Effect of Gibberellic Acid Doses on Some Agronomic Characteristics of Bread Wheat Varieties Harvested in Different Periods

Yıl 2026, Cilt: 23 Sayı: 1, 187 - 197, 07.01.2026

Canser Dolgun , Esra Aydoğan Çifci

https://doi.org/10.33462/jotaf.1643668

Öz

This research was carried out in the greenhouse of Bursa Uludağ University, Faculty of Agriculture in order to investigate the effects of gibberellic acid doses on seeds harvested at different ripening periods in some bread wheat varieties during the 2023-2024 growing season. The experiment was carried out in a three-factor randomized plot design with 3 replications. In the study, was applied Bezostaja-1 and Sönmez-2001 bread wheat varieties at 5 different harvest times according to the Zadoks scale (1. Harvest time: Zadoks 73, 2. Harvest time: Zadoks 75, 3. Harvest time: Zadoks 77, 4. Harvest time: Zadoks 83, 5. Harvest time: Zadoks 91) and gibberellic acid doses (100 ppm, 200 ppm). On the other hand, priming was not applied as a control. In the study, the harvest of the plants belonging to bread wheat varieties was waited for 1 month after the flowering time and the first harvest was started from the early milk maturity period and the ears were collected at 1-week intervals and the harvest was continued until the plants reached full maturity. The seeds belonging to the harvested ears were sorted by hand and kept at room temperature for 1 week, then dried in an oven (35 ˚C) for 72 hours and then stored at +4 ˚C. Before planting the seeds in pots, they were kept in gibberellic acid for 12 hours and then dried until they reached their initial weight. Then, the seeds were planted in pots in November. In the study, plant height, spike length, spikelet number, number of grains per spike, grain weight per spike, 1000-grain weight characteristics were examined. Significant differences were found at the 1% probability level between the harvest times and gibberellic acid doses of the varieties in the number of grains per spike, grain weight per spike, 1000-grain weight characteristics. The highest grain weight per spike was determined as 2.04 g in the application of 100 ppm gibberellic acid dose to the seeds of Sönmez-2001 variety obtained at the 4th harvest time and as 2.03 g in the control application to the seeds of Bezostaja-1 variety obtained at the 4th harvest time. In addition, for the 1000 grain weight trait, which is one of the factors affecting yield, the highest 1000 grain weight of 53.93 g was observed in the 100 ppm gibberellic acid dose applied to the seeds of the Bezostaja-1 variety at the 5th harvest time. It was observed that the 100 ppm gibberellic acid dose applied to the seeds harvested at the end of the dough maturity period increased the grain yield.

Anahtar Kelimeler

Bread wheat , Kernel harvest time , Gibberellic acid , Priming , Grain weight

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kuruldan izin alınmasına gerek yoktur.

Farklı Dönemlerde Hasat Edilen Ekmeklik Buğday Çeşitlerinde Gibberellik Asit Dozlarının Bazı Agronomik Özellikler Üzerine Etkisi

Öz

Bu araştırma Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi serasında 2023-2024 yetiştirme sezonunda bazı ekmeklik buğday çeşitlerinde gibberellik asit dozlarının farklı olgunlaşma dönmelerinde hasat edilen tohumlara etkisini araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Deneme üç faktörlü tesadüf parselleri deneme deseninde 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Çalışmada Bezostaja-1 ve Sönmez-2001 2001 ekmeklik buğday çeşitlerine ait bitkilerin hasadı Zadoks skalasına göre 5 farklı gelişme döneminde (1. Hasat zamanı: Zadoks 73, 2. Hasat zamanı: Zadoks 75, 3. Hasat zamanı: Zadoks 77, 4. Hasat zamanı: Zadoks 83, 5. Hasat zamanı: Zadoks 91) yapılmıştır. Hasat edilen tohumlara ekim öncesinde gibrellik asit dozları (100 ppm, 200 ppm) uygulanmış, kontrol olarak ise priming uygulaması yapılmamıştır. Araştırmada ekmeklik buğday çeşitlerine ait bitkilerin hasadı çiçeklenme zamanından sonra 1 ay kadar bekleyerek ilk hasat erken süt olum döneminden başlayarak 1 hafta aralıklarla başak toplanıp bitkilerin tam olum dönemlerine kadar hasadına devam edilmiştir. Hasat edilen başaklara ait tohumlar el ile ayıklanarak 1 hafta oda sıcaklığında bekletilmiş daha sonra 72 saat etüvde (35 ˚C) kurutulduktan sonra +4 ˚C saklanmıştır. Tohumlar saksılara ekiminden önce 12 saat gibberellik asitte bekletilip daha sonra ilk ağırlığına gelene kadar kurutulmuştur. Daha sonra tohumların ekimi kasım ayında saksılara yapılmıştır. Araştırmada bitki boyu, başak uzunluğu, başakta başakçık sayısı, başakta tane sayısı, başakta tane ağırlığı, 1000 tane ağırlığı özellikleri incelenmiştir. Başakta tane sayısı, başakta tane ağırlığı, 1000 tane ağırlığı özelliklerinde çeşitlerin hasat zamanları ve gibrellik asit dozları arasında %1 olasılık düzeyinde önemli farklılıklar bulunmuştur. En yüksek başakta tane ağırlığı 2.04 g ile Sönmez-2001 çeşidinin 4. hasat zamanında elde edilen tohumlarına 100 ppm gibrellik asit dozunun uygulanmasında ve 2.03 g ile Bezostaja-1 çeşidinin 4. hasat zamanında elde edilen tohumlarındaki kontrol uygulanmasında belirlenmiştir. Ayrıca verime etki eden faktörlerden birisi olan 1000 tane ağırlığı özelliği için en yüksek 1000 tane ağırlığı 53.93 gr ile Bezostaja-1 çeşidinin 5. hasat zamanına ait tohumlara uygulanan 100 ppm gibberellik asit dozunda gözlenmiştir. Hamur olum dönemi sonunda hasadı yapılan tohumlara uygulanan 100 ppm gibberellik asit dozunun tane verimini arttırdığı gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Ekmeklik buğday , Hasat zamanı , Gibberellik asit , Priming , Tane ağırlığı

