Bursa Yerel Basınında Yer Alan Suriyelilere İlişkin Haberlerin Söylem Analizi İle Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, Bursa’da yayın yapan yerel gazetelerde Suriyeli sığınmacılara yönelik oluşturulan haber içeriklerinin hangi söylem stratejileri doğrultusunda yapılandırıldığını, bu stratejilerin hangi temsillere dayandığını ve yerel düzeyde toplumsal algının inşasına nasıl katkı sağladığını incelemektir. Araştırma sürecinde, yöntemsel çerçeve olarak Van Dijk tarafından geliştirilen eleştirel söylem analizi yaklaşımı esas alınmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu, 09.12.2024–30.04.2025 tarihleri arasında Bursa il merkezinde yayımlanan altı yerel gazetede (Bursa Haber, Bursa Hakimiyet, Bursa Hayat, Kent Bursa, Olay ve Yeni Marmara) yer alan ve Bursa ili bağlamında Suriyeli mültecilere ilişkin toplam 23 haber oluşturmaktadır. Çalışmanın sonuçları gazetelerdeki haber başlıkları ve girişlerinin, Suriyelilere yönelik ötekileştirici söylemler geliştirdiğini ve tehdit algısını güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. Dilsel analiz, haberlerde suçlayıcı ve olumsuz çağrışım yapan fiillerin kullanıldığını, özellikle “bıçakla saldırdı", "çarptı", "yaralandı" ve “akın etti” gibi terimlerle Suriyelilerin olumsuz bir şekilde çerçevelendiğini göstermektedir. Ayrıca, etnik kimlik vurgusuyla toplumsal ayrışmanın derinleştirildiği, kültürel farkların öne çıkarıldığı ve ayrımcılığın pekiştirildiği belirlenmiştir. Haberin retorik yapısı, subjektif ifadelerle desteklenen algı yönetimi stratejileriyle şekillenmiş, sayısal veriler ve objektif kaynaklardan uzaklaşılmıştır. Bu durum, haberlerin ideolojik bir duruş sergilemesine neden olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Göç
• Suriye
• Mülteci
• Eleştirel Söylem Analizi
• Bursa

Evaluation of News About Syrians in Bursa Local Press with Discourse Analysis

Öz

The primary objective of this study is to examine the discourse strategies used in news content about Syrian refugees in local newspapers published in Bursa, the representations these strategies are based on, and how they contribute to the construction of social perception at the local level. The research process utilizes the critical discourse analysis approach developed by Van Dijk as the methodological framework. The study sample consists of 23 news articles about Syrian refugees in the context of Bursa province, published between December 9, 2024, and April 30, 2025, in six local newspapers (Bursa Haber, Bursa Hakimiyet, Bursa Hayat, Kent Bursa, Olay, and Yeni Marmara) published in Bursa city center. The results of the study reveal that the headlines and introductions in the newspapers develop marginalizing discourses toward Syrians and reinforce the perception of threat. Linguistic analysis reveals the use of accusatory and negatively connoted verbs in the news, particularly terms such as "attacked with a knife," "crashed," "injured," and "flooded," which frame Syrians negatively. Furthermore, it has been determined that the emphasis on ethnic identity deepens social divisions, highlights cultural differences, and reinforces discrimination. The rhetoric of the news was shaped by perception management strategies supported by subjective statements, and a shift away from numerical data and objective sources. This led to the news taking an ideological stance.

Anahtar Kelimeler

• Migration
• Syria
• Refugee
• Critical discourse analysis
• Bursa

Kaynakça

1. Adıgüzel, Y. (2018). Göç Sosyolojisi. Ankara: Nobel Yayınları.
2. Akar, F., & Ekmekçi, Z. (2023). Sosyal medyada kadın: suriye iç savaşı ve Ukrayna-Rusya savaşı üzerinden karşılaştırmalı bir analiz. Selçuk İletişim, 16(1), 119-147. doi:https://doi.org/10.18094/josc.1193936
3. Alp, H. (2018). Suriyeli Sığınmacılara Yönelik Ayrımcı Ve Ötekileştirici Söylemin Yerel Medyada Yeniden Üretilmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi , 8(1), 22-37.
4. Arcimaviciene, L., & Sercan Hamza , B. (2018). Migration, metaphor and myth in media representations: The ideological dichotomy of “them” and “us”. Sage Open, 8(2), 1-13. doi:https://doi.org/10.1177/2158244018768657
5. Armutcu, B., & Mavi, A. (2022). The Effects Of International Migration Policies In The Scope Of Political Marketing On Economic Growth: An Empirical Research On Turkish Republics. Journal Of Pure Socıal Scıences (Puresoc)-Pak Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4), 85-98.
6. Artar, F. (2019). Medyada Sinifsal Temsil Mücadelesi: Suriyeli Mülteciler ‘Yardima Muhtaç’mı ‘Ucuz Emek’mi?. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 22(2), 26-61. doi:https://doi.org/10.18490/sosars.640827
7. Başaran, Ö. (2019). Suriyeli mültecilerin Türk medyasındaki temsili: Söylem tarihsel yaklaşım. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Battal, K. E., & Saraç, M. E. (2019). Suriyeli Mültecilerin Bursa'daki Tekstil Sektörüne Etkileri Üzerine Bir İnceleme. Socıal Scıences Studıes Journal (SSSJournal), 5(36), 2883-2896.

