Çizgi Filmlerde Aile-Çocuk İletişimine Dair Bir Araştırma

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 1 , 239 - 265 , 15.04.2026

Nida Sümeyya Çetin

https://doi.org/10.18094/josc.1692125

https://izlik.org/JA99HX98SX

Öz

Çizgi filmlerin görsel anlamda ve içerik açısından barındırdığı mesajlar, çocukların mizaçlarını ve zihin dünyasını etkilemektedir. Bu anlamda çizgi filmler; aile tarafından aktarılan kültürel birikim, tüketim anlayışı, değer eğitimi, sosyalleşme gibi unsurların çocuğa iletilmesinde aile için bir alternatif haline gelebilmektedir. Çalışmada çizgi filmlerin seçilmesinin nedeni; çocukların çizgi film içeriklerine erken yaşlarda maruz kalmaları ile görsel-işitsel açıdan zengin ve yüksek tekrar oranına sahip kültürel ürünler olmalarıdır. Bu çerçevede çalışmanın amacı; çizgi filmlerin etkin bir süreç olan aile-çocuk iletişimini destekleyen içeriğe sahip olup olmadığını anlamak, örneklem olarak seçilen çizgi filmlerde aile-çocuk iletişiminin nasıl aktarıldığını betimlemek ve iletişim kalıpları üzerinden aile-çocuk iletişimine nasıl yaklaşıldığını açıklamaktır. Çalışmanın kuramsal kısmında; aile kavramı ve aile içi iletişim ele alınmış, aile iletişimi süreçleri iletişim kalıpları üzerinden açıklanmıştır. Çizgi filmlerin aile içi iletişim sürecindeki rolüne değinildiği çalışmada; Türkiye’de yayın yapmakta olan ve yerli çizgi film yapımlarıyla dikkat çeken “TRT Çocuk” kanalı ile yine Türkiye’de yayın yapan ve ağırlıklı olarak yabancı yapım çizgi filmlere yer veren “MinikaÇocuk” kanalında yayınlanmakta olan çizgi filmler analize tabi tutulmuştur. Örneklem olarak Niloya ve Kaplan Daniel’in Dünyası çizgi filmleri seçilmiş, yöntem olarak da Nitel İçerik Analizi seçilmiştir. Örneklem içeriğinin değerlendirilmesi neticesinde; iki çizgi film arasında ebeveyn-çocuk iletişimi süreçlerinde farklılıklar bulunmuş, ancak aile iletişimini tanımlamayan “konuşma yönelimi” ve “uyum yönelimi” adlı iki iletişim kalıbı ile çizgi film içeriklerinin örtüştüğü anlaşılmıştır. Her iki örneklemde, ebeveynlerin çocuklarla iletişiminde dinleme, söz hakkı verme ve özgüveni pekiştirmeye yönelik aktiflik dikkati çekmiştir. Ancak ebeveyn-çocuk iletişim sürecini etkileyen geleneksel, kültürel ve pedagojik öğeler iki örneklemde farklılık göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Çizgi Film , Aile , Çocuk , İletişim , İletişim Kalıpları

A Research on Family-Child Communication in Cartoon Films

https://izlik.org/JA99HX98SX

Öz

The visual and content messages contained in cartoons influence children's temperaments and minds. Cartoons were chosen for this study because children are exposed to cartoon content at an early age and because they are cultural products with a rich visual and auditory content and a high repetition rate. Within this framework, the study aims to understand whether cartoons contain content that supports family-child communication, a formative process; to explain how family-child communication is conveyed in the selected cartoons; and to explain how family-child communication is approached through communication patterns. The theoretical part of the study examines the concept of family and family communication, and explains family communication processes through communication patterns. The study examines the role of cartoons in family communication. Cartoons broadcast on the "TRT Çocuk" channel, which is notable for its domestically produced cartoons, and the "Minika Çocuk" channel, also broadcast in Turkey and primarily featuring foreign-made cartoons, were analyzed. The cartoons "Niloya" and "Kaplan Daniel's World" were selected as samples, and Qualitative Content Analysis was chosen as the method. In both samples, parents' communication with their children was characterized by a proactive approach focused on listening, giving them a say, and fostering self-confidence. However, the traditional, cultural, and pedagogical elements influencing the parent-child communication process differed between the two samples.

