40 Yaş Üzeri Bireylerin Prostat Kanseri Taramalarına İlişkin Sağlık İnanç ve Tutumlarının Belirlenmesi
Öz
Amaç: Bu araştırma, 40 yaş ve üzeri bireylerin prostat kanseri taramalarına ilişkin sağlık inançlarını ve tutumlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı türde olan bu araştırma bir üniversitede çalışan 40 yaş ve üzeri akademik ve idari personel ile Haziran 2013-Temmuz 2015 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak “Kişisel Bilgi Formu” ve Prostat Kanseri Taramaları Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (PKTSİMÖ) kullanılmıştır. Araştırmanın yapılabilmesi için etik kurul onayı ile kurum izni alınmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistik, bağımsız guruplarda t Testi, Tek Yönlü Varyans (One Way ANOVA) analizi, Kruskal Wallis testi ve Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde p<0.05 değeri anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılan bireylerin büyük çoğunluğunun (% 88.6) daha önce prostat muayenesi olmadığı, muayene olanların tamamının prostat ile ilgili şikayetlerinin muayene olmayı etkilediği, %91’inin daha önce prostat kanseri taraması için PSA (Prostat Spesifik Antijen) yaptırmadığı, aile ve akrabasında (%80) ile çevresinde (%71) prostat kanseri teşhisi konan birey bulunmadığı saptanmıştır. Araştırmaya katılan bireylerin PKTSİMÖ prostat taramalarını etkileyen Sağlık Motivasyonu Algısı (=32.33±7.41) ile Engel Algısı (=37.43±9.29) puan ortalamalarının yüksek, Duyarlılık Algısı (=12.13±4.10) ve Ciddiyet Algısı (=12.10±4.16) puan ortalamalarının ise düşük olduğu belirlenmiştir. Araştırmada bireylerin yaşlarına göre PKTSİMÖ ciddiyet algısı ve Sağlık Motivasyonu Algısı puan ortalmasının ve çalışma süresine göre ciddiyet algısı puan ortalmasının anlamlı farklılık oluşturduğu belirlenmiştir. Araştırmaya katılan bireylerin gelecekte prostat muayenesi veya taramasına katılmayı düşünme durumuna göre Sağlık Motivasyonu Algısı puan ortalamasının ve prostat muayenesinin utandırıcı olduğunu düşünme durumuna göre ciddiyet algısı ve engel algısı puan ortalamasının, prostat kanserine ilişkin bilgilerin nereden öğrenildiği durumuna göre duyarlık algısı puanları ortalamasının farklılık oluşturduğu belirlenmiştir.
Sonuç: Araştırmaya katılan bireylerin büyük bir çoğunluğunun prostat kanseri taramalarına katılmadığı, bireylerin PKTSİMÖ engel algısının yüksek, duyarlılık ve ciddiyet algısının ise düşük olduğu, yaş ve çalışma süresinin PKTSİMÖ etkilediği saptanmıştır. Prostat kanseri taramalarına yönelik olumlu tutum ve inanç oluşturmak için hemşireler tarafından eğitim programları yapılması önerilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abhar R, Hassani L, Montaseri M, Ardakani MP. Survey of prostate cancer-preventive behaviors based on the health belief model constructs among military men. Journal of Preventive Medicine, 2017, 4(2): 8-18.
- Abuadas MH, Petro-Nustas W, Albikawi ZF. predictors of participation in prostate cancer screening among older men in Jordan. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 2015, 16:5377-5383.
- American Cancer Society. Cancer Facts & Figures 2013. Atlanta, United State: American Cancer Society; 2013.Erişim : http://www.cancer.org/research/cancerfactsstatistics. (Erişim: 28.09.2019).
- Anderson MM. Testing the health belief model using prostate cancer screening intention: comparing four statistical approaches applied to data from the 2008-09 Nashville Men’s Preventive Health Survey, Master Thesis, Nashville, Tennessee: Graduate School of Vanderbilt University, 2013.
- Archer J, Hayter M. Screening men for prostate cancer in general practice: experiences of men receiving an equivocal PSA (prostate specific antigen) test result. Primary Health Care Research & Development, 2006, 7: 124-34.
- Aydoğdu NG, Bahar Z. Yoksul Kadınlarda Sağlık İnanç Modeli ve Sağlığı Geliştirme Modeli Kullanımının Meme ve Serviks Kanseri Erken Tanı Davranışlarındaki Değişime. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 2011, 4: 34-40.
- Baysal HY, Türkoğlu N. Birinci basamağa başvuran bireylerin kolorektal kanserden korunmaya yönelik sağlık inançlarının ve kolorektal kanser ile ilgili bilgi düzeylerinin belirlenmesi. International Journal of Human Sciences, 2013, 1:1238-1250.
- Bilgili N, Kitiş Y. ProstateCancer Screening andHealth Beliefs: A TurkishStudy of Male Adults. Erciyes Med J 2019; 41(2):164-9.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Halk Sağlığı, Çevre Sağlığı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2019
Gönderilme Tarihi
26 Ekim 2019
Kabul Tarihi
17 Aralık 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 1 Sayı: 3