The Importance of Occupational Health Nursing Practices for Workers in the Natural Stone Industry

Öz

This review aims to examine occupational accidents and diseases occurring in the natural stone sector from the perspective of occupational health nursing and to present to the reader an analysis of the findings from studies involving workers in this sector as a sample. The natural stone sector is considered a high-risk field both in Turkey and globally due to heavy machinery use, dust exposure, and intense physical hazards. Hazards such as stone block collapses, falls from heights, and respiratory diseases caused by prolonged dust inhalation pose direct threats to worker health in this sector. This situation highlights the necessity of industry-specific health services. Occupational health nursing plays a critical role at this point by organizing sector-specific health education programs, conducting periodic health screenings, and providing first aid services for emergencies. In this review, studies on the natural stone industry in Turkey are evaluated alongside selected examples from international literature. Topics such as occupational accidents, occupational diseases, accident rates, safety standards, and preventive measures are addressed based on literature findings. National and international studies emphasize the need for effective integration of occupational health nurses into the natural stone sector to protect worker health. Positive examples from certain countries also show that occupational health nursing services are effective in reducing health-related risks in similar industrial environments. This review underlines the necessity of establishing a strong occupational health nursing presence in the natural stone sector and reveals, through literature-based evidence, the critical importance of preventive, educational, and interventional nursing services in protecting worker health.

Anahtar Kelimeler

• Natural stone sector
• occupational accidents
• occupational diseases
• occupational health nursing
• preventive measures

Doğal Taş Sektöründe Çalışan İşçilerde İş Sağlığı Hemşireliği Uygulamalarının Önemi

Öz

Bu derleme, doğal taş sektöründe meydana gelen iş kazaları ve meslek hastalıklarını iş sağlığı hemşireliği bakış açısıyla ele almakta; sektördeki çalışanları örneklem olarak içeren çalışmaların sonuçlarını analiz ederek okuyuculara sunmayı amaçlamaktadır. Doğal taş sektörü, ağır makine kullanımı, toz maruziyeti ve fiziksel risklerin yoğunluğu nedeniyle hem Türkiye’de hem de dünya genelinde yüksek riskli sektörler arasında yer almaktadır. Taş bloklarının devrilmesi, yüksekten düşmeler ve uzun süreli toz inhalasyonuna bağlı solunum yolu hastalıkları gibi sektöre özgü tehlikeler, bu alanda çalışanların sağlığını doğrudan tehdit etmektedir. Bu durum, sektöre özel sağlık hizmetlerinin önemini ortaya koymaktadır. İş sağlığı hemşireliği, bu noktada kritik bir rol üstlenmekte; sektöre özgü sağlık eğitimi düzenlemeleri yapmakta, periyodik sağlık taramaları gerçekleştirmekte ve acil durumlara yönelik ilk yardım hizmetleri sunmaktadır. Bu derlemede, Türkiye'deki doğal taş sektörü üzerine yapılan çalışmaların yanı sıra, uluslararası literatürden seçilmiş örnekler de değerlendirilmiştir. İş kazaları, meslek hastalıkları, kaza oranları, güvenlik standartları ve koruyucu önlemler gibi konular literatür temelli olarak ele alınmıştır. Ulusal ve uluslararası araştırmalar, doğal taş sektöründe çalışan sağlığının korunmasında iş sağlığı hemşireliğinin etkin biçimde entegrasyonunun gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bazı ülkelerde uygulanan başarılı örnekler de, benzer sanayi alanlarında iş sağlığı hemşireliği hizmetlerinin sağlık risklerini azaltmada etkili olduğunu göstermektedir. Bu derleme, doğal taş sektöründe iş sağlığı hemşireliğinin güçlü biçimde yapılandırılmasına duyulan ihtiyacı vurgulamakta; önleyici, eğitici ve müdahaleci hemşirelik hizmetlerinin çalışan sağlığını korumada taşıdığı kritik değeri literatür temelli olarak gözler önüne sermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Doğal taş sektörü
• iş kazaları
• meslek hastalıkları
• iş sağlığı hemşireliği
• koruyucu önlemler