Anahtar Kelimeler

Cartoons , Family , Child , Communication , Communication patterns

Kaynakça

• Aktaş, E., Teksöz, E., & Ocakçı, A. F. (2012). Ailede kadiının değişen rolünün çocuk sağliğina etkisi ve aile merkezli bakımın önemi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 28(1), 73-80.
• Apak, M., & Yazıcı, F. (2024). TRT Çocuk kanalında yayınlanan çizgi filmlerde aiile yapılarının incelenmesi. Erciyes Akademi, 38(4), 790-811.
• Arnett, J. J. (2006). History of cartoons. İçinde J. J. Arnett (Ed.), Encyclopedia of Children, Adolescents, and the Media. Two Volume Set. (ss. 143-148). Sage Publication.
• Bayrakçı, M. (2013). Sosyal öğrenme kuramı ve eğitimde uygulanması. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(14), 198-210.
• Berger, P., & Luckmann, T. (2008). Gerçekliğin sosyal inşası, bir bilgi sosyolojisi incelemesi ( S. Öğütle, Çev.). Paradigma Yayıncılık.
• Beyazkürk, D., Anlıak, Ş., & Dinçer, F. Ç. (2007). Çocuklukta akran ilişkileri ve arkadaşlık. Eurasian Journal of Educational Research, (26), 13-26.
• Blumberg, F. C., Bierwirth, K. P., & Schwartz, A. J. (2008). Does cartoon violence beget aggressive behavior in real life? An opposing view. Early Childhood Education Journal, 36(2), 101-104.
• Cüceloğlu, D. (1995). İyi düşün doğru karar ver.(10.Baskı). Sistem Yayıncılık.
• Çakmak, E. N., & Duman, G. (2024). Çocuk çizgi filmlerinin içerik ve verilen değerler yönünden incelenmesi. Turkish Journal of Primary Education, 9(1), 1-16. https://doi.org/10.52797/TUJPED.1355922
• Dencik, L. (1989). Growing up in the post-modern age: On the child’s situation in the modern family, and on the position of the family in the modern welfare state. Acta Sociologica, 32(2), 155-180. https://doi.org/10.1177/000169938903200203
• Dewi, V. K. (2013). The use of cartoon fılms to Improve student's skıll In wrıtıng narratıve texts. English Education, 2(1), 34-44.
• Diken Yücel, D. (2022). 2000 sonrası Türk sinemasında aile kurumunun krizi ve kutsallığın yitimi. İçinde A. Özsoy & D. D. Yücel (Ed.), Popüler Temalarıyla Yakın Dönem Türk Sineması (ss. 41-69). Nobel Yayıncılık.
• Doty, J., & Dworkin, J. (2014). Parents’ of adolescents use of social networking sites. Computers in Human Behavior, 33, 349-355.
• Eşitti, Ş. (. (2016). Çizgi filmlerde küresel ve yerel kültürün inşası: Caillou ve Pepee örneği. . Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergisi, (32), 125-144. https://doi.org/10.17498/kdeniz.279674
• Fitzpatrick, M. A. (2004). Family Communication Patterns Theory: Observations on Its Development and Application. Journal of Family Communication, 4(33-4), 167-179.
• Fitzpatrick, M. A. (2004). Family Communication Patterns Theory: Observations on Its Development and Application. Journal of Family Communication, 43(4), 167-179. https://doi.org/ 10.1080/15267431.2004.9670129
• Fitzpatrick, M. A., & Ritchie, L. D. (1993). Communication theory and the family. İçinde P. G. Boss, W. J. Doherty, W. Schumm, & S. K. Steinmetz (Ed.), Sourcebook of family theories and methods: A contextual approach (ss. 565-585). Plenum Press.
• Früh, W. (2011). Inhaltsanalyse. (8.Baskı). UVK Verlag.
• Galvin, K. M., Braithwaite, D. O., & Bylund, C. L. (2015). Family communication: Cohesion and change (9.Baskı). Routledge.
• Gezer, U., & İşcan, A. (2023). Examination of teachers' opinions on the use of cartoons in social studies course. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 13(2), 521-544. https://doi.org/10.18039/ajesi.1309743
• Güler, D. (1989). Çocuk, televizyon ve çizgi film. Kurgu, 5(1), 163-177.
• İvrendi, A., & Adak Özdemir, A. (2010). Mothers’ evaluation of cartoons’ influence on early childhood children. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2(2), 2561-2566. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.373
