Sosyoekonomik Eşitsizlikler ve İşgücü Piyasası Dinamikleri Perspektifinden Kırsal-Kentsel Ayrımı Temelinde Türkiye’de Bölgesel Asgari Ücret Politikası: Bir Model Önerisi

Öz

Ulusal düzeyde tek bir asgari ücret uygulamasının, coğrafi olarak geniş alana sahip olan ve bölgeleri arasında önemli sosyoekonomik gelişmişlik farkları bulunan ülkelerde asgari ücretli çalışan bireylerin ihtiyaçlarını karşılama noktasında yetersiz kaldığı görülmektedir. Bunun yerine; bölgesel sosyoekonomik gelişme dinamikleri ile işgücü piyasası dinamiklerinin dikkate alındığı bölgelere göre değişiklik gösteren esnek bir ücretlendirme modeli, asgari ücretli çalışan kesimin refah artışı noktasında önemli bir adım olarak görülmektedir. Bu makale, Türkiye’de uzun yıllardır uygulanmakta olan ulusal asgari ücret politikasına alternatif olarak yerel ihtiyaçları ve gelişmişlik düzeylerini dikkate alarak kırsal-kentsel ayrımının esas alındığı bir bölgesel asgari ücret politikasının Türkiye’de uygulanabilirliğini irdelemektedir. Bu doğrultuda makalede; bölgesel asgari ücretin kavramsal çerçevesi çizilmiş ve Dünya’daki uygulama örnekleri incelenmiştir. Ulusal ve yerel kuruluşların istatistiki verileri ile literatür araştırması çerçevesinde ikincil verilerin incelendiği çalışmada; Türkiye’de asgari ücreti bölgeselleştirmenin gerekçeleri sunulmuş ve bunun sonucunda; Türkiye’deki il ve ilçelerin sosyoekonomik gelişmişlik durumlarına göre asgari ücretin, kırsal-kentsel ayrımı gözetilerek dört ayrı kademede uygulanabileceği bir model önerisinde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bölgesel Asgari Ücret
• Kırsal-Kentsel Asgari Ücret
• Bölgesel Eşitsizlik
• İşgücü Piyasası
• Bölgesel Kalkınma.

Regional Minimum Wage Policy in Türkiye Based on Rural-Urban Divide from the Perspective of Socioeconomic Inequalities and Labor Market Dynamics: A Model Proposal

Öz

It has been observed that a single national minimum wage system is insufficient to meet the needs of minimum wage earners in countries with large geographical areas and significant socio-economic development disparities between regions. Instead, a flexible remuneration model that varies by region, taking into account regional socio-economic development dynamics and labour market dynamics, is seen as an important step towards improving the welfare of minimum wage workers. This article examines the applicability in Türkiye of a regional minimum wage policy based on rural-urban differentiation, taking into account local needs and levels of development, as an alternative to the national minimum wage policy that has been in place in Türkiye for many years. In this regard, the article outlines the conceptual framework of the regional minimum wage and examines examples of its implementation around the world. The study, which examines secondary data within the framework of statistical data from national and local institutions and literature research, presents the reasons for regionalising the minimum wage in Türkiye and, as a result, proposes a model in which the minimum wage in Türkiye can be applied in four separate levels, taking into account the socio-economic development status of provinces and districts in Türkiye, with the rural-urban distinction taken into account. a model is proposed whereby the minimum wage could be applied in four separate tiers, taking into account the socio-economic development status of provinces and districts in Türkiye, with a distinction between rural and urban areas.