Kaynakça

1. Adıgüzel, M., & Şengüler, M. (2019). Türkiye mermer sektörünün ve rekabet gücünün incelenmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(3), 1530-1546. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.09.1202
2. Adhikesaven, S. (2022). An industrial workplace alerting and monitoring platform to prevent workplace injury and accidents. https://arxiv.org/abs/2210.17414
3. Ağca, E. (2010). Mermer fabrikalarında iş güvenliği risk analizi [Yüksek Lisans tezi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü]. Adana.
4. Asil, H. (2022). Ahşap ve mobilya sektöründe iş kazası faktörlerinin ve iş kazası olasılık fonksiyonlarının belirlenmesi: Çorum örneği [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hitit Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
5. Aylaz, R., & Hacıhasanoğlu, A. R. (2023). Halk sağlığı hemşireliği ve uygulamaları (1. baskı, Cilt 1). Akademi Basın ve Yayıncılık.
6. Başçı, A. B. (2018). İş sağlığı hemşireliğinin iş sağlığı ve güvenliğine yansımaları. Uluslararası 4. Adli Hemşirelik, 3. Adli Sosyal Hizmet, 2. Adli Gerontoloji Kongresi, 1(1), 257-264.
7. Bonyani, M., & Soleymani, M. (2022). Towards improving workers’ safety and progress monitoring of construction sites through construction site understanding. https://arxiv.org/abs/2210.15760
8. Cayo, T. G. F., & Torres-Cruz, F. (2023). Time series analysis applied to notifications of work accidents. https://arxiv.org/abs/2307.13748