• Johnson, L., Radesky, J., & Zuckerman, B. (2013). Cross-cultural parenting: Reflections on autonomy and interdependence. Pediatrics, 131(4), 631-633. https://doi.org/10.1542/peds.2012-3451
• Kağıtçıbaşı, Ç. (2017). Family, self, and human development across cultures. Taylor Francis. https://doi.org/ 10.4324/9781315205281
• Kaya, Z., & Uzoğlu, M. (2020). Çizgi filmlerin eğitim alanında kullanılmasıyla ilgili yapılan çalışmaların incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 16 (Eğitim ve Toplum Özel sayısı), 6194-6214. https://doi.org/10.26466/opus.803593
• Kirsh, S. J. (2006). Cartoon violence and aggression in youth. Aggression and violent behavior, 11(6), 547-557.
• Klein, D. M., & White, J. M. (1996). Family theories: An introduction. Sage Publications.
• Klein, H., & Shiffman, K. S. (2006). Messages about physical attractiveness in animated cartoons. Body Image, 3(4), 353-363. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2006.08.001
• Koerner, A. F., & Fitzpatrick, M. A. (2006). Family communication patterns theory: A social cognitive approach. İçinde D. O. Braithwaite, & L. A. Baxter(Ed.). Engaging theories in family communication: multiple perspectives (ss. 50-65). Sage Publication.
• Koerner, F. A., & Fitzpatrick, A. M. (2002). Understanding family communication patterns and family functioning: The roles of conversation orientation and conformity orientation. Annals of the International Communication Association, 26(1), 36-65. https://doi.org/10.1080/23808985.2002.11679010
• Kunkel, A., Hummert, M. L., & Dennis, M. R. (2006). Social learning theory: Modeling and communication in the family context. İçinde D. O. Braithwaite, & L. A. Baxter (Eds.), Engaging theories in family communication: Multiple perspectives (ss. 260-275). Sage Publication.
• LeVine, R. A. (1988). Human parental care: Universal goals, cultural strategies, individual behavior. New Directions for Child and Adolescent Development, 3-12. https://doi.org/10.1002/cd.23219884003
• Longo, V., Saadati, N., & Karakus, M. (2024). Exploring the role of extended family in child rearing practices across different cultures. J Psychosociol Res Family Cult, 2, 4-12.
• McLeod, J. M., & Chaffee, S. H. (1973). Interpersonal approaches to communication research. American Behavioral Scientist, 16(4), 469-499.
• McLeod, J. M., & Chaffee, S. R. (1972). Adolescent television use in the family context. İçinde G. A. Comstock, & E. A. Rubinstein (Eds.), Television and social behavior (ss. 149-172). National Institute of Mental Health.
• Mutlu, E. (2017). İletişim Sözlüğü. Ütopya Yayınları.
• Navarre, S. E. (1998). Salvador Minuchin's structural family therapy and its application to multicultural family systems. Issues in Mental Health Nursing, 19(6), 557-570.
• Neuendorf, K. A. (2002). The content analysis guidebook. Sage Publication.
• Noller, P., & Fitzpatrick, M. A. (1993). Communication in family relationships. Prentice Hall.
• Olpin, E., Hanson, C. L., & Crandall, A. (2023). Influence of social media uses and gratifications on family health among US Parents: A cross-sectional study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(3), 2-12. https://doi.org/https://doi.org/10.3390/ijerph20031910
• Özdemir, A., & Ramazan, O. (2013). Çizgi filmlerin çocukların davranışları üzerindeki etkisinin anne görüşlerine göre incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 35(35), 157-173.
• Özer, D., & Bozkurt Avcı, İ. (2015). Cartoons as educational tools and the presentation of cultural differences via cartoons. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 191, 418-423.
• Paik, H., & Comstock, G. (1994). The effects of television violence on antisocial behavior: a meta-analysis 1. Communication Research, 21(4), 516-546. https://doi.org/10.1177/009365094021004004
