Ancient Hosts of History: Tourist Experiences in Diyarbakır’s Show Caves

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 33 - 55, 31.12.2025

İsmail Uzut

https://doi.org/10.5281/zenodo.18096252

Öz

Caves have been used by humankind for centuries for various purposes such as shelter, worship, and food storage. Considering the periods during which caves were utilized, they constitute significant cultural and historical heritage assets in the present day. From this perspective, caves can be regarded as valuable resources for tourism. The aim of this study is to explain tourist experiences related to the Hasuni Cave City, Bırkleyn Caves, Hilar Caves, and the Ashab-ı Kehf Cave, which represent important tourism resources for the development of tourism in Diyarbakır. In this research, 406 user reviews posted on Google Maps were systematically collected as the data source and analyzed using content analysis with the support of MAXQDA 2020 software. As a result of the analysis, three positive themes “Awe”, “Landscape”, and “Historical, Religious, and Archaeological Significance” and three negative themes “Managerial Issues”, “Infrastructure and Accessibility Problems” and “Environmental Problems” were identified. An examination of these themes revealed that the strongest relationships were observed between the theme of admiration and the themes of managerial issues, infrastructure deficiencies and accessibility problems, and historical, religious, and archaeological significance. In addition, relationships were found among all other themes.

Anahtar Kelimeler

Tourist experience , Diyarbakır , Show cave tourism , Content analysis

Etik Beyan

In accordance with the Ethical Principles and Publication Policy of the Journal of Academic Tourism Analysis (ATA Journal), ethical committee approval was not required for this study.

Destekleyen Kurum

This study did not receive any funding from public, commercial, or non-profit organizations.

Tarihin Kadim Ev Sahipleri: Diyarbakır Mağaralarına Dair Turist Deneyimleri

Öz

Mağaralar, insanoğlu tarafından yüzyıllar boyunca konaklama, ibadet etme, yiyecek-içecek stoklama gibi çok farklı amaçlarla kullanılmıştır. Mağaraların kullanıldığı dönemler göz önünde bulundurulduğunda, günümüzde önemli kültürel ve tarihî miraslar arasında yer aldıkları görülmektedir. Bu açıdan bakıldığında mağaraların turizm açısından değerli kaynaklar olduğu söylenebilir. Bu çalışmanın amacı, Diyarbakır turizminin gelişimi için değerli turizm kaynaklarından olan Hasuni Mağara Şehri, Bırkleyn Mağaraları, Hilar Mağaraları ve Ashab-ı Kehf Mağarasına ilişkin turist deneyimlerini açıklamaktır. Bu araştırmada veri kaynağı olarak Google Haritalar’da yer alan 406 kullanıcı yorumu sistematik biçimde toplanmış ve bu veriler MAXQDA 2020 yazılımı kullanılarak içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Analiz süreci sonunda “Hayranlık”, “Manzara”, “Tarihsel, Dini ve Arkeolojik Önem” olmak üzere 3 olumlu tema ve “Yönetsel Sorunlar”, “Altyapı Eksikliği ve Erişilebilirlik Sorunları” ile “Çevresel Sorunlar” olarak adlandırılan 3 olumsuz tema ortaya çıkmıştır. Söz konusu temalar incelendiğinde, en yoğun ilişkilerin hayranlık temasının yönetsel sorunlar, altyapı eksikliği ve erişilebilirlik sorunları ile tarihsel, dini ve arkeolojik önem temaları arasında olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte diğer tüm temalar arasında ilişki olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Turist deneyimi , Diyarbakır , Mağara turizmi , İçerik analizi

Etik Beyan

Bu çalışma için Akademik Turizm Analizi Dergisi (ATA Dergisi) Etik İlkeler ve Yayın Politikası doğrultusunda Etik Kurul onayına ihtiyaç duyulmamaktadır.

Destekleyen Kurum

Bu araştırma, hiçbir kamu, ticari veya kar amacı gütmeyen kurum ya da kuruluştan herhangi bir finansman desteği almamıştır.