Anahtar Kelimeler

• Regional Minimum Wage
• Rural-Urban Minimum Wage
• Regional Inequality
• Labor Market

Kaynakça

1. Abe, Y. (2011). “Minimum Wages and Employment in Japan”. Japan Labour Review, 8 (2), 42-54.
2. Akgeyik, T. (2007). Asgari Ücrette Esnek Modelleme: Bölgesel Asgari Ücret Yaklaşımı, İstanbul Ticaret Odası, İstanbul.
3. Akgül, O. (2016). “Türkiye’de Asgari Ücretin Mahzurlu Alanları ve Öneriler”, Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 5(12), 96-127.
4. Aral, N., ve Aytaç, M. (2018). “Türkiye’de İşsizliğin Mekânsal Analizi”, Öneri Dergisi, 13(49), 1-20.
5. Asgari Ücret Yönetmeliği, 2004. Resmî Gazete Tarihi: 01.08.2004 Resmî Gazete Sayısı: 25540.
6. Avrupa Sosyal Şartı, (1965). https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=035, Erişim tarihi: 04.07.2025.
7. Bakhodirovna, F. D. (2025). “Economic and Social Consequences of Minimum Wage Policy”, Labor Economics and Human Capital, 4(4), 111–119.
8. Birkalan, A.Ö. ve Bay, H. (2022). “Bölgesel Asgari Ücret Varsayımı Altında Bölgelerin Kümeleme Analizi Yöntemleriyle Tespiti”, Maliye Dergisi, 183, 24-48.

