TÜRKİYE’DE ENFLASYON FAİZ VE BÜYÜMENİN YURT İÇİ TASARRUFLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: GENİŞLETİLMİŞ ARDL VE TODA-YAMAMOTO ANALİZİ

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1 , 18 - 42 , 23.03.2026

Bayram Kayantaş , Muhammet Kerem Güneş , Serdar Gücüm

https://doi.org/10.71284/jpepfm.2026612

https://izlik.org/JA43AC28EM

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 1990-2024 döneminde enflasyonist ortamda bireylerin tasarruf eğilimini belirleyen makroekonomik faktörleri genişletilmiş ARDL (AARDL) modeli kullanarak incelemektedir. Yıllık verilerin kullanıldığı analizde, yurt içi tasarruflar bağımlı değişken olarak ele alınırken; enflasyon oranı, mevduat faiz oranı ve ekonomik büyüme oranı bağımsız değişkenler olarak modele dâhil edilmiştir. Uygulanan birim kök testleri, değişkenlerin I(0) ve I(1) düzeylerinde durağan olduklarını göstermiş ve bu doğrultuda ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymaktadır. Uzun dönem tahmin sonuçlarına göre enflasyonun tasarruflar üzerinde negatif, faiz oranı ve ekonomik büyümenin ise pozitif etkileri bulunmaktadır. Kısa dönem analizinde hata düzeltme teriminin negatif ve istatistiksel olarak anlamlı olması, sistemin uzun dönem dengesine hızlı bir şekilde geri döndüğünü göstermektedir. Buna ek olarak, Toda-Yamamoto nedensellik testi sonuçları, tasarruflar, enflasyon, faiz oranı ve ekonomik büyüme arasında istatistiksel olarak anlamlı ve büyük ölçüde çift yönlü nedensellik ilişkilerinin bulunduğunu ortaya koymakta; özellikle tasarruflar ile faiz oranı arasındaki güçlü etkileşime işaret etmektedir. Genel olarak bulgular, Türkiye’de bireylerin tasarruf davranışlarının enflasyon, faiz ve büyüme gibi temel makroekonomik göstergelere duyarlı olduğunu göstermektedir. Bu çerçevede, fiyat istikrarının sağlanması, reel faiz oranlarının pozitif düzeyde korunması ve sürdürülebilir büyümeyi destekleyen politikaların uygulanması, tasarruf oranlarının artırılması açısından kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Enflasyon , Tasarruf , AARDL , Toda-Yamamoto , Türkiye Ekonomisi

THE EFFECT OF INFLATION, INTEREST RATES, AND GROWTH ON DOMESTIC SAVINGS IN TURKIYE: AN EXTENDED ARDL AND TODA-YAMAMOTO ANALYSIS

https://izlik.org/JA43AC28EM

Öz

This study examines the macroeconomic factors determining individuals' savings propensity in an inflationary environment in Turkey during the period 1990–2024 using an extended ARDL (AARDL) model. In the analysis, which uses annual data, domestic savings are treated as the dependent variable, while the inflation rate, deposit interest rate, and economic growth rate are included in the model as independent variables. The unit root tests applied showed that the variables are stationary at the I(0) and I(1) levels, and the ARDL bounds test approach was used accordingly. The findings reveal the existence of a long-term cointegration relationship between the variables. According to the long-term estimation results, inflation has a negative effect on savings, while the interest rate and economic growth have positive effects. In the short-term analysis, the negative and statistically significant error correction term indicates that the system quickly returns to its long-term equilibrium. In addition, the results of the Toda–Yamamoto causality test reveal statistically significant and largely bidirectional causality relationships between savings, inflation, interest rates, and economic growth, pointing to a particularly strong interaction between savings and interest rates. Overall, the findings indicate that individuals' savings behavior in Turkey is sensitive to key macroeconomic indicators such as inflation, interest rates, and growth. In this context, ensuring price stability, maintaining real interest rates at positive levels, and implementing policies that support sustainable growth are critical to increasing savings rates.

