Trakya Bölgesinde Şeker Pancarı (Beta vulgaris L.) Ekim Alanlarında Görülen Önemli Yabancı Ot Türleri, Yoğunlukları ve Rastlanma Sıklıklarının Belirlenmesi

Yıl 2026, Cilt: 23 Sayı: 1, 293 - 305, 07.01.2026

Adnan Kara , Oğulcan Yılmaz

https://doi.org/10.33462/jotaf.1742001

Öz

Ülkemizde insanların yaşamında önemli bir besin maddesi olan şekerin en önemli üretim kaynaklarından biri şeker pancarı (Beta vulgaris L.) dır. Trakya bölgesi de şeker pancarı üretimi yapılan bu çalışma Trakya bölgesi şeker pancarı ekim alanlarında bulunan yabancı ot türleri, yoğunlukları ve rastlanma sıklıklarını belirlemek için, 2023 yılı Temmuz- Ağustos aylarında yürütülmüştür. Bu amaçla Tekirdağ iline bağlı Çorlu, Ergene, Hayrabolu, Malkara, Muratlı ve Süleymanpaşa ilçelerinde 10; Edirne iline bağlı İpsala, Keşan, Meriç, Uzunköprü ve Süloğlu ilçelerinde 10 ve Kırklareli iline bağlı Babaeski, Merkez ve Lüleburgaz ilçelerinde 30 olmak üzere toplam 50 tarlada sürvey yapılmıştır. Bu 50 tarlanın il ve ilçelere göre dağılımı; her ilin ve ilçenin toplam şeker pancarı ekim alanları toplamı, Trakya bölgesi toplam şeker pancarı alanına oranlanarak hesaplanmıştır. Örnekleme yapılan tarlalar belirlenirken yerleşim noktasındaki tarlaları temsil edecek şekilde farklı yönlerde ve birbirinden uzak olmasına dikkat edilmiştir. Yabancı ot türlerinin yoğunluğunu belirlemek için, sürvey yapılan tarlaların büyüklüğüne göre 1 m² ebadında çerçeve atılmıştır. Sayım yapılan alanların birbirinden uzakta olmalarına dikkat edilmiştir. Sürvey amacıyla seçilen tarlalarda tarla kenarında 10 m içeriden başlanarak kenar tesirinin kaldırılmasına dikkat edilmiş olup, sürveyler yabancı otların teşhislerinin kolayca yapılacağı dönemlerde yapılmıştır. Alanlarına göre 5 dekara kadar alanı olan tarlalarda 4; 5-10 dekar alanlarda 6; 10-20 dekar alanlarda 8; 20-50 dekarlık alanlarda 12 ve daha büyük alanlarda 16 kez 1 m² ’lik çerçeveler atılarak gerekli sayımlar yapılmıştır. Yapılan sürveyler sonucunda 5 familyaya ait 39 yabancı ot türü belirlenmiştir. Bu yabancı otlardan Chenopodium album L. (2,21 bitki/m²), Convolvulus arvensis L (1,92 bitki/m²), Polygonum aviculare L. (1,77 bitki/ m²), Portulaca oleracea L. (1,04 bitki/m²) ve Amaranthus retroflexus L. (0,89 bitki/m²) türleri bölge bazında en yoğun 5 tür olarak belirlenmiştir. Rastlanma sıklığı açısından ise Chenopodium album L. (%88), Convolvulus arvensis L. (%74), Polygonum aviculare L. (%74) ve Amaranthus retroflexus L. (%40) ve Portulaca oleracea (%38) oranları ile en çok rastlanan yabancı ot türleri olmuştur.

Anahtar Kelimeler

Şeker pancarı , Yabancı ot , Yoğunluk , Rastlanma sıklığı , Trakya bölgesi

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kuruldan izin alınmasına gerek yoktur.

Teşekkür

Bu çalışma sonucu belirlenen yabancı ot türlerinin tanısını yapan Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim Üyesi Prof. Dr. Evren CABİ ye teşekkür ederiz. Ayrıca veri sağlayan Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli Tarım ve Orman Bakanlığı İl Müdürlüklerine teşekkür ederiz.

