Seçimler, Dezenformasyon ve Doğrulama: 2023 Türkiye Örneği

Öz

Bu çalışma, 2023 Cumhurbaşkanlığı Seçimi ve 28. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi Milletvekili Genel Seçimi bağlamında dezenformasyonun rolünü, iki önemli doğrulama platformunun - Teyit (teyit.org) ve Doğruluk Payı (dogrulukpayi.com) - karşılaştırmalı bir analizi üzerinden incelemektedir. Dezenformasyonu stratejik ve manipülatif bir iletişim biçimi olarak ele alan kuramsal çerçeveye dayanarak, araştırma yanlış veya yanıltıcı bilgilerin seçim dönemlerinde dolaşıma girmesinin demokratik süreci nasıl etkilediğini araştırmaktadır. Çalışmada nicel içerik analizi yöntemi, belge analiziyle desteklenerek kullanılmıştır. Yüksek Seçim Kurulu (YSK) tarafından belirlenen 18 Mart–28 Mayıs 2023 tarihleri arasındaki resmi seçim döneminde dolaşıma giren toplam 243 doğrulanmış iddia - Teyit’ten 154, Doğruluk Payı’ndan 89 - incelenmiştir. Bulgular, seçim günü yaklaştıkça dolaşımdaki iddia sayısının belirgin biçimde arttığını göstermekte ve dezenformasyon faaliyetlerinin politik rekabetle paralel olarak yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. İddiaların çoğunluğunun Millet İttifakı’nı hedef aldığı, doğrulanan içeriklerin büyük bölümünün ise yanlış olarak sınıflandırıldığı görülmüştür. Bu durum, siyasi iletişim sürecinde dezenformasyonun baskınlığını göstermektedir. Her iki platformun da hızlı hareket ettiği, iddiaların önemli bir kısmını üç gün içinde doğruladığı belirlenmiştir. Ayrıca, dezenformasyonun yayılmasında sosyal medyanın temel kanal olduğu (%91,35) ve video ile görsel içeriklerin en sık kullanılan biçimler olarak öne çıktığı tespit edilmiştir. Genel olarak, araştırma doğrulama platformlarının şeffaflığı ve bilgi doğruluğunu teşvik etmede kritik bir rol oynadığını; ancak dijital dezenformasyonun yaygın ve hızlı doğasının demokratik süreçlerin bütünlüğünü tehdit etmeye devam ettiğini vurgulamaktadır. Çalışma, dezenformasyonla etkili mücadele için yalnızca doğrulama çabalarının yeterli olmadığını, bunun yanında medya okuryazarlığı, algoritmik şeffaflık ve etik medya uygulamalarını içeren sistematik stratejilerin geliştirilmesi gerektiğini; böylece dijital çağda bilginin güvenilirliğinin ve seçimlerin adilliğinin korunabileceğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dezenformasyon
• Dijitalleşme
• Doğrulama
• Seçimler
• Türkiye

Destekleyen Kurum

Bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Yüklenmiştir.

Elections, Disinformation, and Fact-Checking: The Case of Türkiye in 2023

Öz

This study examines the role of disinformation in the context of the 2023 Presidential Election and 28th Term General Election of Members of Parliament in Türkiye through a comparative analysis of two major fact-checking platforms: Teyit (teyit.org) and Doğruluk Payı (dogrulukpayi.com). Building on the theoretical framework of disinformation as a form of strategic and manipulative communication, the research investigates how false or misleading information circulated during election periods affects the democratic process. The study employs a quantitative content analysis method, supported by document analysis, to evaluate a total of 243 verified claims-154 from Teyit and 89 from Doğruluk Payı-circulated between March 18 and May 28, 2023, the official election period designated by the Supreme Election Council (YSK). The findings reveal that the number of circulating claims increased significantly as election day approached, demonstrating that disinformation activity intensifies in parallel with political competition. The majority of the claims targeted the Nation Alliance (Millet İttifakı), while most of the verified content was classified as false, indicating the dominance of disinformation in the political communication process. Both platforms were found to act quickly, verifying a substantial portion of claims within three days. The analysis also shows that social media served as the primary channel for dissemination (91.35% of all claims), with videos and images emerging as the most frequently used content types. Overall, the research highlights that while fact-checking platforms play a critical role in promoting transparency and information accuracy, the pervasive and rapid nature of digital disinformation continues to challenge the integrity of democratic processes. The study concludes that combating disinformation effectively requires not only verification efforts but also systemic strategies encompassing media literacy, algorithmic transparency, and ethical media practices to preserve the reliability of information and the fairness of elections in the digital age.

Anahtar Kelimeler

• Disinformation
• Digitalization
• Fact-checking
• Elections
• Türkiye

Destekleyen Kurum

There ise none

Etik Beyan

The ethics consent form has been uploaded.

