MEKÂNSAL DENEYİM MATRİSİ: MÜZE MEKÂNLARINDA KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME

Öz

Mekânsal deneyim, mimarlık ve iç mimarlık disiplinlerinde önemli bir araştırma alanı olmasına rağmen, mekânların deneyim üretme biçimlerini sistematik olarak değerlendiren çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışma, mekânsal deneyimin farklı bileşenler üzerinden değerlendirilmesine yönelik kavramsal bir çerçeve önermeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda; mekânsal organizasyon, dolaşım ve yönlenme, eşikler ve geçişler, duyusal deneyim ile odak/vurgu bileşenlerine dayanan “Mekânsal Deneyim Matrisi” oluşturulmuştur. Araştırma, karşılaştırmalı örnek olay incelemesi yöntemiyle, farklı mekânsal organizasyonlara sahip iki müze örneği olan İstanbul Modern ve Pera Museum üzerinden ele alınmıştır. Bulgular, mekânsal deneyimin farklı mekânsal stratejiler doğrultusunda şekillendiğini göstermektedir. İstanbul Modern’de deneyim süreklilik ve akış üzerinden okunurken, Pera Müzesi’nde eşikler ve mekânsal ayrışmalar öne çıkmaktadır. Sonuç olarak çalışma, mekânsal deneyimin sistematik biçimde değerlendirilmesine yönelik esnek bir kavramsal yaklaşım sunmakta ve gelecekteki mekânsal değerlendirme çalışmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mekânsal deneyim
• mekânsal organizasyon
• müze mekânları
• karşılaştırmalı değerlendirme
• mekânsal deneyim matrisi

Spatial Experience Matrix: A Comparative Examination of Museum Spaces

Öz

Although spatial experience is an important area of research in architecture and interior architecture, systematic approaches for evaluating how spaces generate experience remain limited. This study proposes a conceptual framework for assessing spatial experience through different components. In this context, a “Spatial Experience Matrix” was developed based on spatial organization, circulation and orientation, thresholds and transitions, sensory experience, and focal/emphasis elements. The research was conducted through a comparative case study approach using two museum examples with different spatial organizations: İstanbul Modern and Pera Museum. The findings reveal that spatial experience is shaped through different spatial strategies. While the experience in İstanbul Modern is characterized by continuity and flow, Pera Museum emphasizes thresholds and spatial separations. As a result, the study presents a flexible conceptual framework for the systematic evaluation of spatial experience and aims to contribute to future spatial assessment studies.

Anahtar Kelimeler

• Spatial experience
• spatial organization
• museum spaces
• comparative evaluation
• spatial experience matrix.

Kaynakça

1. Anderson, B. (2014). Encountering affect: Capacities, apparatuses, conditions. Ashgate.
2. Böhme, G. (2013). Atmosphere as the fundamental concept of a new aesthetics. Thesis Eleven, 113(1), 11–24. https://doi.org/10.1177/0725513613477078
3. Ching, F. D. K. (2014). Architecture: Form, space, and order (4th ed.). Wiley.
4. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Sage Publications.
5. Eberhard, J. P. (2010). Brain landscape: The coexistence of neuroscience and architecture. Oxford University Press.
6. Griffero, T. (2014). Atmospheres: Aesthetics of emotional spaces. Ashgate.
7. Groat, L., & Wang, D. (2013). Architectural research methods (2nd ed.). Wiley.
8. Holl, S. (2011). Parallax. Princeton Architectural Press.

9. Jelić, A., Tieri, G., De Matteis, F., Babiloni, F., & Vecchiato, G. (2016). The enactive approach to architectural experience: A neurophysiological perspective on embodiment, motivation, and affordances. Frontiers in Psychology,7,481
10. Lynch, K. (1960). The image of the city. MIT Press
11. Mallgrave, H. F. (2013). Architecture and embodiment: The implications of the new sciences and humanities for design. Routledge.
12. Norberg-Schulz, C. (1980). Genius loci: Towards a phenomenology of architecture. Rizzoli.
13. Pallasmaa, J. (2012). The eyes of the skin: Architecture and the senses (3rd ed.). John Wiley & Sons.
14. Pérez-Gómez, A. (2016). Attunement: Architectural meaning after the crisis of modern science. MIT Press.
15. Seamon, D. (2015). A geography of the lifeworld: Movement, rest and encounter. Routledge.
16. Seamon, D. (2018). Life takes place: Phenomenology, lifeworlds, and place making. Routledge.
17. Tuan, Y.-F. (1977). Space and place: The perspective of experience. University of Minnesota Press.
18. Zumthor, P. (2006). Atmospheres: Architectural environments, surrounding objects. Birkhäuser.
19. Zumthor, P. (2010). Thinking architecture (3rd ed.). Birkhäuser.