Anahtar Kelimeler

Inflation , Savings , AARDL , Toda–Yamamoto , Turkish Economy

Kaynakça

• Aizenman, J., Cheung, Y. W., & Ito, H. (2019). The interest rate effect on private saving: Alternative perspectives. Journal of International Commerce, Economics and Policy, 10(01), 1950002. https://doi.org/10.1142/S1793993319500029
• Aka, K., & Arıcan, E. (2019). Türkiye'de hanehalkı tasarruf davranışlarının belirleyicileri. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 11(21), 163-184. https://doi.org/10.14784/marufacd.623391
• Alsedrah, I. T. (2024). Determinants of the personal savings rate in the Kingdom of Saudi Arabia using time savings deposits, 2012–2022. Heliyon, 10(3). https://www.cell.com/heliyon/fulltext/S2405-8440(24)01011-9
• Ayla, D., & Kızıltan, A. (2018). Türkiye’de enflasyon, tüketim ve tasarruf ilişkisinin ekonometrik analizi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(7), 13-41. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/492806 Banerjee, A., Dolado, J., & Mestre, R. (1998). Error correction models: A comparison of methods and applications. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 60(2), 291–305. https://doi.org/10.1111/1467-9892.00091
• Berber, M., & Artan, S. (2004). Türkiye'de Enflasyon-Ekonomik Büyüme İlişkisi:(teori, literatür ye uygulama). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 18(3-4). https://dergipark.org.tr/tr/pub/atauniiibd/article/35228
• Bulut, E., & Karakaya, A. (2018). Tasarruflar ve makroekonomik değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişki: OECD ülkeleri örneği. International Journal of Economic and Administrative Studies, 207-226. https://doi.org/10.18092/ulikidince.444201
• Ceylan, S. (2018). Enflasyon-özel tasarruf ilişkisi: Türkiye örneği. Anadolu İktisat ve İşletme Dergisi, 2(1), 56-66. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/462822
• Christensen, L. (2012). How Are Interest Rates Affecting Household Consumption and Savings?. https://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1206&context=gradreports
• Çağlayan, E. (2006). Enflasyon, faiz oranı ve büyümenin yurtiçi tasarruflar üzerindeki etkileri. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(1), 423-438. https://dergipark.org.tr/tr/pub/muiibd/article/4262
• Düzgün, R. (2009). Türkiye’de özel tasarrufun belirleyicileri. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (32), 173-189. https://dergipark.org.tr/en/pub/erciyesiibd/article/77906
• Fredriksson, C., & Staal, K. (2021). Determinants of household savings: A cross-country analysis. International Advances in Economic Research, 27(4), 257-272. https://doi.org/10.1007/s11294-022-09842-x
• Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2009). Basic econometrics (5th ed.). McGraw-Hill Education. https://unitimesofficial.wordpress.com/wp-content/uploads/2021/03/basic-econometrics-gujarati-5th-edition.pdf
• Güris, S., & Öcal Özkaya, H. G. (2019). Gelişmekte olan ülkelerde tasarrufları etkileyen faktörler: Panel veri analizi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 11(20), 93-108. https://doi.org/10.14784/marufacd.599200
• İstekli, M. (2024). Türkiye yakın tarihinde tasarruf açığı ve günümüz tasarruf eğilimleri. Journal of Economic Research Foundation, 1(1), 28-37. https://doi.org/10.62844/jerf.11
• Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2–3), 231–254. https://doi.org/10.1016/0165-1889(88)90041-3
• Johansen, S., & Juselius, K. (1990). Maximum likelihood estimation and inference on cointegration—with appucations to the demand for money. Oxford Bulletin of Economics and statistics, 52(2), 169-210. https://digilander.libero.it/rocco.mosconi/JohansenJuselius1990.pdf
• Kanca, O., Üzümcü, A., & Deniz, A. (2015). Fisher etkisi Türkiye ekonomisi için geçerli mi? Bir zaman serisi analizi: 1980-2013. Verimlilik Dergisi, (3), 45-66. https://dergipark.org.tr/en/pub/verimlilik/article/234012
• Karaca, O. (2003). Türkiye'de enflasyon-büyüme ilişkisi: zaman serisi analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 4(2), 247-255. https://dergipark.org.tr/tr/pub/doujournal/article/1042876
• Kızılarslan, Ş., & Göcen, S. (2023). Determinants of household savings rates: Logistic quantile regression approach. Uygulamalı Mikroekonometri Dergisi, 3(1), 11-22. https://doi.org/10.53753/jame.1944 Koçbulut, Ö., & Çalışkan, F. (2025). Türkiye’de enflasyon ve faiz oranları arasındaki uzun dönemli ilişkinin Fisher Hipotezi çerçevesinde incelenmesi. Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 404-432. https://doi.org/10.51177/kayusosder.1700047
