kalesi. https://karadeniz.gov.tr/akcakale-kalesi/, Erişim tarihi: 14.01.2026.
32. Karadeniz Kültür Envanteri. (2026b). Torul Kalesi. https://karadeniz.gov.tr/torul-kalesi/, Erişim tarihi: 15.01.2026
33. Karadeniz Kültür Envanteri. (2026c). Bayrampaşa Kalesi. https://karadeniz.gov.tr/bayrampasa-kalesi/, Erişim tarihi: 17.01.2026.
34. Karadeniz Kültür Envanteri. (2026d). Kale kalıntısı (Akhisar Köyü). https://karadeniz.gov.tr/kale-kalintisi-akhisar-koyu/, Erişim tarihi: 18.01.2026.
35. Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler (32. Basım). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
36. Kartakoullis, N. L., & Karlis G. (2002). Developing Cyprus as a sport tourism destination: The results of a SWOT analysis. Journal of Sport & Tourism, 7(4), 3-17.
37. Kızılaslan, N. ve Ünal, T. (2014). Tokat ilinin ekoturizm/kırsal turizm potansiyeli ve SWOT analizi. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 9, 45-61.
38. Kihima, B. O. (2014). Unlocking the Kenyan tourism potential through park branding exercise. Tourism Recreation Research, 39(1), 51-64.
39. Kilinç, O., Ongun, U. ve Kilinç, U. (2019). Sakin şehir, inanç ve kırsal turizm üçgeni: Yalvaç İlçesi’nin turizm potansiyeline yönelik swot analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(2), 199-213.
40. Klophaus, R. (2025). AI-generated SWOT analysis of emerging technologies in air transportation: Potential and limitations. Research in Transportation Business & Management, 59, 101316.
41. Köşker, H. (2018). Ahlat’ın kültürel turizm potansiyeli üzerine bir araştırma. Mukaddime, 9(1), 189-207.
42. Krohn, F. B., & O'donnell, S. T. (1999). U. S. tourism potential in New Cuba. Journal of Travel & Tourism Marketing, 8(1), 85-99.
43. Kültür Envanteri. (2026). Övündü köyü kalesi. https://kulturenvanteri.com/yer/ovundu-koyu-kalesi/#14/40.52456/39.3378, Erişim tarihi: 16.01.2026.
44. Lin, L., & Ou, T. (2025). Cultural landscape and tourism potential of Taiwan’s old mountain railway: A SWOT-FANP approach to sustainable heritage management. Cogent Business & Management, 12(1), 2521459.
45. McKercher, B., & Ho, P. (2006). Assessing the tourism potential of smaller cultural and heritage attractions. Journal of Sustainable Tourism, 14(5), 473-488.
46. Meriç, S. ve Bozkurt, Ö. (2017). Van Gölü’nün rekreasyonel turizm potansiyelinin SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(1), 154-167.
47. Öktem, E. (2022). Gümüşhane ilinin kültürel turizm potansiyeli. Kültür Araştırmaları Dergisi, 12, 271-292.
48. Özdemir. İ. (2025). Gümüşhane'de 600 yıllık tarihi kale kaderine terk edildi. https://www.gumuskoza.com.tr/haber/27033683/gumushanede-600-yillik-tarihi-kale-kaderine-terk-edildi, Erişim tarihi: 20.01.2026.
49. Phadermrod, B., Crowder, R. M., & Wills, G. B. (2019). Importance-performance analysis based SWOT analysis. International Journal of Information Management, 44, 194-203.
50. Puyt, R. W., Lie, F. B., & Wilderom, C. P. M. (2023). The origins of SWOT analysis. Long Range Planning, 56, 102304.
51. Reihanian, A., Mahmood, N. Z. B., Kahrom, E., & Hin, T. W. (2012). Sustainable tourism development strategy by SWOT analysis: Boujagh National Park, Iran. Tourism Management Perspectives, 4, 223-228.
52. Sheng, J., & Lo, A. (2010). Evaluating the tourism potential of public museums in Hangzhou: A supply-side perspective. Journal of Travel & Tourism Marketing, 27(3), 287-305.
53. Sun, Y., Jansen-Verbeke, M., Min, Q., & Cheng, S. (2011) Tourism potential of agricultural heritage systems. Tourism Geographies, 13(1), 112-128.
54. Şen, M. N. (2025). Kalecik kalesi gizem dolu. https://www.kusakkaya.com.tr/kalecik-kalesi-gizem-dolu/, Erişim tarihi: 17.01.2026.
55. Şengül, A. ve Çılgınoğlu, H. (2021). Kültürel miras turizmi açısından kral kızı hamamı’nın swot analizi ile değerlendirilmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 11(2), 539-552.
56. Tan, Ö. (2012). Kırsal kalkınmada turizmin rolü ve İğneada’nın turizm potansiyeli. KMÜ Sosyal ve Ekonomi̇k Araştırmalar Dergisi, 14(22), 141-147.
57. Tapur, T. ve Bozyiğit, R. (2016). Konya ili obruklarının turizm potansiyeli. Marmara Coğrafya Dergisi, 34, 253-267.
58. Tıraş, M. ve Besnek, F. (2017). Osmaniye ili’nin turizm potansiyeli. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 757-777.
59. Türk Dil Kurumu. (2025). Potansiyel. https://sozluk.gov.tr/, Erişim tarihi: 15.10.2025.
60. Türkan, O. (2013). Beypazarı ilçesinin turizm potansiyeli ve turizm faaliyetlerine yönelik öneriler. Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi, 32, 12-25.
61. Türkiye Kültür Portalı. (2026). Kov kalesi - Gümüşhane. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/gumushane/gezilecekyer/kov-esenyurt-koyu-kalesi, Erişim tarihi: 20.01.2026.
62. Ukav, İ. (2012). Adıyaman’ın kırsal turizm potansiyeli. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 14(23), 77-81.
63. Ünlüönen, K. ve Erdoğan, S. (1993). Güneydoğu anadolu bölgesinin turizm potansiyeli. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 6, 541-563.
64. Wall, G. (2002). A SWOT analysis of tourism in Baoting, Hainan, China. International Journal of Tourism Sciences, 2(1), 37-48.
65. Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü. (2025). Tesis istatistikleri. https://yigm.ktb.gov.tr/TR-201131/tesis-istatistikleri.html, Erişim tarihi: 22.10.2025.
66. Yazıcıoğlu, Y. ve Erdoğan, S. (2014). Spss uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri (4. Baskı). Ankara: Detay Yayıncılık.
67. Yılmaz, L. (2022). Mersin’de kale ve gözetleme kuleleri’nin kültür rotaları kapsamında değerlendirilmesi. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(2), 967-996.
68. Yüksel, A. ve Yüksel, F. (2004). Turizmde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Turhan Kitabevi.
69. Zaman, M. (2000). Gümüşhane İli’nin turizm potansiyeli. Doğu Coğrafya Dergisi, 6(4), 209-236.