9. Cacciamali, M. C., Chakrabarty, T., Rodgers, G. and Tatei, F. (2015). Minimum Wage Policy in Brazil and India and its Impact on Labour Market Inequality. Institute for Human Development-Cebrap project on Labour Market Inequality in Brazil and India.
10. Ceyhan B.ve Ataay B. (2017). “Türkiye’de Asgari Ücret Düzeyi ve Bir Asgari Ücret Modeli Önerisi”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(58), 35-50
11. Çetin, B. ve Kuvat, Ö. (2022). “Türkiye’de Ekonomik Göstergeler Açısından Düzey 2 Bölgelerinin Geliştirilmiş ENTROPİ ve CRITIC Temelli COPRAS Yöntemi ile Sıralanması”, Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi,14(1), 11-36.
12. Çetin, İ., ve Sevüktekin, M. (2016). “Türkiye’de Gelişmişlik Düzeyi Farklılıklarının Analizi”, Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2(2), 39-61.
13. Demirci B. ve Yerdelen Tatoğlu F. (2024). “Türkiye’de Bölgesel İşsizliğin Belirleyicilerinin Mekânsal Panel Veri Modelleriyle Analizi”, İstatistik Araştırma Dergisi, 14(2), 1-13.
14. Dinçer, B. ve Özaslan, M. (2004). İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması. DPT.
15. Ecemiş, O. (2025). “Türkiye’de Bölgesel Yoksulluk Dinamikleri: Gustafson-Kessel (GK) Kümeleme ile 2014-2024 Karşılaştırmalı Analizi”. N. Kırıcı Çevik, M.F. Buğan (Ed.). Sosyal Bilimlerde Kuram, Araştırma ve Tartışmalar- IV içinde (ss. 21-38). Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1147.c4752
16. Elvan, L. (2012): Bölgesel Gelişme ve Bölgeler Arası Gelişmişlik Farkları, Discussion Paper, No. 2012/6, Turkish Economic Association, Ankara.
17. Erdoğan, R. ve Okudum, R. (2015). “Türkiye’de İşgücünün Bölgesel Analizi”, Doğu Coğrafya Dergisi, 20(33), 49-62.
18. Gao, Y., Ruan, Y., ve Ye, Z. (2026). “Rapid Minimum Wage Increases and Societal Sustainability: Evidence from Labor Productivity in China”, Sustainability, 18(2), 651, DOI: https://doi.org/10.3390/su18020651.
19. Gönülaçan Özer, A. ve Karcı, R. (2022). “Türkiye İşgücü Piyasasının Bölgesel Farkları: Mekansâl Ekonometri Analizi”, Çankırı Karatekin Üniversitesi İİBF Dergisi, 12(1), 1-21
20. Görmezöz, G., ve Karaalp-orhan, H. S. (2020). “Türkiye’de Bölgesel Ücret Farklılıklarına İlişkin Bir Durum Değerlendirmesi: İŞKUR Özel Sektör Açık İş İlanları Analizi”, Çalışma ve Toplum, 3(66), 1633-1672.
21. Günaydın, D. (2013). “Türkiye’de Bölgeler Arası Gelişmişlik Farkların Giderilmesinde Kalkınma Ajansların Yeri: İzka Mali Destek Programları Örneği”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(1), 73-101.
22. Güven, O. (2024). “Bölgeler Arası Ekonomik Gelişmişlik Farklılıklarını Etkileyen Faktörler”, Bölgesel Kalkınma Dergisi, 2(1), 80-92.
23. Filiztekin, A. (2009). Türkiye’de Bölgesel Farklar, (https://research.sabanciuniv.edu/id/eprint/11643/ Erişim tarihi: 02.02.2026).
24. ILO, ILO Anayasası, https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@europe/@ro-geneva/@ilo-ankara/documents/publication/wcms_412382.pdf, Erişim tarihi: 04.10.2025.
25. ILO, (2016). Minimum Wage Policy Guide. Geneva: ILO.
26. ILO, (2014). Minimum Wage Systems. Geneva: ILO.0
27. ILO, (1928). 26 No’lu Asgari Ücret Belirleme Yöntemi Sözleşmesi. https://www.ilo.org/tr/resource/26-nolu-asgari-ucret-belirleme-yontemi-sozlesmesi, Erişim tarihi: 04.10.2025.
28. ILO, (1928). 30 sayılı Asgari Ücret Belirleme Yöntemleri Tavsiye Kararı. https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO:12100:P12100_INSTRUMENT_ID:312368:NO Erişim tarihi: 04.10.2025.
29. ILO, (1951). 99 No’lu Asgari Ücret Tespit Mekanizması (Tarım) Sözleşmesi. https://www.ilo.org/tr/resource/99-nolu-asgari-ucret-tespit-mekanizmasi-tarim-sozlesmesi, Erişim tarihi: 04.10.2025.
30. ILO, (1951). 89 sayılı Tarım İşçilerinin Asgari Ücretlerinin Tespit Usulleri Tavsiye Kararı, https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO:12100:P12100_INS.TRUMENT_ID:312427:NO, Erişim tarihi:04.10.2025.
