TURKISH PRESS IN STATE OF SIEGE PERIODS

Öz

Nearly half of last ninety-five years since the founding of the Republic of Turkey, has passed with the military authorities, with state of siege and state of emergency executions. From the foundation of the Republic until the year 1987; state of siege was declared 12 times in different time periods; the country has been under the control of the army for about 26 years. As a requirement of these periods, constitutional processes have been suspended and the press has become one of the most affected structures.This study aimed to demonstrate the impacts on the press of state of siege applications that passed in to life in Turkey. in the study of the extraordinary periods of the period from the declaration of the republic to the day-long period in which the historical development and structural role of the Turkish press were examined, and it was determined that the freedom of the press was lifted in general during the period of state of siege and the conditions of heavy censorship were put into effect. However, in recent history; some media organs have been identified as the reason for intervention, by exceeding the limits of press freedom; threatening national security and threatening national integrity. It has been determined that the periods examined have different characteristics according to the conditions of the day and thus cause the breaking of the publishing policies of the press. According to the results obtained, the ownership structure of the media has been changed due to the policies implemented by the governments together with the legal regulations carried out in these periods, and the new understanding that this structural transformation has caused, has also affected the journalistic practices in the negative direction. This article, which is done by source scanning method, is important in terms of introducing the stages of the Turkish media, as well as reflecting the conditions that form the media.

Anahtar Kelimeler

• State of siege and press
• Turkish press
• Press freedom
• Press-government relations
• Press history

Sıkıyönetim Dönemlerinde Türk Basını

Öz

Türkiye Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana geçen doksan beş yılın neredeyse yarısı, askeri yönetimler, sıkıyönetim ve olağanüstü hal uygulamalarıyla geçmiştir. Cumhuriyetin kurulmasından 1987 yılına kadar; farklı zaman dilimlerinde 12 kez sıkıyönetim ilan edilmiş;  ülke yaklaşık olarak 26 yıl boyunca ordunun kontrolü altında tutulmuştur. Bu dönemlerin gereği olarak, anayasal süreçler askıya alınmış ve basın, bu süreçlerden en fazla etkilenen yapılardan biri olmuştur.  

Bu çalışma, Türkiye’de hayata geçirilen sıkıyönetim uygulamalarının basın üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Cumhuriyet’in ilanından günümüze kadar geçen süreçte yaşanan olağanüstü dönemlerin Türk basınının tarihsel gelişimi ve yapısal dönüşümü üzerindeki rolünün de incelendiği çalışmada, sıkıyönetim dönemlerinde genel olarak basın özgürlüğünün ortadan kaldırıldığı ve ağır sansür koşullarının devreye girdiği belirlenmiştir. İncelenen dönemlerin günün koşullarına göre kendi içerisinde farklı özellikler gösterdiği ve bu nedenle basının yayın politikalarında kırılmalara neden olduğu belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, bu dönemlerde gerçekleştirilen yasal düzenlemelerle birlikte iktidarların uyguladığı politikalar nedeniyle medyanın mülkiyet yapısı değişikliğe uğramış, bu yapısal dönüşümün doğurduğu yeni anlayış, gazetecilik pratiklerini de olumsuz yönde etkilemiştir.

Kaynak tarama yöntemi ile gerçekleştirilen bu makale, Türk medyasının geçirdiği evrelerin ortaya konulması, bunun yanında medyayı biçimlendiren koşulların yansıtılması bakımından önem arz etmektedir. 

Anahtar Kelimeler

• Sıkıyönetim ve Basın
• Türk Basını
• Basın Özgürlüğü
• Basın-iktidar ilişkileri
• Basın tarihi

Kaynakça

1. Alemdar K (1999). Medya Gücü ve Demokratik Kurumlar, AFA Yayıncılık, Ankara.
2. Arıkan A (1999) 1957-1962 Dönemi Türkiye’de Basının Durumu ve Basın İktidar İlişkileri, Yüksek Lisans Tezi, GÜ. Sos. Bil. Ens, Ankara.
3. Demir S (2013) Türkiye’de 2001 Yılı Sonrasında Medya-İktidar İlişkileri ve Gazeteci Pratiklerine Yansıması, Yüksek lisans tezi, AÜ. Sos. Bil. Ens, Ankara
4. Erdem B (2012) TBMM ve Divan-ı Harp Mahkemesi Tutanaklarına Göre “Kubilay Olayı”, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 3, s. 99-116.
5. Girgin A (2009) Türkiye’de Yerel Basın, Der Yayınları, İstanbul.
6. Göz A C (2011) İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Türkiye’de Siyasal İktidar Tarafından Kapatılan Basın organları Bağlamında Bir Listeleme Denemesi, Süleyman
7. Demirel Üniversitesi Vizyoner Der., Y. 2011, C. 3, S. 5. s. 1-12
8. Gözler K (2000) Türk Anayasa Hukuku, Ekin Kitabevi Yayınları, Bursa.

9. Güran N (1998) Türkiye’de Demokrasiye Geçişte Basın (1945-1950), İletişim Yayınları, İstanbul.
10. Kabacalı A (1994) Türk Basınında Demokrasi, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
11. Kabacalı A (1990) Başlangıçtan günümüze TÜRKİYE’DE BASIN SANSÜRÜ, Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, İstanbul.
12. Kaya A E E (2010) Demokrat Parti Döneminde Basın İktidar İlişkileri, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, S. 39, s. 93-118.
13. Koloğlu O (1999) Medya-Devlet ve Sermaye, Birikim Yayınları, İstanbul.
14. Kösedağ M S (2016) Çok Partili Dönemden Günümüze Yazılı Basın Alanında Yapılan Yasal Düzenlemeler ve Bunların Basında Temsili, Doktora Tezi, EÜ Sos. Bil: Enst, Kayseri.
15. Neziroğlu İ (2003) Türkiye’de Askeri Müdahaleler ve Basın (1950-1980), Türk Demokrasi Vakfı Yayınları, Ankara.
16. Odyakmaz N (2003) Cumhuriyet Döneminde Anayasal Düzenlemeler ve Basın Özgürlüğü. İstanbul İletişim Fakültesi Dergisi. S. 17. s. 121-144.
17. Özgen M (2004) 1980 Sonrası Türk Medyasında Gelişmeler ve Magazinleşme Olgusu, http://cim.anadolu.edu.tr/pdf/2004/1130848156.pdf, erişim tarihi: 25.10.2017
18. Salihpaşaoğlu Y (2007) Türkiye'de Basın Özgürlüğü, Seçkin Yayınları, Ankara.
19. Şeker M (2005) Yerel Gazeteler ve Resmi İlan, Selçuk İletişim Dergisi. C. 4, S.1, s. 101-115.
20. MEGEP (2008) T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi, Gazetecilik, Türk Basının Doğuşu ve Gelişimi, Ankara.
21. Topuz H (2003) II. Mahmut’tan Holdinglere Türk Basın Tarihi (1. Bas.), Remzi Kitapevi, İstanbul
22. Topuz H (2014) II. Mahmut’tan Holdinglere Türk Basın Tarihi (5. Bas.), Remzi Kitapevi, İstanbul.
23. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
24. Üskül Z (1989). Siyaset ve Asker –Cumhuriyet Döneminde Sıkıyönetim Uygulamaları, Afa Yayınları, İstanbul.
25. Yeşilçayır N (2011) Çok Partili Döneme Geçiş Sürecinde Türk Basını, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C. 27, S. 79, s. 131-192.
26. Yetkin B (2010) 1945-1950 Arası Demokratikleşme Sürecinde Basın, Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, S. 17-18 s. 1-37.