Dikey Çekilen Dizilerde Sinematografik Görünüm: Zirvede Dizisi Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı, geleneksel sinema anlayışının dönüşümüyle ortaya çıkan dikey formatlı yeni görsel dilin dikey dizilerde nasıl yansıdığını incelemek ve gelecekte yeni bir perspektif oluşturacağı öngörülen dikey çekimli eserlerin daha iyi anlaşılmasını sağlamaktır. Bu doğrultuda dikey olarak çekimleri yapılan Zirvede (2024) adlı dizinin ilk üç bölümü sinematografik açıdan incelemeye alınmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi ve karşılaştırmalı analiz kullanılarak sinematografik yapısı incelenen bu dizinin, geleneksel sinematografik uygulamalara kıyasla nasıl farklılaştığı yorumlanmıştır. Akıllı telefon kullanımının artmasıyla birlikte 9:16 oranına sahip mobil ekranların, özellikle sosyal medya kullanımı üzerinden izleyici alışkanlıklarını etkilediği aşikârdır. Bu durum, görsel çerçeveleme anlayışının yeniden tanımlanmasına neden olmakta ve geleneksel sinemada kullanılan çerçeve oranlarının (1,33:1, 1,85:1, 2,35:1, 2,40:1) yatay genişliğe sahip kadraj anlayışının aksine daha dar ve dikey bir çerçeveleme oranını (9:16) izleyiciye dayatmaktadır. Analiz sonuçlarına göre dikey formatın, geleneksel yatay çerçevelemeye kıyasla mekânsal genişliği sınırladığı ve böylece karakter odaklı kısıtlanmışlık estetiğine dayalı, dikey derinliği ön plana çıkaran özgün bir görsel anlatım sunduğu söylenebilir. Ayrıca sosyal medya estetiğinden ödünç alınan ‘Zoom Efekt’ ve ‘Donmuş Kare’ gibi uygulamalarla birlikte 'Split Screen' tekniğine yer verilmesinin, dikey dizilerde geleneksel yatay sinema formunun ağır ve akışkan yapısına alternatif olarak daha hızlı ve vurgu odaklı yeni bir anlayış geliştirdiği saptanmıştır. Diğer taraftan dikey kadrajın dar yatay düzlemi nedeniyle özellikle orta ölçekli çekimlerde ani bir hareket yaptığında karakterin kadrajda tutulmasının zorlaştığı, bu sebeple de oyuncu hareketlerinin kısıtlandığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Sinema
• Dikey dizi
• Sinematografi
• Zirvede dizisi
• Yeni tip çekimler
• Dikey çekim

Cinematographic Look in Vertically Shot Series: The Case of “Zirvede”

Öz

The aim of this study is to examine how the new visual language of vertical format, which has emerged with the transformation of traditional cinema, is reflected in vertical series and to better understand vertically shot works expected to create a new perspective in the future. In this context, the first three episodes of the series “Zirvede” (2024), which was shot vertically, were analyzed from a cinematographic perspective. Using qualitative research methods, such as content and comparative analyses, to examine the series’ cinematographic structure, this study interprets how it differs from traditional cinematographic practices. With the rise in smartphone usage, it is evident that mobile screens with a 9:16 aspect ratio have influenced viewing habits, particularly on social media. This situation has led to a redefinition of visual framing concepts and, contrary to the framing approach used in traditional cinema, which features aspect ratios such as 1.33:1, 1.85:1, and 2.35:2, 2.40:1, that emphasize horizontal width, by imposing a narrower, vertical framing ratio (9:16) on the viewer, thereby presenting a visual narrative based on a character-focused, constrained aesthetic. On the other hand, it has also been observed that the vertical format possesses a narrative structure that is far more dynamic, attention-grabbing, and emphasis-driven than the heavy and fluid nature of traditional horizontal cinematic language.