Kaynakça

• Acar, A. B., & Avcıkurt, C. (2023). SWOT analysis on the faith tourism potential of Diyarbakır. In. M. Tuna, G. Kaya, E. Hazarhun, M. H. Ulusoy, N. Yıldız, S. B. Bayar (Eds.), Anatolian Landscape and Faith Tourism: Ancient Times to Present (pp. 252-264) Detay Yayıncılık.
• Akdağ, G. (April 19, 2013). Bir ekoturizm aktivitesi olarak mağara turizmi: Mersin mağaraları envanter çalışması [Bildiri sunumu]. 2. Doğu Akdeniz Turizm Sempozyumu, Adana, Türkiye.
• Akın, S., Altan, M. K., Kara, F. O., & Atsan, T. (2015). The potential of rural tourism in Turkey: the case study of Cayonu. Pak. J. Agri. Sci., 52(3), 853-859.
• Allan, M., Dowling, R. K., & Sanders, D. (2015). The motivations for visiting geosites: the case of Crystal Cave, Western Australia. GeoJournal of Tourism and Geosites, 16(2), 141-152.
• Antalya Büyükşehir Belediyesi (2023). Antalya’nın Mağaraları. Antalya Büyükşehir Belediyesi, Kent Tarihi ve Tanıtımı Dairesi Başkanlığı.
• Antić, A. (2018). Speleotourism potential and tourist experience in Resava cave. Hotel and Tourism Management, 6(2), 61-69. https://doi.org/10.5937/menhottur1802069A
• Antić, A., Vujičić, M. D., Dragović, N., Cimbaljević, M., Stankov, U., & Tomić, N. (2022). Show cave visitors: An analytical scale for visitor motivation and travel constraints. Geoheritage, 14(2), 53. https://doi.org/10.1007/s12371-022-00686-9
• Arpacı, Ö., Zengin, B., & Batman, O. (2012). Karamanın mağara turizmi potansiyeli ve turizm açısından kullanılabilirliği. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2012(2), 59-64.
• Asanidze, L., Tsikarishvili, K., & Bolashvili, N. (May 2 - 3, 2013). Cave tourism potential in Georgia [Congress presentation]. The 2nd International Symposium on Kaz Mountains (Mount Ida) and Edremit, Edremit, Turkey.
• Atsan, M., & Çetinsöz, B. C. (2019). Mağara turizmini tercih eden turistleri motive eden faktörler: Aynalıgöl (Gilindire) mağarasına yönelik bir içerik analizi. Journal of Tourism Theory and Research, 5(2), 260-272. https://doi.org/10.24288/jttr.526951
• Birinci, S., Kaymaz, Ç. K., & Camcı, A. (2018). Göbekli Tepe’nin arkeolojik turizm potansiyelinin değerlendirilmesi (Şanlıurfa). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 1351-1367.
• Carneiro, M. J., Lima, J., & Silva, A. L. (2015). Landscape and the rural tourism experience: identifying key elements, addressing potential, and implications for the future. Journal of Sustainable Tourism, 23(8-9), 1217-1235. https://doi.org/10.1080/09669582.2015.1037840
• Chiarini, V., Duckeck, J., & De Waele, J. (2022). A global perspective on sustainable show cave tourism. Geoheritage, 14(3), 82. https://doi.org/10.1007/s12371-022-00717-5
• Council of Europe. (2000). European landscape convention. Council of Europe.
• Çankırı Belediyesi. (2025, Ağustos 18). Yer Altı Tuz Şehri Festival Süresince 695 Bin Kişiyi Ağırladı. https://cankiri.bel.tr/haberler/yer-alti-tuz-sehri-festival-suresince-695-bin-kisiyi-agirladi
• ÇŞİDB. (n. d.). Ülkemizdeki Mağaraların Listesi. Erişim Tarihi: Kasım 5, 2025. Erişim Adresi: https://magaralar.gov.tr/magaralar?page=2&per-page=60
• Diyarbakır İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (n. d.) Hilar Mağaraları Örenyeri. Erişim Tarihi Kasım,1, 2025. Erişim Adresi: https://diyarbakir.ktb.gov.tr/TR-406605/hilar-magaralari-orenyeri.html
• Ersun, N., & Arslan, K. (2011). Turizmde destinasyon seçimini etkileyen temel unsurlar ve pazarlama stratejileri. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 31(2), 229-248.
• Garofano, M., & Govoni, D. (2012). Underground geotourism: A historic and economic overview of show caves and show mines in Italy. Geoheritage, 4(1), 79–92. https://doi.org/10.1007/s12371-012-0055-3
• Genç, K., Atay, L., & Eryaman, M. (2014). Sürdürülebilir destinasyon yaratma sürecinde örgütlenmenin önemi: Çanakkale turizmi üzerine bir araştırma. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 25(1), 49-61. https://doi.org/10.17123/atad.vol25iss137185
• Görmez, F., & İşçen, M. (2020). Mağara turizmine yönelik ziyaretçi deneyimlerinin incelenmesi: Burdur İnsuyu mağarası örneği. Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi, 2(3), 166-176.
