DOUBLE DECKER BUSES AS URBAN PUBLIC TRANSPORTATION VEHICLES: THE CASE OF ISTANBUL

Öz

The aim of this study is to examine the development, route coverage, operational patterns, and fleet size of double-decker buses integrated into Istanbul’s public transportation system. Within this scope, a comparative analysis was conducted between the pre- and post-IETT periods to evaluate the contribution of these buses to urban mobility, as well as their sustainability in terms of cost-performance and carbon emissions. Employing a mixed-methods approach, the study collected data through document analysis. Specifically, double-decker buses used in Istanbul’s public transport between 1993 and 2025 were analyzed in two distinct periods. The findings indicate that double-decker buses, particularly those operating on express and dedicated routes, address a significant gap in public transportation. However, a decreasing trend in both the number of vehicles and routes over the years was observed. The conversion of double-decker buses into single-deck vehicles during the pandemic suggests that this trend may continue in the future. Consequently, achieving sustainable operations in double-decker bus management requires the utilization of comprehensive statistical data and profitability analyses at the sectoral level.

Anahtar Kelimeler

• Urban public transportation
• double-decker bus route
• express route
• double-decker bus

KENT İÇİ TOPLU TAŞIMA ARACI OLARAK ÇİFT KATLI OTOBÜSLER: İSTANBUL ÖRNEĞİ

Öz

Çalışmanın amacı, İstanbul’da toplu taşıma sistemine entegre edilen çift katlı otobüslerin gelişimini, hat sayısını, işletme biçimini ve filo büyüklüğünü incelemektir. Bu kapsamda, İETT öncesi ve sonrası dönemlerdeki performans karşılaştırması yapılarak, bu otobüslerin kent içi ulaşım sistemine sağladığı katkılar ve maliyet-performans ile karbon salınımı açısından sürdürülebilirliğe etkileri değerlendirilmiştir. Karma araştırma yöntemi kullanılarak yürütülen bu çalışmanın verileri doküman analizi yöntemiyle toplanmıştır. İstanbul özelinde yapılan çalışmada, 1993-2025 yılları arasında toplu taşıma faaliyetlerinde kullanılan çift katlı otobüsler iki dönem hâlinde incelenmiştir. Elde edilen bulgular, çift katlı ve ekspres hatlarda faaliyet gösteren çift katlı otobüslerin, toplu taşımada önemli bir boşluğu doldurduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra yıllar içinde hem araç hem de hat sayısında azalma eğilimi olduğu anlaşılmaktadır. Pandemi döneminde çift katlı otobüslerin solo otobüslere çevrildiği gerçeği, bu etkinin gelecekte artacağı varsayımını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla çift katlı otobüs işletmeciliğinde sürdürülebilir bir ivmenin yakalanabilmesi için kapsamlı istatistiksel verilerden faydalanılması ve sektör düzeyinde kârlılık analizlerinin yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kent içi toplu taşıma
• çift katlı hat
• ekspres hat
• çift katlı otobüs

Kaynakça

1. Akar, A. (2010). İstanbul şehir içi belediye otobüslerinin yolcu odaklı iç mekân analizi ve değerlendirmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul Teknik Üniversitesi.
2. Aslanhan, N. (2024, 4 Kasım). Halk otobüslerinde değişim zamanı geldi. https://www.halkulasim.com/makale/halk-otobuslerinde-degisim-zamani-geldi-4383
3. Boduç, A. (2024, 29 Nisan). İsmet Aktürk: Trafiğe çare çift katlı otobüsler. https://www.gazetebirlik.com/istanbul-haberleri/ismet-akturk-trafige-care-cift-katli-otobusler/101127
4. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
5. Çelikyay, H., Emecan, A., & Kadiroğlu, R. (2017). Akıllı ulaşım sistemi olarak toplu taşımada karakutu uygulaması ve şoför performans sonuçları: İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) karakutu projesi örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(Kayfor 15 Özel Sayısı), 2055-2071. https://izlik.org/JA39GK53GT
6. Erkol, B. (2004). Şehiriçi yolcu otobüsleri ve şoför mahali tasarımı konusunda bir araştırma: Mercedes-Benz örneği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul Teknik Üniversitesi.
7. Halk Ulaşım. (2011, 3 Ocak). İETT ihalelerine sektör ilgi göstermedi. https://www.halkulasim.com/haber/iett-ihalelerine-sektor-ilgi-gostermedi-384
8. İbik, T. (2024). Sürdürülebilir kent içi ulaşım ve CO₂ emisyonu: İstanbul ili örneği. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 31(3), 597-622. https://doi.org/10.18657/yonveek.1482257

9. İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü. (2012). 2012 İETT faaliyet raporu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi.
10. İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü. (2017). Stratejik plan 2013-2017. İstanbul Büyükşehir Belediyesi.
11. İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü. (2022). Stratejik plan 2018-2022. İstanbul Büyükşehir Belediyesi.
12. İETT. (t.y.a). Çift katlı ulaşım ücret tarifesi. https://iett.istanbul/icerik/cift-Katli-Ulasim-ucret-Tarifesi
13. İETT. (t.y.b). E-56 Ispartakule-Taksim. https://iett.istanbul/RouteDetail?hkod=E-56&routename=ISPARTAKULE%20-%20TAKSIM
14. İETT. (t.y.c.). Kronolojik tarihçe. https://iett.istanbul/icerik/kronolojik-tarihce
15. İETT. (t.y.d.). Özel taşımacılık. https://iett.istanbul/icerik/ozel-tasimacilik
16. İETT. (t.y.e.). Tarihçe. https://iett.istanbul/icerik/kisa-tarihce
17. Kent İçi Toplu Taşıma. (2021, 9 Ekim). Çift katlı umutlu. https://www.kenticitoplutasima.com.tr/teknoloji/cift-katli-umutlu/
18. Kurtoğlu, A. (Haz.). (2012). Omnibüsten metrobüse. İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü.
19. Kurtoğlu, A., & Noyan, M. (2015). İstanbul'un 100 ulaşım aracı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi (Kültür A.Ş.) Yayınları.
20. Leech, N. L., & Onwuegbuzie, A. J., (2009). A Typology of mixed methods research designs. Qual Quant, 43, 265-275. https://doi.org/10.1007/s11135-007-9105-3
21. Mimdaporg. (2010, 1 Aralık). İETT’den feribot yolcusunu uçağa yetiştirecek yeni hizmet: Havabüs. https://mimdap.org/haberler/yettden-feribot-yolcusunu-ucadha-yetithtirecek-yeni-hizmet-havabus/
22. Moovit. (2025, 6 Temmuz). İETT çift katlı hatlar - saatler, güzergâhlar ve duraklar. https://moovitapp.com/index/tr/toplu_ta%C5%9F%C4%B1ma-lines-Istanbul-1563-2836459#google_vignette
23. Orhon, O. (2022). İstanbul İETT otobüsleri. İkinci Adam Yayınları.
24. Tarnai, S. (2007). Istanbul transport to invest in new infrastructure. https://www.mjt-zrt.eu/sajto/Ujabb/Voith.pdf
25. Topal, O., & Nakir, İ. (2018). Total cost of ownership based economic analysis of diesel, CNG and electric bus concepts for the public transport in Istanbul city. Energies, 11(9), 2369. https://doi.org/10.3390/en11092369
26. Uysal, A. (2009). İstanbul’un Avrupa Yakası’nda İETT ulaşımı [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul Üniversitesi.