Anahtar Kelimeler

• Cinema
• vertical series
• cinematography
• Zirvede series
• New Shooting Tecniques
• Vertical Shooting

Kaynakça

1. Anadolu, B. & Koparan, E. (2023). Film biçemi açısından dikey sinema: The Stunt Double ve Glass House filmlerinin analizi. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 13(2), 256-272. https://doi.org/10.7456/tojdac.1246152
2. AdelaideFilmFestival (t.y), Welcome to Adelaide Film Festival (AFF), South Australia's Premier Screen Event, 15.03.2026 tarihinde erişildi. https://www.adelaidefilmfestival.org/
3. Ataman, A. (2023). Dekadraj Türk Sineması: Yılanların Öcü bağlamında dijital film restorasyonunun sinemada biçeme etkisi. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 12(109), 1275-1315.
4. Balcı Gülpınar, D. (2022). Dikey sinemaya doğru: Analogtan dijitale filmlerde çerçeve oranlarının dönüşümü. Sinecine, 13(3), 95-122.
5. Brown, B. (2014), Sinematografi: Kuram ve uygulama. Hil.
6. Bordwell, D. & Thompson, K. (2011), Film sanatı. Ankara: De Ki.
7. C S, S. D. & Kumar, S. R. (2024). Visual perception and storytelling in Malayalam Cinema: A case study of Nanpakal Nerathu Mayakkam. ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts, 5(6), 2949-2955. https://doi.org/10.29121/shodhkosh.v5.i6.2024.1141
8. Clayton, R. (2019). Filmmaking theory for vertical video production. The European Conference on Media, Communication & Film 2019: Official Conference Proceedings. IAFOR.

9. Clayton, R. (2022). The context of vertical filmmaking literature. Quarterly Review of Film and Video, 39(3), 644-655.
10. Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2021). Araştırma tasarımı: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Nobel Akademik.
11. Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage.
12. Çalışkan, Ö. (2022). Vertical screen in the digital world: New narrative form of vertical short films. ARTS: Artuklu Sanat ve Beşeri Bilimler Dergisi, (Dijitalleşme Özel Sayısı), 9-25. https://doi.org/10.46372/arts.1197479
13. Folgerø, P. O., Hodne, L., Johansson, C., Andresen, A. E., Sætren, L. C., Specht, K., Skaar, Ø. O. & Reber, R. (2016) Effects of facial symmetry and gaze direction on perception of social attributes: A study in experimental art history. Front. Hum. Neurosci. 10:452. https://doi.org/10.3389/fnhum.2016.00452
14. Mükerrem, Z. (2012), Sinematografi üzerine düşünceler: Kuram ve uygulamalar. Ayrıntı.
15. Napoli, M. D. (2016). The “Mobile Effect” on screen format: The case of vertical videos. Journal of Science and Technology of the Arts, 8(2), 45–49. https://doi.org/10.7559/citarj.v8i2.169
16. Navarro-Güere, H. (2023). Vertical video. A review of the literature on communication. https://doi.org/10.14198/MEDCOM.23028
17. Neal, D. & Ross, M. (2018). Mobile framing: Vertical videos from user-generated content to corporate marketing. Schleser, M. & Berry, M. (ed.), Mobile story making in an age of smartphones (s. 151-160). Palgrave Pivot. https://doi.org/10.1007/978-3-319-76795-6_15
18. Özön, N. (2008). Sinema sanatına giriş. Agora.
19. Sardo, D. (2025). The melancholy of images: Reassessing the value of photography. Scopio Magazine Architecture, Art and Image. https://doi.org/10.24840/1647-8274_2024_0002_0001_07
20. Tarhan. Ö. (2015), Sosyal bilgiler öğretmeni adaylarının politik okuryazarlığa ilişkin görüşleri. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(9), 649-669.
21. Temel, K. (2024). PUBG Mobile, Türkiye'nin ilk dikey formatlı dizisi "Zirvede"yi duyurdu. 24.12.2025 tarihinde erişildi. https://analizgazetesi.com.tr/haber/pubg-mobile-turkiyenin-ilk-dikey-formatli-dizisi-zirvedeyi-duyurdu-6057/
22. Ulenius, M. (2018). Tall tales: Ancestry and artistry of vertical video.
23. Venkataswamy, P., Omair, A. & Swamy, M. N. S. (2020). Real-time image aesthetic score prediction for portable devices. 2020 IEEE 63rd International Midwest Symposium on Circuits and Systems (MWSCAS), 570-573. https://doi.org/10.1109/MWSCAS48704.2020.9184491
24. VerticalCinema (t.y.), Vertical cinema. 15.03.2026 tarihinde erişildi. https://verticalcinema.org/
25. Wilkinson, D. & Birmingham, P. (2003). Using research instruments: A guide for researchers. RoutledgeFalmer.
26. Zhang, M., Zhang, Y. & Cao, Y. (2023). Innovative research of vertical video creation under the background of mobile communication. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 8(1), 2503–2514. https://doi.org/10.2478/amns.2021.2.00308