Tüketicilerin Coğrafi İşaretli Ürün Satın Alma Davranışları: Ezine Peyniri Örneği

Öz

Coğrafi işaret, tüketiciler için ürünün kaynağını, karakteristik özelliklerini ve ürünün söz konusu karakteristik özellikleri ile coğrafi alan arasındaki bağlantıyı gösteren ve garanti eden kalite işaretidir. Bu araştırmanın amacı Türkiye’deki tüketicilerin coğrafi işaretli ürün satın alma davranışı üzerinde etkili faktörleri belirlemektir. Araştırmanın ana materyalini İstanbul, Ankara ve İzmir’de yaşayan 394 tüketici ile yapılan anketlerden elde edilen veriler oluşturmaktadır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, faktör analizi ve lojistik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, tüketicilerin %75.9’unun Ezine peyniri satın aldığı ve %61.5’inin Ezine inek peyniri tercih ettiği tespit edilmiştir. Faktör analizi sonucunda kırsal kalkınma, tat ve memnuniyet, kalite, gıda güvenliği, ürünü tanıma, fiyat ve ürünü konumlandırma faktörü olmak üzere 7 faktör bulunmuştur. Lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre tüketicilerin Ezine peyniri satın alma durumu üzerinde tat ve memnuniyet faktörü, ürünü tanıma faktörü, ürünü konumlandırma (ayrı tutma) faktörü, cinsiyet, medeni durum ve aylık kişisel gelir bağımsız değişkenlerinin etkili olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar değerlendirildiğinde coğrafi işaretli ürünlerin tanıtımı ve pazarlama stratejileri geliştirilirken, ürünlerin coğrafi kökeni ve kalitesi özellikle vurgulanmalıdır. Üreticiler, ürünlerinin lezzetini korumak ve müşteri memnuniyetini artırmak için sürekli olarak ürün kalitesini ve lezzetini iyileştirmeli ve bu noktayı vurgulamalıdır. Ürün fiyatlandırması yaparken, coğrafi işaretli ürünlerin değeri ve kalitesi ile uyumlu bir fiyat stratejisi belirlemek gerekmektedir. Tüketiciler arasında coğrafi işaretli ürünlerin faydaları hakkında daha fazla bilinç yaratılmalıdır. Ürünlerin coğrafi kökeninin, üretim yöntemlerinin ve kalite standartlarının tüketicilere daha iyi anlatılması gerekmektedir. Coğrafi işaretli ürünlerin üretimi için kırsal alanlarda tarım ve hayvancılığı destekleyen politikaların uygulanması ve bu bölgelerin ekonomik kalkınmasına katkı sağlanması önemlidir. Cinsiyet, medeni durum ve aylık kişisel gelir gibi demografik faktörler tüketicilerin coğrafi işaretli ürün satın alma davranışını etkilediğinden ürün pazarlama stratejileri bu faktörleri de dikkate alarak geliştirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Coğrafi işaret
• Tüketici
• Türkiye
• Faktör analizi
• Lojistik regresyon

Destekleyen Kurum

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi

Proje Numarası

FYL-2021-3838

Etik Beyan

Bu çalışma Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bilimsel Araştırma Etik Kurulu’ndan 23/12/2021 tarih ve 22/13 sayılı izin kapsamında hazırlanmıştır.

Teşekkür

Bu çalışma Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından FYL-2021-3838 Nolu Araştırma Projesi olarak desteklenmiştir.

Consumers’ Purchasing Behaviors of Product with Geographical Indication: The Case of Ezine Cheese