• Gürsoy, D., Akova, O., & Atsız, O. (2021). Understanding the heritage experience: a content analysis of online reviews of World Heritage Sites in Istanbul. Journal of Tourism and Cultural Change, 20(3), 311-334. https://doi.org/10.1080/14766825.2021.1937193
• Hall, M. (2013). Glow-worm tourism in Australia and New Zealand: Commodifying and conserving charismatic micro-fauna. In: R. H. Lemelin RH (Ed.), The management of insects in recreation and tourism (pp. 217–232). Cambridge University Press.
• Ilgar, R. (2021). Ashab-I Kehf’in İnanç Turizmi Açısından Değerlendirilmesi ve Afşin’in Tanıtımında Kullanılabilirliği. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 10(28), 247-259.
• Karakaş, A. G. A., & Çenberlitaş, A. G. İ (September 25 – 27, 2014). Diyarbakır ilinin turizm potansiyelinin swot analizi ile belirlenmesi [Congress presentation]. 9th International Conference: New Perspectives in Tourism and Hospitality, Balıkesir, Türkiye.
• Kelling, G. L., & Wilson, J. Q. (1982). Broken windows. Atlantic monthly, 249(3), 29-38.)
• Keltner, D., & Haidt, J. (2003). Approaching awe, a moral, spiritual, and aesthetic emotion. Cognition and Emotion, 17(2), 297-314. https://doi.org/10.1080/02699930302297
• Kement, Ü., Erkol Bayram, G., Valeri, M., Basar, B., & Tuce Günğör, Z. (2023). Archeological attractions within intention to participate in archeotourism: A case in Corum, Turkey. Tourism and hospitality management, 29(4), 593-608. https://doi.org/10.20867/thm.29.4.10
• Kızılcık, O., & Taştan, H. (2019). Mağara turizminin motivasyon faktörlerinin belirlenmesi: Karaca mağarası örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(3), 240-251. https://doi.org/10.35379/cusosbil.648466
• Kim, S. S., Kim, M., Park, J., & Guo, Y. (2008). Cave tourism: Tourists' characteristics, motivations to visit, and the segmentation of their behavior. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 13(3), 299-318. https://doi.org/10.1080/10941660802280448
• Kozak, N., Kozak, M. A., & Kozak, M. (1996). Genel turizm: İlkeler kavramlar (2. Baskı). Detay Yayıncılık. KTB. (n. d.). Mağara Turizmi. Erişim Tarihi: Kasım 5, 2025. Erişim Adresi: https://engelsiz.ktb.gov.tr/TR-10335/magara-turizmi.html
• Külekçi, E. A., & Sezen, İ. (2018). Bir ekoturizm aktivitesi olarak mağara turizmi: Erzurum ili Elmalı Mağarası örneği. Journal of Architectural Sciences and Applications, 3(1), 66–75. https://doi.org/10.30785/mbud.372754
• Landis, J. R., & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 159-174. https://doi.org/10.2307/2529310
• Lice Belediyesi. (n. d.). Bırkleyn Mağaraları. Erişim Tarihi: Kasım 1, 2025. Erişim Adresi: http://www.lice.gov.tr/birkleyn-magaralari
• Lobo, H. A. S. (2015). Tourist carrying capacity of Santana Cave (PETAR-SP, Brazil): A new method based on a critical atmospheric parameter. Tourism Management Perspectives, 16(October), 67–75. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2015.07.001
• Lu, D., Liu, Y., Lai, I., & Yang, L. (2017). Awe: An important emotional experience in sustainable tourism. Sustainability, 9(12), 2189. https://doi.org/10.3390/su9122189
• Metin, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: iletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı 2), 273-294. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227356
• Musa, G., Najmin, S., Thirumoorthi, T., & Taha, A. Z. (2017). Examining visitors’ experience with Batu Cave, using the four realm experiential theory. International Journal of Tourism Cities, 3(2), 105-120. https://doi.org/10.1108/IJTC-10-2016-0037
• National Park Service. (2025). Tourism to Mammoth Cave National Park contributes $73,238,000 to local economy. https://www.nps.gov/maca/learn/news/tourism-to-mammoth-cave-national-park-contributes-$73-238-000-to-local-economy.htm
• National Trust for Scotland. (2023). Access to Staffa in 2024 and 2025. https://www.nts.org.uk/stories/access-to-staffa-in-2023
• Nevşehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2025). Müze/Ören Yeri Ziyaretçi Sayıları. Erişim Tarihi: Kasım 11, 2025. Erişim Adresi: https://nevsehir.ktb.gov.tr/TR-230429/muzeoren-yeri-ziyaretci-sayilari.html