9. Bel, A. (2022). Türkiye’de, yazılı basında Suriyeli sığınmacılara yönelik haber ve köşe yazılarının çerçeveleme ve öne çıkarma yaklaşımı bağlamında analizi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
10. Deniz, T. (2014). Uluslararası Göç Sorunu Perspektifinde Türkiye. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi,, 181(181), 175-204.
11. Devran, Y. (2010). Haber Söylem İdeoloji. İstanbul: Başlık Yayın Grubu.
12. Efe, İ. (2015). Türk Basınında Suriyeli Sığınmacılar. İstanbul: SETA Yayınları.
13. Erdoğan. M. (2018). Türkiye’deki Suriyeliler: Toplumsal Kabul ve Uyum. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
14. Gezik, Z. (2022). Suriyeli Göçmenlerin Anaakım Medyada Temsili. İletişim Bilimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 135-153. doi:DOI NO: 10.7456/100202100/005
15. GİK. (2025, Mayıs 2). 2025 tarihinde https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638 adresinden alındı
16. Girgin, A. (2001). Türk Basın Tarihi’nde Yerel Gazetecilik. İstanbul: İnkılâp Yayınları.
17. Göker, G., & Keskin, S. (2015). Haber medyası ve mülteciler: Suriyeli mültecilerin Türk yazılı basınındaki temsili. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 2015(41), 229-256.
18. Gölcü, A., & Olkun, E. O. (2018). Terör saldırılarının haberleştirilmesinde gazete yayın politikalarının etkisi. Yönetim, Ekonomi, Edebiyat, İslami ve Politik Bilimler Dergisi, 3(1), 164-190. doi:https://doi.org/10.24013/jomelips.437418
19. Gölcü, A., Bal, E., & Karadeniz, B. (2019). Dil ve söylem pratiklerini haber metinlerinde aramak: Yeni Zelanda terör saldırısı örneği. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi(17), 220-251. doi:https://doi.org/10.29000/rumelide.656724
20. Happer, C., & Philo, G. (2013). The role of the media in the construction of public belief and social change. Journal of social and political psychology, 1(1), 321-336.
21. İlhan, E. M. (2023). Çarşamba'yı Şam Aldı: Bursa Çarşamba Bölgesinde Suriyeliler Yerliler ve Ötekiler. E. Arslan içinde, Kuramsal Yaklaşımlar Işığında Kent Folkloru (s. 163-173). Konya: Çizgi Kitapevi.
22. Kara, E. Ş., & Yılmaz., M. (2015). Malatya yerel basınında Suriyeli sığınmacılara yönelik haberlerin incelenmesi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 6(2), 54-69.
23. Özyakışır, D. (2013). Göç: Kuram ve Bölgesel Bir Uygulama. Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık. Paksoy, A., & Şentöregil, M. (2018). Türk basınında Suriyeli sığınmacılar: İlk beş yılın analizi (2011-2015). Selçuk İletişim, 11(1), 237-256.
24. Sander, O. (1998). Siyasi Tarih 1918-1994. İstanbul: İmge Kitapevi.
25. Sönmez, M. (2001). Gelir Uçurumu, Türkiye’de Gelirin Adaletsiz Bölüşümü. İstanbul: Om Yayınevi.
26. Sözen, E. (1999). Söylem: Belirsizlik, Mübadele, Bilgi, Güç ve Refleksivite. İstanbul: Paradigma Yayınları.
27. Şanlı, H. (2022). Suriyeli sığınmacıların şehre entegrasyonuna yönelik bir saha araştırması: Bursa. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
28. Taş, O., & Taş., T. (2018). Post-hakikat çağında sosyal medyada yalan haber ve Suriyeli mülteciler sorunu. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi(29), 183-207. doi:DOI: 10.16878/gsuilet.500943
29. TDK. (2025). Türk Dil Kurumu. 05 01, 2025 tarihinde www.tdk.gov.tr: www.tdk.gov.tr adresinden alındı
30. Türk, E. (2019). Batman yerel basınında göçmenlerin temsili üzerine bir analiz. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(4), 2975-3000. doi:https://doi.org/10.15869/itobiad.596027
31. Van Dijk. (1988). News as discourse. Lawrence Erlbaum Associates.
32. Van Dijk. (2005). Discourse and Racism in Spain and Latin America. Amsterdam: Benjamins.
33. Van Dijk. (2008). Discourse and Context A sociocognitive approach Context. Cambridge University Press.
34. Van Dijk. (2009). Critical Discourse Studies: A Sociocognitive Approach. Sage.
35. Van Dijk. (2015). Critical discourse analysis. D. Tannen, H. Hamilton, & D. Schiffrin (Dü) içinde, The Handbook of Dis-course Analysis. (s. 466-485). West Sussex: John Wiley & Sons.
36. Yaylacı, F. G. (2017). Eskişehir Yerel Basınında “Mülteciler” ve “Suriyeliler”. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 20(1), 1-40. doi:https://doi.org/10.18490/sosars.308638
37. Yılmaz, N. (2010). Yerel Basının Etik Sorunları. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1(36), 131-143.
38. Yolcu, T. (2018). Türkiye’deki Muhalefet Partilerinin Göç Sorununa Yaklaşımlarına Yönelik İçerik Analizi. Gazi Üniver