Öz

A geographical indication is a quality sign that indicates and guarantees consumers the source of the product, its characteristic features, and the connection between the product's characteristics and the geographical area. This research aims to determine the factors affecting the purchasing behavior of consumers in Türkiye for geographically indicated products. The primary dataset for this research comprises survey data collected from 394 consumers living in Istanbul, Ankara, and Izmir. Descriptive statistics, factor analysis, and logistic regression were employed for data analysis. The research findings revealed that 75.9% of consumers purchased Ezine cheese, with 61.5% preferring Ezine cow cheese. Factor analysis identified seven key factors influencing purchasing behavior: rural development, taste and satisfaction, quality, food safety, product recognition, price, and product positioning. The results of logistic regression analysis indicated that the independent variables of taste and satisfaction, product recognition, product positioning (separation), gender, marital status, and monthly personal income significantly influenced consumers' decisions to purchase Ezine cheese. In light of these findings, promoting and marketing strategies for geographically indicated products should prioritize highlighting the geographical origin and product quality. Manufacturers should continually improve product quality and taste to enhance customer satisfaction. Pricing strategies should align with the value and quality of geographically indicated products. Increased consumer awareness about the benefits of these products is crucial, emphasizing the importance of explaining their geographical origin, production methods, and quality standards. Supportive policies for agriculture and animal husbandry in rural areas are essential to boost the production of geographically indicated products and contribute to the economic development of these regions. Additionally, demographic factors such as gender, marital status, and monthly personal income should be considered in the development of product marketing strategies.

Anahtar Kelimeler

• Geographical indication
• Consumer
• Türkiye
• Factor analysis
• Logistic regression

Destekleyen Kurum

Çanakkale Onsekiz Mart University Scientific Research Projects Coordination Unit

Proje Numarası

FYL-2021-3838

Etik Beyan

This study was conducted with the approval of the Scientific Research Ethics Committee of Çanakkale Onsekiz Mart University, Graduate Education Institute, under the permit dated 23/12/2021 and numbered 22/13.

Teşekkür

This study was supported as Research Project No. FYL-2021-3838 by the Scientific Research Projects Coordination Unit of Çanakkale Onsekiz Mart University.

Kaynakça

1. Ağır, H. B. ve Akbay, C. (2021). Tüketicilerin fast food tüketim sıklığını etkileyen faktörlerin analizi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 18(3): 436-445.
2. Aytop, Y. (2019). Gaziantep ili Merkez İlçede yaşayan tüketicilerin tavuk eti tüketim davranışları. Journal of Poultry Research, 16(1): 14-18.
3. Aytop, Y. ve Şahin, A. (2014). Coğrafi İşaretli Gemlik Zeytinine İlişkin Tüketici Tercihleri: Kahramanmaraş Kent Merkezi Örneği. XI. Ulusal Tarım Ekonomisi Kongresi, 3-5 Eylül 2014, Samsun, Türkiye.
4. Aytop, Y. ve Fikret, I. (2020). Gaziantep ilindeki tüketicilerin yumurta tüketim alışkanlıklarının belirlenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 7(1): 269-275.
5. Baran, D. ve Topçu, Y. (2018). Coğrafi işaretli Erzurum küflü peyniri’nin tüketici tercihlerine dayalı pazarlama taktik ve stratejileri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 21(2): 191-202.
6. Berkson, J. (1944). Application of the logistic function to bio-assay. Journal of the American statistical association, 39(227): 357-365.
7. Boone, H. N. and Boone, D. A. (2012). Analyzing likert data. Journal of Extension, 50(2): 1-5.
8. Boström, M. and Klintman, M. (2008). Eco-standards, product labelling and green consumerism (pp. 17-26). Basingstoke: Palgrave Macmillan.