• Odum, C. J., & Boukamba, H. K. (2025). Psychographic and demographic insights from cave tourism in Anambra State, Nigeria. African Journal of Sustainable Tourism, 1(1), 1-14. https://doi.org/10.4102/ajst.v1i1.5
• Özdemir, S. (2025). Ziyaretçi deneyimleri üzerine nitel bir araştırma: Gökgöl Mağarası örneği. Tourism and Recreation, 7(1), 184-198. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1563257
• Parise, M. (2011). Some considerations on show cave management issues in Southern Italy. In P. E. van Beynen (Ed.), Karst management (pp. 159-167). Springer.
• Piaget, J. & Inhalder, B. (1969). The psychology of the child. Basic Books.
• Polat, A. G. S. A., Polat, A. G. S., & Batman, O. (April 19, 2013). İnanç turizminde Ashâb-I Kehf Mağarası: Doğu Akdeniz Örneği [Bildiri sunumu]. 2. Doğu Akdeniz Turizm Sempozyumu, Adana, Türkiye.
• Powell, R. B., Brownlee, M. T., Kellert, S. R., & Ham, S. H. (2012). From awe to satisfaction: Immediate affective responses to the Antarctic tourism experience. Polar Record, 48(2), 145-156. https://doi.org/10.1017/S0032247410000720
• Rindam, M. (December 9 – 11, 2014). Cave tourism: The potential of Asar Cave as a natural tourism asset at Lenggong Valley, Perak [Congress presentation]. 4th International Conference on Tourism Research, Malaysia.
• Russell, M. J., & MacLean, V. L. (2008). Management issues in a Tasmanian tourist cave: Potential microclimatic impacts of cave modifications. Journal of Environmental Management, 87(3), 474–483. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2007.01.012
• Schachner, A. (May 30 – June 3, 2005). Bırkleyn mağaraları (Dicle Tüneli): Yüzey araştırması. 23. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara.
• Shavanddasht, M., Karubi, M., & Sadry, B. N. (2017). An examination of the relationship between cave tourists' motivations and satisfaction: the case of Alisadr Cave, Iran. GeoJournal of Tourism & Geosites, 20(2) 165-176.
• Silvan Belediyesi (n. d.). Hasuni Antik Kenti Tarihi. Erişim Tarihi: Kasım 11, 2025. Erişim Adresi: https://www.silvan.bel.tr/hasuni-antik-kenti-tarihi
• Silvan Kaymakamlığı (n. d.). Hasuni Mağaraları. Erişim Tarihi: Kasım 11, 2025. Erişim Adresi: http://www.silvan.gov.tr/hasuni-magaralari
• Şengün, M. T., Kılıçarslan, M., & Göktaş, Y. (2022). Bırkleyn Mağaraları (Diyarbakır) ve turizm potansiyeli. Mavi Atlas, 10(1), 219-234. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1084872
• Tang, J., & Qiu, C. (2014). Research on motivation, experience, satisfaction and behavioral intention of museum tourism—A case of Macau Museum. In G. Zeng (Ed.), Tourism and hospitality development between China and EU (pp. 137-153). Springer.
• Tanriverdi, H., Çiki, K. D., Öğretmenoğlu, M., & Uygun, N. (2025). Unveiling the key dimensions shaping visitor experiences in cave tourism through a content analysis approach: the case of Antalya's show caves. Current Issues in Tourism, 1-16. https://doi.org/10.1080/13683500.2025.2492399
• Urry, J. (2002). The tourist gaze (2nd Edition). Sage.
• YİGM. (n. d.). Mağara turizmi. Erişim Tarihi: Kasım 5, 2025. Erişim Adresi: https://yigm.ktb.gov.tr/TR-10335/magara-turizmi.html
• Yonathan Teja Kusuma, T., Susmartini, S., Suhardi, B., & Herdiman, L. (2025). Review article developing safety and enjoyment factors in karst cave tourism model: review discussing the model, factors and results. Cogent Social Sciences, 11(1), 2447392. https://doi.org/10.1080/23311886.2024.2447392
• Yıldız, M. C. (May 25 – 27, 2009). Eğil–Ergani halkının dilinde medfun peygamberler [Bildiri sunumu]. Diyarbakır Nebiler, Sahabiler, Azizler ve Krallar Kenti Sempozyumu, Diyarbakır.
• Yozcu, S. (2020). Türkiye mağara turizmine yönelik bir değerlendirme. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1493–1508. https://doi.org/10.26677/TR1010.2020.408
• Zengin, B., & Eker, M. (2020). Mağara turizminin Akçakoca turizmine etkileri: Fakıllı Mağarası örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 220-233. https://doi.org/10.26677/TR1010.2020.309