• Koskela, E., & Virén, M. (1991). Household saving, interest rates, inflation and taxation: some cross-country evidence. In Fiscal Policy, Taxation and the Financial System in an Increasingly Integrated Europe (pp. 139-161). Dordrecht: Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-011-2628-1_8
• Okşak, Y., & Özen, E. (2020). Tasarruf ve enflasyon ilişkisi Türkiye için bir eş-bütünleşme analizi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(3), 353-369. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.730305 Önder, İ. C., & Taş, S. (2024). Türkiye’de Tasarrufları Belirleyen Faktörlerin Ampirik Analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 1662-1677. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1445371
• Özcan, K. M., & Günay, A. (2012). Türkiye'de Özel Tasarrufları Belirleyen Unsurlar (No. 2012/109). Discussion Paper. https://www.econstor.eu/bitstream/10419/81738/1/730127303.pdf
• Patra, S. K., Murthy, S., & Biswal, A. (2015). Savings-growth-inflation nexus in Asia: panel data approach. Journal of Economics and Finance. e-ISSN, 2321(5933), 75-85. https://www.iosrjournals.org/iosr-jef/papers/Vol6-Issue4/Version-2/I06427585.pdf
• Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
• Raza, H., Hena, S., & Saeed, A. (2017). The effects of Interest rate, on savings and deposits in Pakistan. International Journal of Business and General Management (IJBGM), 6(6), 67-74. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3091575
• Sam, C. Y., McNown, R., & Goh, S. K. (2019). An augmented autoregressive distributed lag bounds test for cointegration. Economic Modelling, 80, 130-141. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2018.11.001
• Sarı, S., & Yıldırım, K. (2022). Özel Tasarrufları Belirleyen Faktörlerin ARDL Yöntemiyle İncelenmesi: Türkiye Ekonomisi için Bir Uygulama. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 375-389. https://doi.org/10.11616/asbi.1099015
• Şahin, D. (2017). Farklı Gelir Gruplarındaki Ülkelerde Tasarrufların Belirleyici: Panel Veri Analizi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (19), 133-148. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/311468
• Şengür, M., & Taban, S. (2016). Gelir dağılımı-tasarruf ilişkisi: Türkiye’de hanehalkı gelir türünün tasarruflar üzerindeki etkisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 49-71. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/259899
• Tessema, S. A. (2020). The determinants of gross domestic saving and its trend in Turkey. Istanbul Journal of Comparative Finance, 2(1), 67-84. https://ijcf.ticaret.edu.tr/index.php/ijcf/article/view/183/pdf_120
• Tezer, Ü. H. (2018). Türkiye Ekonomisinde 2001 Sonrası Tasarruf ve Yatırım Açığı Üzerine Bir Araştırma. R&S-Research Studies Anatolia Journal, 1(3), 490-502. https://doi.org/10.33723/rs.454604
• Tıraş, H. H., & Atılgan, D. Tasarruflar, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Sanayi Üretim Endeksi İlişkisi: Türkiye Örneği. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 390-412. https://doi.org/10.54282/inijoss.1644071
• Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of econometrics, 66(1-2), 225-250. https://doi.org/10.1016/0304-4076(94)01616-8
• Topcu, E. (2017). Enflasyon Oranı-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 7(2), 180-191. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/394379 Tunay, K. B. (2017). Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerde Hane Halkı Tasarruflarının Makroekonomik Belirleyicileri. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (633), 61-78. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/787522
• Uçgun, S. (2017). Türkiye’de makroekonomik faktörlerin 2000-2014 döneminde yurtiçi tasarruflara etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(18), 111-126. https://doi.org/10.21076/vizyoner.286336 Ünlü, A. (2025). Makroekonomik dengeler ve jeopolitik riskler: Türkiye'de yurtiçi tasarrufların belirleyicileri. İstanbul Ticaret Üniversitesi Girişimcilik Dergisi, 8(18), 152-167. https://doi.org/10.55830/tje.1732703
• World Bank. (2025). World Development Indicators. World Bank. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
• Yaraşır, S., & Yılmaz, B. E. (2011). OECD ülkelerinde özel tasarruflar: bir bakış (1999-2007). Maliye dergisi, 160, 139-163. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2019/09/007-1.pdf
• Yüksel, S. (2016). Rusya ekonomisinde büyüme, işsizlik ve enflasyon arasındaki nedensellik ilişkileri. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (614), 43-57. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/788111