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kuruldan izin alınmasına gerek yoktur.

Kaynakça

• Akter, N., Islam M. R., Karim, M. A. and Hossain, T. (2014). Alleviation of drought stress in maize by exogenous application of gibberellic acid and cytokinin. Journal of Crop Science and Biotechnology, 17(1): 41-48.
• Altınbaş, M., Tosun, M., Yüce, S., Konak, C., Köse, E. ve Refika, A. (2004). Ekmeklik buğdayda (T. aestivum L.) tane verimi ve bazı kalite özellikleri üzerinde genotip ve lokasyon etkileri. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 41(1): 65-74.
• Anonim, (2014). SAS Institute JMP11., ISBN:978-1-62959-560-3. (Erişim Tarihi: 16.11.2011).
• Araç, K. ve Topal, A. (2019). Ekmeklik buğday tohumlarının farklı olum dönemlerinde hasat edilmesinin bitki çıkışı, verim ve bazı verim unsurlarına etkisi. Bahri Dağdaş Bitkisel Araştırma Dergisi, 8(2): 239-248.
• Aydoğan, S., Göçmen Akçacık, A., Şahin, M., Kaya, Y., Taner, S., Demir, B. ve Önmez, H. (2010). Ekmeklik buğday çeşitlerinin dane verimi, bazı kimyasal ve reolojik özellikleri üzerine bir araştırma. Bitkisel Araştırma Dergisi, 1: 1-7.
• Budak, N., Çalışkan, C. F. ve Çaylak, Ö. (1994). Bitki büyüme regülatörleri ve tarımsal üretimde kullanımı. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 31: 289-296.
• Çöl, M. (2007). Geçmişten günümüze ekmeklik buğdayda verim ve kalitedeki gelişmeler (Yüksek Lisans Tezi) Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya, Türkiye.
• Çölkesen, M., Çokkızgın, A., Turan, İ. ve Paksoy, A. H. (2008). Kahramanmaraş Koşullarında Buğday, Arpa ve Tritikalenin Verim ve Verim Özelliklerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Ülkesel Tahıl Sempozyumu, 2-5 Haziran, P. 745-752, Konya, Türkiye.
• Demir, İ., Aydın, N. ve Korkut, K. Z. (1981). İleri tritikale hatlarının bazı agronomik özellikleri üzerine araştırmalar. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 8: 1-2.
• Duman, İ. ve Eşiyok, D. (1998). Ekim öncesi PEG ve KH2PO4 uygulamalarının havuç tohumlarının çimlenme ve çıkış oranı ile verim üzerine etkileri. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 22: 445-449.
• Durmaz, A. ve Aktaş, H. (2023). Makarnalık yerel buğday genotiplerinin (Triticum durum L.) bazı tarımsal özellikler bakımından karakterizasyonu. Journal of Tekirdag Agricultural Faculty, 20(4): 740-754.
• Egesel, C., Kahrıman, F., Tayyar, Ş. ve Baytekin, H. (2009). Ekmeklik buğdayda un kalite özellikleri ile dane veriminin karşılıklı etkileşimleri ve uygun çeşit seçimi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 24(2): 76-83.
• Ercişli, S., Eşitken, A. and Güleryüz, M. (1999). The effect of vitamines on the seed germination of apricots. Acta Horticulturae, 488(2): 437-440.
• Erdemli, H. ve Kaya, M. D. (2015). Ayçiçeği (Helianthus annuus L.)'nde Gibberellik asit dozlarının verim ve abiyotik stres koşullarında çimlenme üzerine etkileri. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 24 (1): 38-46.
• Geçit, H. H. ve Çakır, E. (2006). Makarnalık buğdayda (Triticum durum L.) sulama ve azotlu gübrelemenin verim ve bazı verim öğeleri üzerine etkisi. Tarım Bilimleri Dergisi, 12 (3): 259-266.
• Genç, İ. (1974). Yerli ve yabancı ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinde verim ve verime etkili başlıca karakterler üzerinde araştırmalar. (Doktora Tezi) Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
• Gökdere, H. İ., Yilmaz, A. B., Tekin, M., Yeken, M. Z. ve Çiftçi, V. (2023). Ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) genotiplerinin dane verimi ve bazı önemli kalite özellikleri için trakya bölgesinde bulunan farklı çevrelerde testlenmesi. Journal of the Institute of Science and Technology, 13(4): 3040-3052.
• Gökmen, F., Zengin, M., Gezgin, S., Arısoy, R. Z., Çakmak, İ. ve Taner, S. (2008). Amonyum Nitrat ve Entec Gübrelerinin Çinkosuz ve Çinkolu Bloklarda Yetiştirilen Makarnalık Buğdayın Verim ve Verim Unsurlarına Etkileri. Ülkesel Tahıl Sempozyumu, 2-5 Haziran 2008, P. 536-551, Konya, Türkiye.