Determination of Important Weed Species, Densities and Frequencies in Sugar beet (Beta vulgaris L.) Growing Areas in Trakya Region

Öz

Sugar, as an important nutrient in people's lives, is produced principally from sugar beet (Beta vulgaris L.) in our country. This study was carried out in July-August 2023 in order to determine the species, densities and incidence of weeds in the sugar beet cultivation areas of the Thrace Region. For this aim, a survey was conducted in a 50 fields, including 10 fields in Çorlu, Ergene, Hayrabolu, Malkara, Muratlı and Süleymanpaşa counties of Tekirdağ province; 10 fields in İpsala, Keşan, Meriç, Uzunköprü and Süloğlu counties of Edirne province, and 30 fields in Babaeski, Merkez and Lüleburgaz counties counties of Kırklareli province. The distribution of these 50 fields in the provinces and counties was calculated by proportioning the total sugar beet cultivation areas of each province and county to the total sugar beet area of the Thrace Region. In order to determine sampling fields, attention was paid to ensure sampling were made in different directions and far from each other in a way that represent the fields at the settlement location. One m² frames were thrown according to the size of the fields where the survey was carried out to determine the density of the weed species. Attention was paid to ensure that the counted areas were far from each other. In the fields selected for survey purposes, attention was paid to eliminate the edge effect by starting 10 m from the edge of the field, and the surveys were carried out in periods when weeds could be easily identified. According to their field areas, 1 m² frames were thrown 4 times in fields up to 5 decares; 6 times in areas of 5-10 decares; 8 times in areas of 10-20 decares; 12 times in areas of 20-50 decares and 16 times in larger areas to make the necessary counts. As a result of the surveys, it was determined 39 weed species belongs to 5 families. of these weeds, Chenopodium album L. (2.21 plants/m²), Convolvulus arvensis L. (1.92 plants/m²), Polygonum aviculare L. (1.77 plants/m²), Portulaca oleracea L. (1.04 plants/m²) and Amaranthus retroflexus L. (0.89 plants/m²) were determined as the 5 most abundant species on a regional basis. In terms of frequency of occurrence, Chenopodium album L. (88%), Convolvulus arvensis L. (74%), Polygonum aviculare L. (74%), Amaranthus retroflexus L. (40%) and Portulaca oleracea (38%) were determined as the most common weed species.

Anahtar Kelimeler

Sugarbeet , Weeds , İncidence , Frequency of occurence , Thrace Region

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kuruldan izin alınmasına gerek yoktur.

Teşekkür

Bu çalışma sonucu belirlenen yabancı ot türlerinin tanısını yapan Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim Üyesi Prof. Dr. Evren CABİ ye teşekkür ederiz. Ayrıca veri sağlayan Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli Tarım ve Orman Bakanlığı İl Müdürlüklerine teşekkür ederiz.