9. Brewer, M. S., Sprouls, G. K. and Russon, C. (1994). Consumer attitudes toward food safety issues. Journal of Food Safety, 14(1): 63e76.
10. Çakaloğlu, M. ve Çağatay, S. (2017). Coğrafi işaretler ve marka değerine sahip ürünlere yönelik tüketici algısı: Finike Portakalı ve Antalya Tavşan Yüreği Zeytini örnekleri. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 3(1): 52-65.
11. Cooper, J. C. (1983). Factor analysis: an overview. The American Statistician, 37(2): 141-147.
12. Coşkun, A. (2001). Coğrafi İşaretler. (Uzmanlık Tezi), T.C. Türk Patent Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
13. DiStefano, C., Zhu, M. and Mindrila, D. (2009). Understanding and using factor scores: Considerations for the applied researcher. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 14(1): 1-11.
14. Doğan, N. and Adanacıoğlu, H. (2022). Consumers’ willingness to pay for traditional products with geographical indication: a case study on pestil from Gümüşhane, Turkey. Food Science and Technology, 42, e41621.
15. Duda, M. D. and Nobile, J. L. (2010). The fallacy of online surveys: No data are better than bad data. Human Dimensions of Wildlife, 15(1): 55-64.
16. Duman, S. (2018). Kastamonu’ya gelen kayak turistlerinin coğrafi işaretli ürün algısı (Yüksek Lisans Tezi), Kastamonu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kastamonu, Türkiye.
17. European Commission (EC) (2020). Geographical Indications – a European treasure worth €75 billion, https://ec.europa.eu/commission/ presscorner/detail/en/IP_20_683 (Erişim tarihi: 19.03.2021).
18. European Commission (EC) (2021). Study on economic value of EU quality schemes, geographical indications (GIs) and traditional specialities guaranteed (TSGs). https://op.europa.eu/en/publicationdetail/-/publication/a7281794-7ebe-11ea-aea8-01aa75ed71a1/language-en (Erişim tarihi: 16.04.2021).
19. Everest, B., Aker, A., Ege, R. U. ve Çıracı, B. (2022). Çiftçilerin coğrafi işaretli ürünlere yönelik bilgi düzeyleri ile bilgilenme isteklerinin analizi: Çanakkale ili örneği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 9(4): 1123-1130.
20. Fabrigar, L. R., Wegener, D. T., MacCallum, R. C. and Strahan, E. J. (1999). Evaluating the use of exploratory factor analysis in psychological research. Psychological methods, 4(3): 272-299.
21. Field, A. (2000). Discovering Statistics Using SPSS for Windows. Sage publications: UK.
22. Ford, J. K., MacCallum, R. C. and Tait, M. (1986). The application of exploratory factor analysis in applied psychology: A critical review and analysis. Personnel psychology, 39(2): 291-314.
23. Fotopoulos, C. and Krystallis, A. (2003). Quality labels as a marketing advantage: The case of the “PDO Zagora” apples in the Greek market. European Journal of marketing. 37(10): 1350-1374.
24. Graefe, A., Mowen, A., Covelli, E. and Trauntvein, N. (2011). Recreation participation and conservation attitudes: differences between mail and online respondents in a mixed-mode survey. Human Dimensions of Wildlife, 16(3): 183-199.
25. Grice, J. W. (2001). Computing and evaluating factor scores. Psychological Methods, 6(4): 430–450.
26. Güler, T. (2019). Coğrafi işaretli Erzurum kadayıf dolması tüketici tercihleri ve ödeme istekliliğinin analizi (Yüksek Lisans Tezi), Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
27. Gündoğdu, G. (2006). Türk hukukunda coğrafi işaret kavramı ve korunması (Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
28. Harpe, S. E. (2015). How to analyze Likert and other rating scale data. Currents in Pharmacy Teaching and Learning, 7(6): 836-850.
29. Harrell, F. E. (2015). Regression Modeling Strategies: With Applications To Linear Models, Logistic And Ordinal Regression, And Survival Analysis (2nd Ed). New York: Springer, U.S.A.
30. Hayes, T. and Usami, S. (2020). Factor score regression in the presence of correlated unique factors. Educational and Psychological Measurement, 80(1): 5-40.
31. Hosmer Jr, D. W., Lemeshow, S. and Sturdivant, R. X. (2013). Applied logistic regression. John Wiley and Sons: New Jersey, U.S.A.