31. ILO, (1970). 131 No’lu Asgari Ücret Belirleme Sözleşmesi. https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO:12100:P12100_INSTRUMENT_ID:312276:NO, Erişim tarihi: 04.10.2025.
32. ILO, (1970), 135 sayılı Gelişmekte Olan Ülkelerde Asgari Ücret Tespitine İlişkin Tavsiye Kararı. https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO:12100:P12100_INSTRUMENT_ID:312473:NO, Erişim tarihi: 04.10.2025.
33. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, (1948). https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights, Erişim tarihi: 04.07.2025.
34. Kalkınma Ajansları. (2026). Kalkınma Planlamasında İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (https://ka.gov.tr/sayfalar/kalkinma-planlamasinda-istatistiki-bolge-birimleri-siniflandirmasi--24 Erişim tarihi: 07.10.2026).
35. Kalkınma Odaklı Stratejik Araştırmalar Merkezi (KOSAM), 2024. Çalışma Hayatına Yeni Bir Bakış Bölgesel Asgari Ücret. KTO Karatay Üniversitesi Yayınları, Konya. (https://kosam.org/rapor/bolgesel-asgari-ucret Erişim tarihi:21.11.2025).
36. Karakuş, M. (2025). “Türkiye’de Bölgesel İşgücüne Katılım ve İstihdam Farklılıkları: Düzey 2 Bölgeleri Üzerine Bir Yakınsama Analizi (2010-2023)”, Yönetim Bilimleri Dergisi, 23(57), 1781-1811.
37. Karcı, R. (2023). “Türkiye’de İşgücüne Katılma Oranının Bölgesel Belirleyicileri”, Yönetim ve Çalışma Dergisi, 7(2), 263–279.
38. Kılıç, Y. (2015). “Eğitim ve Büyüme İlişkisi: Türkiye’de Bölgesel Farklılıklar”. Amme İdaresi Dergisi, 48(2), 129-156.
39. Korkmaz, A., Dulupçu, M. A., Gövdere, B. ve Songur, H. (2013). Onurlu İnsan Onurlu Yaşam için İnsani Ücret, İstanbul: Nakış Ofset (https://www.academia.edu/19780169/Onurlu_%C4%B0nsan_Onurlu_Ya%C5%9Fam_i%C3%A7in_%C4%B0nsani_%C3%9Ccret Erişim tarihi: 06.10.2025).
40. Köse, S., Eser, U. ve Konur, F. (2012). “Türkiye’de Bölgesel Gelişmişlik Farkları: Bir Veri Zarflama Analizi (Düzey-2 Bölgeleri)”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 77-97.
41. Küçük, M.S. (2016). “Asgari Ücretin Tespit Yöntemleri Bağlamında Teorik Tartışmalar ve Bölgesel Asgari Ücret Uygulaması”, Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 1(2), 24-34.
42. Levin-Waldman, O. M. (2002). “The Minimum Wage and Regional Wage Structure: Implications for Income Distribution”, Journal of Economic Issues, 36(3), 635-657.
43. Merrick, T. W., ve Graham, D. H. (1979). Population and Economic Development in Brazil, 1800 to the Present. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
44. Öndes, H. (2018). “Temel İşgücü Göstergeleri Bakımından Çok Boyutlu Ölçekleme Analizi ile Türkiye’nin Düzey 2 Bazında Bölgesel Olarak Değerlendirilmesi”, Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, 1(2), 429-448.
45. Özkubat, G. ve Selim, S. (2019). “Socio-Economic Development of Provinces in Turkey: A Spatial Econometric Analysis”, The Journal of Operations Research, Statistics, Econometrics and Management Information Systems, 7(2), 449-470.
46. Öztürk, S. (2018). “Türkiye’de Bölgesel İşgücüne Katılım ve İstihdam Farklılıklar”, Sosyoekonomi, 26(35), 153-168. Panth P. (2021). “Economic Development: Definition, Scope, and Measurement”. In W. Leal Filho, A. M. Azul, L. Brandli, A. Lange Salvia, P.G. Özuyar, T. Wall (Eds.), No Poverty. Encylopedia of the UN Sustainable Development Goals. Cham: Springer, 2-38.
47. Resmî Gazete, Tarih: 10/06/2003, Sayı: 25134, 4857 sayılı İş Kanunu
48. Sağdıç, E. N., ve Yıldız, F. (2020). “Bölgesel Düzeyde Kamu Harcamalarının İşsizlik Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 64, 208-226.
49. Sakarya, A. ve İbişoğlu, Ç. (2015). “Türkiye’de İllerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksinin Coğrafi Ağırlıklı Regresyon Modeli ile Analizi”, Marmara Coğrafya Dergisi (32), 211-238.
