İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu’nun İletişim Araştırmalarına Katkıları

Bu çalışma, erken Cumhuriyet dönemi entelektüellerinden İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu’nun Türkiye’de iletişimin henüz müstakil bir araştırma alanı olarak tanımlanmadığı dönemde yaptığı çalışmalarıyla, iletişim araştırmalarına sunduğu katkıyı konu edinmektedir. Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde toplumbilim alanında çalışmalar yapan pek çok erken dönem entellektüel gibi İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu’da kendi uzmanlık alanında düşüncelerini ortaya koyarken iletişim bilimine ve iletişim araçlarına dair yol açıcı fikirler sunmuştur. Baltacıoğlu, yeni toplumun yaratılmasında ananeci ve kültürcü modernleşme üzerinde durmuştur. Kültürcü modernleşmenin özünü medeniyet ve kültür ikiliğiyle açıklamıştır. Toplumun medenileşmesinde kitle iletişim araçlarının kurucu rol oynadığından bahsetmiştir. Kültür üzerine detaylı çalışmalar yapmış, kültürün hızla üretilip tüketilerek yozlaşmasını ‘değer anarşisi’ kavramıyla tanımlamıştır. ‘Değer anarşisi’nin oluşma nedenleri arasına gazete, dergi gibi iletişim araçlarını da dâhil etmiştir. Gazetenin, haber yanında fikirleri de aktarması nedeniyle tarafsız olamayacağından bahsetmiştir. Kültürcü fikirleri içinde dil meselesine önem vermiş, bu noktada gazetelerin okunma oranlarının arttırılabilmesi için, kullandıkları dilin öz Türkçe olması gerektiğini vurgulamıştır. Eğitimci perspektifinden bakarak, gazetelerin saygınlığını sürdürebilmeleri için çalışanlarının eğitimli olması gerektiğine değinmiştir. Türk basın tarihini ‘öğretici, hava atma ve eksperler’ olarak üç döneme ayırmıştır. Ananeci toplum anlayıştan yola çıkarak, folklorun korunması ve geliştirilmesinde yerel basını önemli bir unsur olarak görmüş ve bu gazeteleri ‘il gazeteleri’ olarak tanımlamıştır. Toplumda süreli yayınının mutlaka olması gerektiğini belirtmiştir. Dergiyi, konulara derinlemesine yoğunlaşmadığı için kitaptan ve günceli kovalamadığı için de gazeteden ayırmıştır. Yukarıda bahsedilen düşüncelerden yola çıkarak, araştırmada, semptomal okumayla İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu’nun iletişim bilimlerine katkıları, ortaya koyulmaya çalışılmıştır.