Kaynakça

• Akça A. (2014). Kayseri ili şeker pancarı (Beta vulgaris L.) ekiliş alanlarında bulunan yabancı otların tespiti ve yabancı ot kontrolü için kritik periyodun belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi) Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma Anabilim Dalı, Kayseri, Türkiye.
• A. ve Işık, D. (2016). Kayseri ili şeker pancarı (Beta vulgaris L.) ekiliş alanlarında bulunan yabancı otların tespiti. Bitki Koruma Bülteni, 56(1): 115-124.
• Anonim (2020). Tarım Ürünleri Piyasaları, Şeker pancarı. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü, Ankara, Türkiye. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20Tar%C4%B1m%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20Piyasalar%C4%B1/2020-Temmuz%20Tar%C4%B1m%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20Raporu/%C5%9Eeker%20Pancar%C4%B1,%20Temmuz-2020,%20Tar%C4%B1m%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20Piyasa%20Raporu.pdf (Erişim Tarihi: 15.06.2025)
• Anonim (2024a). Şeker Pancarı İstatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr (Erişim Tarihi: 15.06.2025).
• Anonim (2024b). Tekirdağ İli Genel Bilgiler. https://tekirdag.ktb.gov.tr/TR-75726/genel-bilgiler.html (Erişim tarihi: 15.06.2025).
• Anonim (2024c). T.C. Kırklareli İl Özel idaresi http://www.kirklareliilozelidaresi.gov.tr/cografi-konumu (Erişim tarihi: 15.06.2025).
• Anonim (2024d). Edirne’nin Coğrafik Özellikleri. https://edirnemde.com/blog-detay/edirnenin-cografi-ozellikleri-81.html(Erişim tarihi:15.06.2025).
• Anonim (2024e). Resmi İklim İstatistikleri. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü. https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A (Erişim Tarihi: 15.06. 2025)
• Anonim (2025). Şeker Pancarı İstatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr (Erişim Tarihi: 15.06.2025).
• Arıoğlu, H. (2002). Nişasta ve Şeker Bitkileri. Çukurova Üniversitesi, Yayın No: 188, Ders Kitapları Yayın No:A-57, Adana, Türkiye.
• Bezhin, K., Santel, J. and Gerhards, R. (2015). Evaluation of two chemical weed control systems in sugar beet in Germany and the Russian Federation. Plant, Soil and Environment, 661(11): 489–495.
• Bulut, İ. (2006). Genel Tarım Bilgileri ve Tarımın Coğrafi Esasları (Ziraat Coğrafyası). Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, Ankara, Türkiye.
• Büyükdemir, G. Ç. ve Kara, A. (2020). Sakarya ili şeker pancarı (Beta vulgaris var. saccharifera L.) tarlalarında görülen yabancı ot türleri, yoğunlukları ve rastlanma sıklıklarının belirlenmesi. Turkish Journal of Weed Science, 23(2): 89-97.
• Çal, G. (2013). Sakarya ili şeker pancarı tarlalarında görülen önemli yabancı ot türleri, yoğunlukları ve rastlanma sıklıklarının belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Namık Kemal Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekirdağ.
• Büyükdemir Çal, G. ve Kara, A. (2020). Sakarya ili şeker pancarı (Beta vulgaris var. saccharifera L.) tarlalarında görülen yabancı ot türleri, yoğunlukları ve rastlanma sıklıklarının belirlenmesi. Türkiye Herboloji Dergisi,23(2):89-97.
• Erdinç, Z. (2017). Türkiye’de şeker sanayinin gelişimi ve şeker sanayinde izlenen politikalar. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(3): 9-26.
• Eştürk, Ö. (2018). Türkiye’de şeker sektörünün önemi ve geleceği üzerine bir değerlendirme. Anadolu İktisat ve İşletme Dergisi, 2(1): 67-81.
• Faostat (2025). Food and Agriculture Organization Corporate Statistical Database. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL/visualize (Erişim Tarihi: 09.07.2025)
• Faruk, K. (2015). Küresel ve bölgesel şeker politikalarının türkiye şeker fabrikalarına etkilerine bir örnek: Ağrı Şeker Fabrikası. Coğrafya Dergisi, (31): 41-61.
• Gencer O. 1988. Genel Tarla Bitkileri (Endüstri Bitkileri). Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Ders Kitabı, No:42, Adana, Türkiye.
• Gerhards, R., Bezhin, K. and Santel, H.J. (2017). Sugar beet yield loss predicted by relative weed cover, weed biomass and weed density. Plant Protection Science, 53(2): 118-125.
• Gökçe, İ. (2018). Niğde İli şeker pancarı (Beta vulgaris L.) ekim alanlarında görülen yabancı ot türleri, yoğunlukları ve rastlanma sıklıklarının tespiti. (Yüksek Lisans Tezi) Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Niğde, Türkiye.
• Güncan, A. ve Karaca, M. (2023). Yabancı Ot Mücadelesi. Güncellenmiş ve İlaveli Beşinci Baskı. Akıncı Ofset Matbaa, Konya, Türkiye.
• Gürsoy O. V. (1987). Yabancı Ot Kontrolünün Temel Esasları ve Şeker Pancarı Tarımındaki Yeri. Şeker Enstitüsü, Etimesgut, Ankara, Türkiye.
• Işık D., Mennan H. ve Ecevit O. (2000). Samsun ili çeltik ekim alanlarında görülen yabancı ot türlerinin belirlenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 15(3): 99-104.
• Johnson R. T., Alexander, J. T., Rush, G. E. and Havkes R. (1971). Advances in Sugar Beet Production: Principles and Pratices (Çeviri: Bilgen T., Erel K. ve Onat G., 1997) Şekerpancarı Üretimindeki Gelişmeler, Prensipler ve Uygulamalar. Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Yayınları, Yayın No: 205. Ankara, Türkiye.