50. Saltiel, F. Ve Urzua, S. (2017) The Effect of the Mınımum Wage on Employment in Brazil. Development Bank of Latin America, (https://scioteca.caf.com/bitstream/handle/123456789/1109/Saltiel_Urz%c3%baa_oct2017.pdf?sequence=1&isAllowed=y Erişim tarihi: 05.09.2025).
51. Sayın, A., K. (2019). “ILO Normları Bakış Açısı ile Dünyada ve Türkiye’de Asgari Ücret Uygulamaları”, Çalışma ve Toplum Dergisi, 3(62), 1877-1916.
52. Sevinc, D. (2022). “Türkiye’de Asgari Ücret ile Enflasyon, Bölgesel Enflasyon, Açlık ve Yoksulluk Sınırı Arasındaki İlişki ve Bölgesel Asgari Ücret”, Maliye Çalışmaları Dergisi, 68, 107-131. Seyfettinoğlu, Ü. K., ve Zanbak, M. (2017). “Türkiye’de Bölgesel Farklılaşmadan Orta Gelir Tuzağına Çıkarımlar”, Akdeniz İİBF Dergisi, 17(35), 101-127.
53. Şen, H., Çemrek, F. ve Özaydın, Ö. (2006). “Türkiye’deki İllerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Düzeylerinin Belirlenmesi”, Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 6(11), 155-171.
54. Tamada, K. (2011). “Analysis of the Determinants of Minimum Wages in Japan”, Japan Labor Review. 8(2): 27.
55. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, (2022). İlçelerin sosyoekonomik gelişmişlik sıralaması araştırması (https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/birimler/2022-ilce-sege.pdf Erişim tarihi: 06.02.2026).
56. TCMB, 2025. Enflasyon Raporu, (https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/f53bc8f6-dec8-4e90-a9e1 8175075e2508/1b25_i.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-f53bc8f6-dec8-4e90-a9e1-8175075e2508-pjvtFIF Erişim tarihi: 22.11.2025).
57. TCMB, 2025. Tüketici Fiyatları, (https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Enflasyon+Verileri/Tuketici+Fiyatlari Erişim tarihi:22.11.2025)
58. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2025). İllerin ve Bölgelerin SEGE Araştırması, (https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/dokuman/il-sege-2025/3062 Erişim tarihi: 02.02.2026).
59. Tekkanat, S. S., Mermer, H. (2018). “Bir Planlama Sorunsalı Olarak Bölgelerarası Dengesizlik: Türkiye Örneği”, Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(4), 91-106
60. TÜİK Coğrafi İstatistik Portalı, İstihdam ve İşsizlik Verileri (https://cip.tuik.gov.tr/ Erişim tarihi: 05.02.2026).
61. Türkiye İş Kurumu (2017), 2017 Yılı İşgücü Piyasası Araştırması, TR61 Bölgesi Raporu.
62. Turgut, M. (2025). Türkiye İçin Adil Bir Ücret Politikası Modeli: Bölgesel Asgari Ücret, Uluslararası Finansal Ekonomi ve Bankacılık Uygulamaları Dergisi, 6(1), 1-24.
63. Tüylüoğlu, Ş. ve Albayrak, A. S. (2010). “Hayat Pahalılığı ve Türkiye’de İllerin Hayat Pahalılığı Sıralamasını Belirleyen En Önemli Faktörlerin Ridge Regresyon Analiziyle İncelenmesi”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 63-91.
64. United States Department of Labour, Minimum Wage, (https://www.dol.gov/general/topic/wages/minimumwage Erişim tarihi: 29.10.2025).
65. Ünsal, A., Sülkü, S. N. (2020). “Bölgeler Arası Gelişmişlik Düzeylerinin Belirlenmesi ve Karşılaştırılması: Türkiye Örneği”, Bilig (95), 177-209.
66. Yoloğlu, A. C. (2021). “Türkiye’de Yakınsama ve Bölge İçi Eşitsizlikler: İlçe Düzeyinde Sosyo-Ekonomik Gelişme Endeksi Aracılığı ile Bir Değerlendirme”, Planlama, 31(1), 12-30.
67. Yolvermez, B. (2020). “Türkiye’de Asgari Ücret Sorunlarına İlişkin Bir Değerlendirme”, Çalışma ve Toplum Dergisi, 4, 2441-2462.
68. Yüceol, H. (2011). “Türkiye’de İllerarası İşsizlik Oranı Farklılıkları, Göç ve Ekonomik Kalkınma”, Sosyoekonomi, 15(15), 29-54.
69. Yükseler, Z. (2010). Bölgesel Asgari Ücret: Gerekçeleri, Uygulama Stratejisi ve Etkileri, (https://www.researchgate.net/publication/279885269_Bolgesel_Asgari_Ucret_Gerekceleri_Uygulama_Stratejisi_ve_Etkileri/citations Erişim tarihi: 22.10.2025).