32. Jansen, M. and Lince de Faria, A. (2002). Product labelling, quality and international trade. (No. DERD-2002-01). WTO Staff Working Paper.
33. Joshi, A., Kale, S., Chandel, S. and Pal, D. K. (2015). Likert scale: Explored and explained. British Journal of Applied Science & Technology, 7(4): 396-403.
34. Kan, M., Gülçubuk, B., Kan, A. ve Küçükçongar, M. (2010). Coğrafi işaret olarak Karaman Divle tulum peyniri. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomı̇k Araştırmalar Dergı̇si, 12(19): 15-23.
35. Keskin, F., Türker, M. ve Akdemir, Ş. (2019). Üreticilerin Coğrafi İşaretli Kastamonu Taşköprü Sarımsağını Üretmesine ve Tüketicilerin Ödeme İstekliliğine Etki Eden Faktörler. Hasat Uluslararası Tarım ve Orman Kongresi, 21-23 Haziran, 677-684, Ankara, Türkiye.
36. Kırgız, A. C. (2017). Coğrafi işaretler için uygulanan pazarlama iletişimi stratejilerinin satın alma davranışı üzerine etkisi. İşletme Bilimi Dergisi, 5(1): 87-100.
37. Kleinbaum, D. G., Dietz, K., Gail, M., Klein, M. and Klein, M. (2002). Logistic regression. Springer-Verlag: New York, U.S.A.
38. Kline, P. (2014). An Easy Guide to Factor Analysis. Routledge: UK.
39. Küçükyılmaz, S. (2019). Tüketicilerin coğrafi işaretli ürün farkındalığı ve algısının analizi. (Yüksek Lisans Tezi) Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, Türkiye.
40. Likert, R. (1932). A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology, 22(140): 5-55.
41. Liu, A. and Niyongira, R. (2017). Chinese consumers food purchasing behaviors and awareness of food safety. Food Control, 79: 185-191.
42. Menapace, L. (2010). Geographical indications and quality promotion in food and agricultural markets: domestic and international issues. (PhD. Thesis), Iowa State University, Department of Economics, Iowa, U.S.A.
43. Menapace, L. and Moschini, G. (2011). Quality certification by geographical indications, trademarks and firm reputation. European Review of Agricultural Economics, 39(4). 539-566.
44. Menapace, L., Colson, G., Grebitus, C. and Facendola, M. (2008). Consumer Preferences for Extra Virgin Olive Oil With Country-of-Origin and Geographical Indication Labels in Canada. American Agricultural Economics Association Annual Meeting, July 27-29, Orlando, FL, U.S.A.
45. Menapace, L., Colson, G., Grebitus, C. and Facendola, M. (2009). Consumer Preferences for Country-of-Origin, Geographical Indication, and Protected Designation of Origin Labels. Iowa State University, Department of Economics, Staff General Research Papers, U.S.A.
46. Meral, Y. (2013). Kahramanmaraş kent merkezinde coğrafi işaretli ürünlere ilişkin tüketici tercihleri: Gemlik zeytini örneği. (Yüksek Lisans Tezi) Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş, Türkiye.
47. Meral, Y. ve Şahin, A. (2013). Tüketicilerin coğrafi işaretli ürün algısı: Gemlik zeytini örneği. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 16(4): 16-24.
48. Newbold, P., Carlson, W. and Thorne, B. (1995). Statistic for Business and Economics, Prentice-Hall. Inc: New Jersey, U.S.A.
49. Oğuz, Z. (2016). Yerel değerlerin turizm ürününe dönüştürülmesinde coğrafi işaretlerin kullanımı: Siirt ili örneği. (Yüksek Lisans Tezi), Mardin Artuklu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mardin, Türkiye.
50. Özdamar, K. (2013). Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi, Nisan Kitap Evi, Eskişehir, Türkiye.
51. Özdemir, G., Yılmaz, E., Unakıtan, G., Yılmaz, I. ve Keskin, G. (2017). Kırsalda kadının geleneksel gıda üretimi ve pazarlama istekliliği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 14(3): 66-72.
52. Peng, C. Y. J., Lee, K. L. and Ingersoll, G. M. (2002). An introduction to logistic regression analysis and reporting. The Journal of Educational Research, 96(1): 3-14.
53. Pew Internet (2010). Demographics of Internet Users. http://www.pewinternet.org/State-Pages/Trend-Data/Whos-Online.aspx (Erişim Tarihi: 7.05.2022).
54. Sancak, K. (2019). Ankara İli Çankaya İlçesinde coğrafi işaretli ürünlerde tüketici algısı (Beypazarı Kurusu, Çubuk Turşusu, Kalecik Karası Üzümü Örneği). (Yüksek Lisans Tezi) Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