• Kaya, F. (2015). Küresel ve bölgesel şeker politikalarının türkiye şeker fabrikalarına etkilerine bir örnek: Ağrı Şeker Fabrikası. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Dergisi, 31(2015): 41-61.
• Koç, H., Ergün, A. ve Kartal, F. (2018). Sivas İli’nde şeker pancarı üreticilerinin sorunları ve çözüm önerileri. International Journal of Geography and Geography Education, (38): 247-265.
• Kordali, Ş. ve Zengin, H. (2008). Bayburt ili şekerpancarı ekim alanlarında bulunan yabancı otların rastlama sıklığı, yoğunlukları ve topluluk oluşturma durumlarının saptanması. Türkiye Herboloji Dergisi, 11(2): 23-39.
• Küçük, Ö. ve Bozdoğan, O. (2024). Malatya ili şeker pancarı (Beta vulgaris L.) ekim alanlarında bulunan yabancı ot türlerinin yaygınlık ve yoğunluğunun belirlenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 29(3): 925-941.
• Malaslı Z. M. (2010). Şeker pancarı üretim alanlarında yabancı otla mücadele yöntemleri ve uygulama etkinliklerinin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi) Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şanlıurfa, Türkiye. Odum, E. P. (1971). Fundamentals of Ecology. W.B. Saunders Company, Philadelphia, London, Toronto.
• Önen H. (1995). Tokat Kazova’da yetiştirilen şeker pancarlarında sorun olan yabancı otlar ile uygulanan farklı savaş yöntemlerinin verime olan etkileri üzerinde araştırmalar. (Yüksek Lisans Tezi) Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Bitki Koruma Anabilim Dalı, Tokat, Türkiye.
• Özer, G. ve Ertunç, F. (2005). Amasya şeker fabrikası şeker pancarı ekim alanlarında rhizomania hastalığının belirlenmesi. Tarım Bilimleri Dergisi, 11(3): 339-343.
• Özkan, O. U. (2007). Van Gölü Havzası şeker pancarı alanlarında sorun olan yabancı otların belirlenmesi, (Yüksek Lisans Tezi) Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Van, Türkiye.
• Özgür, O. E. (2015). Şeker Pancarı (The Sugar Beet Croop). Filiz Matbaacılık. Ankara, Türkiye.
• Tepe I. (2014). Yabancı Otlarla Mücadele. Sidas Medya Ziraat Yayın No:031, İzmir, Türkiye.
• Total, R., Keller, M., Collet, L. and Heyer, J. (2018). Yield Losses in Vegetable and Arable Crops Caused by Yellow Nutsedge (Cyperus esculentus) in Farmers Fields in Switzerland. 28. Deutsche Arbeitsbesprechung über Fragen der Unkrautbiologie und -bekämpfung, 472-476, Braunschweig, Germany.
• Tozlu, E. ve Zengin, H. (1997). Erzurum yöresi şekerpancarı tarlalarında bulunan yabancı otların yoğunlukları, rastlama sıklıkları ve topluluk oluşturma durumları. Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Dergisi, 28(4): 625-636.
• Tursun, N., Tursun, A. Ö. ve Kaçan K. (2003). Kahramanmaraş ili ve ilçelerinde şeker pancarı ekim alanlarında sorun olan yabancı otların belirlenmesi. KSÜ Fen ve Mühendislik Dergisi, 6(2): 166-172.
• Türker, O. ve Çoruh, İ. (2023). Bayburt İli fasulye ekim alanlarında görülen yabancı otlar, yoğunlukları ve rastlama sıklıkları. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 20(3): 542-549.
• Uludağ, A., Uremis, I. ve Arslan, M. (2018). Biological Weed Control, Non-Chemical Weed Control. Ed(s): Jabran, K., Chauhan, B. S., Academic Press, U.K,.
• Uluğ, E., Kadıoğlu, İ. ve Üremiş, İ. (1993). Türkiye’nin Yabancı Otları ve Bazı Özellikleri. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Yayın no: 78. Adana, Türkiye.
• Ünsal, Y. (2022). Ürün Raporu Şeker Pancarı. Ankara: Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü. TEPGE Yayın no: 354, Ankara, Türkiye.
• Üremiş, İ., Soylu, S., Kurt, Ş., Soylu, E. M. ve Sertkaya, E. (2020). Hatay ili havuç ekim alanlarında bulunan yabancı ot türleri, yaygınlıkları, yoğunlukları ve durumlarının değerlendirilmesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 17(2): 211-228.
• Üstüner, T. (2018) The effect of field dodder (Cuscuta campestris Yunck.) on the leaf and tuber yield of sugar beet (Beta vulgaris L.). Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 42(5): 5.
• Üstüner, T. (2022). Determination of weed species, density, frequency and coverage areas in sugar beet (Beta vulgaris L.) fields located in Kahramanmaras and Adana provinces. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 27(3): 512-524.
• Üstüner, T. ve Öztürk, E. (2018). Şeker pancarı (Beta vulgaris L.) tarımında küskütün (Cuscuta campestris Yunc.) verim ve kaliteye etkisi. Plant Protection Bulletin, 58(1): 32-40.
• Üstüner, T. ve Tekbudak, İ. K. (2025). Bitki Koruma Ürünleri Bayilik Sınav Kitabı. Bölüm: Herboloji. Ed.Tamer Üstüner, Akademisyen Yayınevi, 482 Sayfa. Ankara, Türkiye.
• Yazlık, A., Çöpoğlu, E., Özçelik, A., Tembelo, B., Yiğit, M., Albayrak, B., Baykuş, M. A. ve Aydınlı, V. (2019). Yabancı ot türleri ve etkileri: Düzce’de meyve fidanlık alanı örneği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 16(3): 389-401.
• Yılar, M., Bayar, Y., Akan, K. ve Türkay, İ. (2022). Kırşehir İli şeker pancarı (Beta vulgaris L.) üretim alanlarında yayılış gösteren yabancı otların flora, yaygınlık ve yoğunluklarının belirlenmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 26(3): 268-279.