• Park, H. (2008). The varied educational effects of parent-child communication: A comparative study of fourteen countries. Comparative education review, 52(2), 219-243.
• Parlakyıldız, I., Seven, S., & Parlakyıldız, B. (2022). 5-6 Years Old Children’s Perceptions of Cartoon Reality. Malaysian Online Journal of Educational Technology, 10(1), 16-31. https://doi.org/10.52380/mojet.2022.10.1.307
• Peters, K., & Blumberg, F. (2002). Cartoon violence: Is It as detrimental to preschoolers as we think? Early Childhood Education Journal, 29, 143–148. https:// doi.org/10.1023/A:1014576307194
• Preiser, R., García, M. M., Hill, L., & Klein, L. (2021). Qualitative content analysis. İçinde R. Biggs, A. d. Vos, R. Preiser, H. Clements, K. Maciejewski, & M. Schlüter (Eds.), The routledge handbook of research methods for social-ecological systems (ss. 270-281). Routlage. https://doi.org/10.4324/9781003021339-23
• Rajput, K., & Jain, R. (2017). Mother’s perception about influence of cartoons on child’s behaviour and parenting style. International journal of research and Review, 4(6), 103-113.
• Reiss, D. (1987). The family’s construction of reality. Harvard University Press.
• Rose, G. M., Bush, V. D., & Kahle, L. (1998). The Influence of Family Communication Patterns on Parental Reactions toward Advertising: A Cross-National Examination. Journal of Advertising, 27(4), 71-85. https://doi.org/10.1080/00913367.1998.10673570
• Rothbaum, F., Rosen, K., Ujiie, T., & Uchida, N. (2002). Family systems theory, attachment theory, and culture. Family Process, 41, 328-350. https://doi.org/ 10.1111/j.1545-5300.2002.41305.x
• Sayın, Ö. (1990). Aile sosyolojisi: Ailenin toplumdaki yeri. Ege Üniversitesi Basımevi.
• Şahin. (2019). The cognitive emotional behavioral and physical effects of cartoons on children. İçinde G. Sarı (Ed.), Handbook of research on children's consumption of digital media (s. 323-342). IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1-5225-5733-3.ch022
• Şahin, S., & Aral, N. (2012). Aile içi iletişim. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(3), 55-66. https://doi.org/10.1501/Asbd_0000000029
• Şahin, S., & İlhan, V. (2019). Primary school children’s practices of watching cartoons and their perceptions about cartoon characters. Turkish Review of Communication Studies, 34, 26-48. https://doi.org/10.17829/TURCOM.423391 Taş Alicenap, Ç. (2015). Kültürel mirasın çizgi film senaryolarında kullanılması. Türklük Bilimi Araştırmaları, 37, 11-26. https://doi.org/10.17133/tba.63303
• Valkenburg, P. M., & Piotrowski, J. T. (2017). Plugged in: How media attract and affect youth. Yale University.
• Wijethilaka, T. S. (2020). Effect of cartoons on children. Jurnal Ilmiah.
• Wrigley, E. A. (1977). Reflections on the History of the Family. Daedalus, 71-85.
• Yaşar Ekici, F. (2014). Türk aile yapısının değişim ve dönüşümü ve bu değişim ve dönüşüme etki eden unsurların değerlendirilmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 209-224.
• Yıldız, C. (2016). 3-6 Yaş çocuklarının tercih ettikleri çizgi filmlerdeki şiddet içeriklerinin analizi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 698-716. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2016.16.2-5000194950
• Ying, L., Blanchfield, P., & Stone, R. (2010, December 10-12). A study of primary children learning communication skills by making cartoon film. 2010 International Conference on Computational Intelligence and Software Engineering, CiSE 2010. https://doi.org/10.1109/CISE.
• Yücel, Ö. F. (2025). Dijital dünyada aile: TRT Haber içeriklerinde ailenin konumu üzerine bir inceleme. TRT Akademi, 10, 386-421. https://doi.org/10.37679/trta.1664334.