9. Cippelletti, E., Azouaghe, S., Pellier, D., & Landry, A. (2023). Assessing MSDs before introduction of a cobot: Psychosocial aspects and employee’s subjective experience. Relations industrielles/Industrial Relations, 78(1), 1-20. https://doi.org/10.7202/1101311ar
10. Çalışma Genel Müdürlüğü. (2020). Çalışma hayatı istatistikleri 2020. Ankara: T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (Erişim Adresi: https://www.csgb.gov.tr/Media/jf4phkr2/%C3%A7al%C4%B1%C5%9Fma-hayat%C4%B1-istatistikleri-2020.pdf)
11. Çetin, T. (2003). Türkiye mermer potansiyeli, üretimi ve ihracatı. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 243-256.
12. Durmaz, S., Sürücü, E., & Özvurmaz, S. (2020). Mermer fabrikası işçilerinde sağlık okuryazarlığı, sağlık algısı düzeyleri ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi. Medical Sciences, 15(3), 81-91. https://doi.org/10.12739/NWSA.2020.15.3.1B0092
13. Eraslan, H., İpçioğlu, İ., Haşit, G., & Erşahan, B. (2014). Bilecik bölgesi mermer sektörünün uluslararası rekabetçilik analizi: Sektörel sorunlar ve çözüm önerileri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(10), 193-217.
14. Ersoy, M., & Eleren, A. (2011). Mermer ocaklarında elmas tel ve kollu kesiciyle kesme teknolojilerinin iş güvenliği bakımından karşılaştırılmasında hata türü etki ve analiz yönteminin uygulanması. TÜBAV Bilim Dergisi, 4(1), 9-19.
15. Esin, M. N. (2008). Türkiye’de iş sağlığı hemşireliği ve gelişmeler. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 10(1), 4-10.
16. Fox, M. A., Spicer, K., Chosewood, L. C., Susi, P., Johns, D. O., & Dotson, G. S. (2018). Implications of applying cumulative risk assessment to the workplace. Environment International, 115, 230-238. https://doi.org/10.1016/j.envint.2018.03.026
17. Gümüş, A., & Akkoyun, Ö. (2006). Mermer ocak işletmeciliğinde sık karşılaşılan iş kazaları üzerine bir inceleme. Türkiye Mermer ve Doğaltaş Sempozyumu (MERSEM 2006), 2-3. (Afyonkarahisar, Türkiye).
18. Gür, B., & Sezik, Y. (2020). Mermer fabrikalarında çalışanların iş sağlığı ve güvenliği açısından çalışma koşullarının belirlenmesi: Çorum il örneği. OHS Academy, 3(1), 47-52. https://doi.org/10.38213/ohsacademy.664963
19. Hulshof, C. T. J., Pega, F., Neupane, S., van der Molen, H. F., Colosio, C., Daams, J. G., Descatha, A., Kc, P., Kuijer, P. P. F. M., Mandic-Rajcevic, S., Masci, F., Morgan, R. L., Nygård, C.-H., Oakman, J., Proper, K. I., Solovieva, S., & Frings-Dresen, M. H. W. (2021). The prevalence of occupational exposure to ergonomic risk factors: A systematic review and meta-analysis from the WHO/ILO Joint Estimates of the work-related burden of disease and injury. Environment International, 146, Article 106157. https://doi.org/10.1016/j.envint.2020.106157
20. Ilgaz, S. M. (2019). Mermer ve taşocağı işletmelerinde çalışanların iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin algılarının belirlenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
21. ILO. (2016). Türkiye kömür madenciliği sektöründe sözleşmesel düzenlemeler: Gerçekleşme biçimleri, boyutları, nedenleri, yasal nedenleri ve İSG üzerindeki etkisi. Ankara: ILO Türkiye Ofisi. (Erişim Adresi: https://www.ilo.org/tr/media/438266/download)
22. Karahan, D. S. (2018). Dünyada ve Türkiye’de doğal taşlar. (Yayın No: MTA-FEDB/2018-03). Ankara: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Fizibilite Etütleri Daire Başkanlığı.
23. Kıpçak, E., Çalık, A., & Mehri, H. (2021). İş kazaları ve meslek hastalıklarının oluşumuna etki eden faktörler: ISO ve OHSAS uygulamalarının etkileri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (43), 1-26. https://doi.org/10.30794/pausbed.651320
24. Kırbaş, D. B., Karagöz, Y. M., Deveci, C., & Cin, Ö. (2020). Mermer ocağında sıradışı bir yaralanma ve ölüm olgusu: Bir iş kazası ve otopsi bulgularının değerlendirilmesi. 1. Uluslararası 17. Ulusal Adli Bilimler Kongresi (Bildiri), s. 1. Antalya, Türkiye.
25. Kuru, N., & Emiroğlu, O. N. (2017). İş sağlığı hemşireliği uygulamalarında birey ve aile odaklı bakım. Türkiye Klinikleri Halk Sağlığı Hemşireliği – Özel Konular, 3(2), 83-87.
26. Olcay, Z. F. (2021). İş sağlığı ve güvenliği kültürü ölçeği; geçerlik ve güvenirlik çalışması. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (23), 678-685. https://doi.org/10.31590/ejosat.892845
27. Önder, S., & İbrahimoğlu, F. (2021). TS 2607 standardına göre bir mermer fabrikası çalışanlarının gürültüye bağlı işitme kayıplarının değerlendirilmesi. Scientific Mining Journal, 60(2), 107-113. https://doi.org/10.30797/madencilik.796800
28. Önder, S., Önder, M., & Çiçek, F. (2022). Hata türü ve etkileri analizi yöntemi ile bir mermer fabrikasında risk değerlendirmesi. MT Bilimsel (22), 13-24.
29. Sadid, S., & Konuk, A. (2023). Türkiye madencilik sektörü iş kazalarının yoğunlaşma analizleriyle değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 23(2), 487-502.
30. Sosyal Güvenlik Kurumu. (2020). 2020 istatistik yıllığı. Ankara: Sosyal Güvenlik Kurumu. (Erişim Adresi: https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451-ee7500eb1cb4)
31. Tarım, M. (2017). Kimya sektöründe iş kazaları ve meslek hastalıkları. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 16(32), 49-64.
32. Taşlıgıl, N., & Şahin, G. (2016). Yapı malzemesi olarak kullanılan Türkiye doğal taşlarının iktisadi coğrafya odağında analizi. Marmara Coğrafya Dergisi, (33), 607-640. https://doi.org/10.14781/mcd.95032
33. TMMOB Maden Mühendisleri Odası İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Komisyonu. (2021). Madencilikte yaşanan iş kazaları raporu (2010-2020). Ankara: TMMOB Maden Mühendisleri Odası. https://api.maden.org.tr/uploads/portal/resimler/ekler/f4e5d6912a_2079309069_ek.pdf
34. Torun, M. (2015). İzmir’de işe yeni başlayan işçilerde işçi güvenliği ve sağlığı açısından aşıyla önlenebilen enfeksiyonların değerlendirilmesi. Ortadoğu Tıp Dergisi, 7(4), 187-192.
35. Yeşiltepe, A., & Karadağ, G. (2019). Meslek hastalığının boyutları ve meslek hastalıklarından korunmada iş sağlığı hemşiresinin rolleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(4), 294-302.