Kaynakça

1. Binark, M. (2007). Yeni medya çalışmalarında yeni sorular ve yöntem sorunu. In F. Binark (Ed.), Yeni Medya Çalışmaları (ss. 21-44). Ankara: Dipnot.
2. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40.
3. Baden, C., Sharon, T., BLINDED BY THE LIES? Toward an integrated definition of conspiracy theories, Communication Theory, Volume 31, Issue 1, February 2021, Pages 82–106, https://doi.org/10.1093/ct/qtaa023
4. Çomu, T., & Halaiqa, İ. (2014). Text-based analysis of web content. In M. Binark (Ed.), New media studies: Research methods and techniques. Istanbul: Ayrıntı Publications.
5. Dame Adjin-Tettey, T. (2022). Combating fake news, disinformation, and misinformation: Experimental evidence for media literacy education. Cogent Arts & Humanities, 9(1). https://doi.org/10.1080/23311983.2022.2037229
6. Eberl, J. M., Huber, R. A., Mede, N. G., & Greussing, E. (2023). Populist attitudes towards politics and science: how do they differ? Political Research Exchange, 5(1). https://doi.org/10.1080/2474736X.2022.2159847
7. Edson C. Tandoc, Jr., Zheng Wei Lim, and Richard Ling, 2018. ”Defining ‘fake news’: A typology of scholarly definitions,” Digital Journalism, volume 6, number 2, pp. 137–153. doi: https://doi.org/10.1080/21670811.2017.1360143, accessed 10 July 2025.
8. Egelhofer, J. L., & Lecheler, S. (2019). Fake news as a two-dimensional phenomenon: A framework and research agenda. Annals of the International Communication Association, 43(2), 97–116.

9. Fallis, D., ‘‘A conceptual analysis of disinformation,’’ Tech. Rep., 2009.
10. Freelon, D., & Wells, C. (2020). Disinformation as Political Communication. Political Communication, 37(2), 145–156. https://doi.org/10.1080/10584609.2020.1723755
11. Gattermann, K., van den Hoogen, E., & de Vreese, C. (2025). The role of far-right party performance in shaping disinformation concerns of European voters: evidence from the 2024 European Parliament elections. Journal of European Public Policy, 1–26. https://doi.org/10.1080/13501763.2025.2489088
12. Guess, A.M., Lerner, M., Lyons, B., Montgomery,J.M., Nyhan, B., Reifler, J., & Sircar, N., A digital media literacy intervention increases discernment between mainstream and false news in the United States and India, Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 117 (27) 15536-15545, https://doi.org/10.1073/pnas.1920498117 (2020).
13. Hernon, P. (1995). Disinformation and misinformation through the internet: Findings of an exploratory study. Government Information Quarterly, 12(2), 133– 139.
14. Keyes, R. (2004). The post-truth era: Dishonesty and deception in contemporary life. St. Martin’s Press.
15. Kıral, B. (2020). Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
16. Kubin, E., & von Sikorski, C. (2021). The role of (social) media in political polarization: a systematic review. Annals of the International Communication Association, 45(3), 188–206. https://doi.org/10.1080/23808985.2021.1976070
17. Lewandowsky, S., & van der Linden, S. (2021). Countering Misinformation and Fake News Through Inoculation and Prebunking. European Review of Social Psychology, 32(2), 348–384. https://doi.org/10.1080/10463283.2021.1876983
18. Marwick, A. E. (2018). Why do people share fake news? A sociotechnical model of media effects. Georgetown law technology review, 2(2), 474-512.
19. McIntyre, L. (2018). Post-truth. MIT Press. https://mitpress.mit.edu/9780262535045/post-truth/
20. Morosoli, S., & Humprecht, E. (2025). Motivations behind misinformation engagement: approving, disapproving, and ignoring. A study on individual characteristics in connection with supporting and renouncing online misinformation. Journal of Elections, Public Opinion and Parties, 35(3), 360–383. https://doi.org/10.1080/17457289.2025.2514200
21. Pospíšilová, H., Trochtová, L., Košárková, A., Mazalová, R., & Macháčková, P. (2025). Recognizing and managing disinformation and misinformation: qualitative insights into strategies of Third Age university participants. Cogent Education, 12(1). https://doi.org/10.1080/2331186X.2025.2551175
22. Sallan Gül, S., & Kahya Nizam, Ö. (2021). SOSYAL BİLİMLERDE İÇERİK VE SÖYLEM ANALİZİ. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(42), 181-198. https://doi.org/10.30794/pausbed.803182
23. Sivalo, D. M. (2024). An analysis of the role of disinformation in elections: An exploratory study of the Centre for Innovation and Techn ology’s project on combatting electoral disinformation in the August 2023 national and December 2023 by-elections. AJIS: African Journal of Inclusive Societies, 4(1).
24. Taşan, R., & Arklan, Ü. (2023). Kamuyu Bilgilendirme Modeli Bağlamında Uluslararası Doğruluk Kontrolü Ağı’nın (IFCN) Betimsel Bir Analizi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(51), 140-158. https://doi.org/10.52642/susbed.1281708
25. Unger, S., Klapproth, J., Boberg, S., Bösch, M., Vief, N., Stöcker, C., & Quandt, T. (2025). Features of disinformation: an expert interview study on the perception of disinformation among political, governmental, media and business elites in Germany. Journal of Elections, Public Opinion and Parties, 35(3), 472–494. https://doi.org/10.1080/17457289.2025.2514199
26. Wagnsson, C., & Östervall, A. (2025). Who believes in foreign disinformation? Evidence from a disinformation discernment exercise in Sweden. Political Research Exchange, 7(1). https://doi.org/10.1080/2474736X.2025.2501039
27. Wardle, C. & Derakhshan, H., “Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policymaking”, Strasbourg: Council of Europe, (2017).
28. Zilinsky, J., Y. Theocharis, F. Pradel, M. Tulin, C. de Vreese, T. Aalberg, … A. Zoizner. (2024) . “Justifyingan Invasion: When is Disinformation Successful?” Political Communication, 1–22. https://doi.org/10.1080/10584609.2024.2352483.16
29. Wikipedia. (2023, January). Turkish presidential election results. https://en.wikipedia.org/wiki/2023_Turkish_presidential_election
30. Wikipedia. (2023, January). Türkiye genel seçimleri. https://tr.wikipedia.org/wiki/2023_T%C3%BCrkiye_genel_se%C3%A7imleri