• Güngör, H. Cakir, M. F. and Dumlupinar, Z. (2022). Evaluation of wheat genotypes: genotype x environment interaction and GGE Biplot analysis. Turkish Journal of Field Crops, 27(1): 149-157.
• Iqbal, M. and Ashraf, M. (2005). Changes in growth, photosynthetic capacity and ıonic relations in spring wheat (Triticum aestivum L.) Due to pre-sowing seed treatment with polyamines. Plant Growth Regulation, 46: 19-30.
• Heydecker W ve Coolbear P. (1977). Seed treatment for improved performance. survey and attempted prornosis. Seed Science and Technology, 5: 353-425.
• Khan A A. (1992). Preplant physiological seed conditioning. Horticulture Review, 13: 131-181.
• Kaya, M., Atak, M., Çiftçi, C. Y. ve Ünver, S., (2005). Çinko ve humik asit uygulamalarının ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.)’da verim ve bazı öğeleri üzerine etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9 (3): 19-26.
• Koç, S. (2021). Farklı dönemde uygulanan bitki gelişme düzenleyicilerinin ekmeklik buğdayda verim ve kalite üzerine etkisi. (Doktora Tezi) Tekirdağ Namik Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekirdağ, Türkiye.
• Metin, G. (2019). Bursa koşullarında bazı ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) çeşitlerinin verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi) Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bursa, Türkiye.
• Mut, Z., Köse, Ö.D.E. ve Kardeş, Y. M. (2024). Yerel ekmeklik buğday genotiplerinin bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 21(4): 988-1000.
• Özdemir, E. (2012). Ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.)’de priming uygulamalarının fizyolojik parametreler üzerine etkileri. (Yüksek Lisans Tezi) Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya, Türkiye.
• Özseven, İ. ve Bayram, M. E., (2003). Kate A-1 ve Marmara-86 ekmeklik buğday çeşitlerinde N Ve P2O5 dozlarının verim ve verim Öğelerine Etkileri. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 12(1): 22-41.
• Pavlista, A. D., Baltensperger, D. D., Santra, D. K., Hergert, G. W. and Knox, S. (2014). Gibberellic acid promotes early growth of winter wheat and rye. American Journal of Plant Sciences, 5: 2984-2996.
• Rasaei, A., Honarmand, J. S., Saeidi, M., Ghobadi, M. E. and Khanizadeh S. (2017) Effects of selected plant growth regulators on bread wheat spike development. Sustainable Agriculture Research, 6(2): 115-124.
• Sezal, M., Kara, R., Kaplan, A., Dokuyucu, T. ve Akkaya, A. (2007). Kahramanmaraş koşullarında farklı azot seviyelerinin üç ekmeklik buğday çeşidinde (Triticum aestivum L.) Fenolojik dönemler, verim ve verim unsurlarına etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 10 (1): 106-115.
• Shekari, F., Benam, M. B. K., Germchi, S. and Hassanpanah, D. (2010). Effect of GA3 on dormancy breaking of 'marfona' potato mini-tubers under greenhouse conditions. Journal of Food, Agriculture & Environment, 8(1): 422-425.
• Tekin, M. (2023). İleri kademe makarnalık buğday (Triticum durum L.) hatlarının güneydoğu anadolu koşullarında bazı tarımsal ve kalite özellikleri bakımından performanslarının belirlenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 10(4): 1064-1078.
• Yeken, M. Z. (2024). Gibberellik asit dozlarının ekmeklik buğdayda (Triticum aestivum L.) verim ve kalite üzerine etkisi. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 14(3): 1366-1374.
• Yıldız, M., Kasap, E. ve Konuk, M. (2007). Tuzluluk sıcaklık ve ışığın tohum çimlenmesi üzerine etkileri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 7(1): 225-243.
• Yıldız, S., Karagöz, F. P. ve Dursun, A. (2017). Gibberellik asit ön uygulamasına tabi tutulmuş hüsnüyusuf (Dianthus barbatus L.) tohumlarının tuz stresinde çimlenmesi. Atatürk Üniviversitesi Ziraat Fakültesi. Dergisi, 48(1): 1-7.