55. Scott, J. T. (1966). Factor Analysis and Regression. Econometrica, 34(3): 552-562.
56. Sexton, N. R., Miller, H. M. and Dietsch, A. M. (2011). Appropriate uses and considerations for online surveying in human dimensions research. Human Dimensions of Wildlife, 16(3): 154–163.
57. Skrondal, A. and Laake, P. (2001). Regression among factor scores. Psychometrika, 66(4): 563-575.
58. Spearman, C. B. (1904). General intelligence, objectively determined and measured. The American Journal of Psychology, 36(1): 140-145.
59. Sperandei, S. (2014). Understanding logistic regression analysis. Biochemia medica, 24(1): 12-18.
60. Subedi, B. P. (2016). Using Likert type data in social science research: Confusion, issues and challenges. International Journal of Contemporary Applied Sciences, 3(2): 36-49.
61. Sullivan, G. M. and Artino Jr, A. R. (2013). Analyzing and interpreting data from Likert-type scales. Journal of Graduate Medical Education, 5(4): 541-542.
62. Tepe, S. (2008). Coğrafi işaretlerin ekonomik etkileri. (Uzmanlık Tezi), Türk Patent Enstitüsü Markalar Dairesi Başkanlığı, Ankara, Türkiye.
63. Teuber, R. (2011). Consumers' and producers' expectations towards geographical indications: Empirical evidence for a German case study. British Food Journal, 113(7): 900-918.
64. Toklu, İ. T. (2016). Tüketiciler coğrafi işaret için daha fazla ödemek ister mi? Artvin balı üzerine bir araştırma. Karadeniz Araştırmaları, (52): 171-190.
65. Toklu, İ. T., Ustaahmetoğlu, E. ve Küçük, H. Ö. (2016). Tüketicilerin coğrafi işaretli ürün algısı ve daha fazla fiyat ödeme isteği: yapısal eşitlik modellemesi yaklaşımı. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 23(1): 145-161.
66. Topbaş, N. (2019). Yerel ve kırsal kalkınmada coğrafi işaret: Zile pekmezi araştırması. (Yüksek Lisans Tezi) Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tokat, Türkiye.
67. Topçu, Y. ve Yalçın, S. (2016). Tüketicilerin Bölge Orijinli/Coğrafi İşaretli Elma Tüketim Tercihleri İçin Ödeme İstekliliği. XII. Ulusal Tarım Ekonomisi Kongresi, 25-27 Mayıs, Isparta, Türkiye.
68. Tranmer, M., Vanchugova, D. and Elliot, M. (2023). Binary Logistic Regression (2nd ed.). Manchester: Cathie Marsh Institute for Social Research (CMI).
69. Tuncay, M. (2009). Coğrafi işaretlerin korunması. (Yüksek Lisans Tezi) Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale, Türkiye.
70. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) (2023). Coğrafi işaret Nedir? https://ci.turkpatent.gov.tr/sayfa/co%C4%9Frafi-i%C5%9Faret-nedir (Erişim Tarihi: 07.11.2023).
71. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2022). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları 2021. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2021-45500 (Erişim Tarihi: 19.04.2022).
72. Vaske, J. J., Jacobs, M. H., Sijtsma, M. T. and Beaman, J. (2011). Can weighting compensate for sampling issues in internet surveys? Human Dimensions of Wildlife, 16(3): 200-215.
73. Yılmaz, E., Oraman, Y. ve İnan, İ. H. (2009). Gıda ürünlerine ilişkin tüketici davranışı dinamiklerinin belirlenmesi: Trakya örneği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 6(1): 1-10.
74. Yılmaz, M. (2020). Coğrafi işaretli ve organik ürünler ile ilgili tüketicilerin bilgi seviyeleri, tutumları ve tüketim davranışları: Samsun ili örneği. (Yüksek Lisans Tezi) Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun, Türkiye.
75. Yönet Eren, F. (2018). Coğrafi işaret ile tescilli ürünlerin gastronomik destinasyonlara etkisi: Kapadokya Bölgesi’nde bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi) Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
76. Yong, A. G. and Pearce, S. (2013). A beginner’s guide to factor analysis: Focusing on exploratory factor analysis. Tutorials in Quantitative Methods for Psychology, 9(2): 79-94.
77. Zuluğ, A. (2010). Coğrafi işaretli gıdalara ilişkin tüketici tercihleri üzerine bir araştırma: İstanbul örneği. (Doktora Tezi) Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir, Türkiye.