THE RELATIONSHIP BETWEEN DERIVATIVE INSTRUMENTS AND FINANCIAL PERFORMANCE IN THE TURKISH BANKING SECTOR: ANALYSIS USING THE DRISCOLL-KRAAY ESTIMATOR METHOD

Öz

This article focuses on the definition, functions and applications of derivative instruments in the Turkish banking sector. Derivative instruments are important financial instruments used in financial markets for various purposes such as risk management, speculation and arbitrage. The findings of the study emphasize the importance of derivative instruments in the banking sector and the positive effects of the effective use of these instruments on financial stability. In this context, it is concluded that the proper management of derivative products has strategic importance for the Turkish banking sector. This study analyzes the impact of derivative instruments on the financial performance of banks operating in the Turkish financial sector. Panel data analysis was conducted using data from 12 large-scale banks obtained from the Turkish Banking Association for the period 2014-2024. Return on assets (ROA) was used as the dependent variable, while key financial indicators such as the ratio of derivative transactions to total assets (LOGTA), capital adequacy ratio (LOGSYO), non-performing loan ratio (LOGDATK), and foreign currency asset ratio (LOGYPTV) were used as control variables. The findings indicate that derivative instruments can be used not only for hedging financial risk but also as strategic tools that positively impact bank profitability.

Anahtar Kelimeler

• Derivative ınstruments
• banking
• banking sector
• driscoll-kraay estimator

TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜNDE TÜREV ARAÇLAR VE FİNANSAL PERFORMANS ARASINDAKİ İLİŞKİ: DRISCOLL-KRAAY TAHMİNCİSİ YÖNTEMİYLE ANALİZ

Öz

Bu makale, türev araçların tanımı, işlevleri ve Türk bankacılık sektöründeki uygulamaları üzerine odaklanmaktadır. Türev araçlar, finansal piyasalarda risk yönetimi, spekülasyon ve arbitraj gibi çeşitli amaçlarla kullanılan önemli finansal enstrümanlardır. Çalışmanın bulguları, türev araçların bankacılık sektöründeki önemini ve bu araçların etkin bir şekilde kullanılmasının finansal istikrar üzerindeki olumlu etkilerini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, türev ürünlerin doğru yönetiminin Türk bankacılık sektörü için stratejik bir öneme sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Bu çalışmada Türk finans sektöründe faaliyet gösteren bankalar için türev araçların banka finansal performanslarına etkisi analiz edilmiştir. Çalışmada Türkiye Bankalar Birliğinden alınan 12 büyük ölçekli bankanın 2014-2024 dönem verileri kullanılarak panel veri analizi yapılmıştır. Çalışmada bağımlı değişken olarak varlık karlılığı (ROA) değişkeni kullanılırken, kontrol değişkenleri olarak ise türev işlemlerinin toplam varlıklara oranı (LOGTA), sermaye yeterlilik oranı (LOGSYO), takipteki krediler oranı (LOGDATK) ve yabancı para varlıkları oranı (LOGYPTV) gibi temel finansal göstergeler kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, türev araçların finansal riskten korunma amacının ötesinde, banka karlılığını olumlu yönde etkileyen stratejik araçlar olarak da kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türev araçlar
• bankacılık
• banka sektörü
• driscoll-kraay tahmincisi

Kaynakça

1. Ataol, C., & Ersoy, H. (2026). Dijital bankacılık ile finansal performans ilişkisi: Türkiye’deki mevduat ve katılım bankaları üzerine bir çalışma. Maliye ve Finans Yazıları, 41(125), 50-71.
2. Arslan, Z. and Göçmen Yağcılar, G. (2021). Türk bankacılık sektöründe performansın belirleyicileri. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 56(3), 2111–2131.
3. Babuşcu, Ş. and Hazar, A. (2018). Türk Bankacılık Sektöründe Sorunlu Kredilerin Yapılandırılmasının Banka Karlılığı Üzerine Etkileri, Journal of Research in Economics, Politics and Finance, 2018, 3(3): 226-242 Araştırma Makalesi, DOI: 10.30784/epfad.462990.
4. Balyuk, Tetyana and Williams, Emily, Friends and Family Money: P2P Transfers and Financially Fragile Consumers (November 29, 2021). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3974749.
5. Bartram, Söhnke M. (2019): Corporate hedging and speculation with derivatives, Journal of Corporate Finance Volume 57, August 2019, Pages 9-34
6. Bendob, A., Bentouir, N. and Bellaouar, S. (2015). The effect of financial derivative use on the performance of commercial banks: Empirical study in GCC countries during 2000-2013. Research Journal of Finance and Accounting, 6(18), 87-93.
7. Bist (2017), Sorularla Vadeli İşlem Ve Opsiyon Piyasasi, https://www.borsaistanbul.com/files/VIOP-Hakkinda SSS.pdf
8. Brooks, C. (2019). Introductory econometrics for finance. Cambridge University Press.DOI: 10.1017/978.110.8524872

9. Campello, M., J.R. Graham, C.R. Harvey (2010). The real effects of financial constraints: Evidence from a financial crisis, Journal of Financial Economics, 97 (3) (2010), pp. 470-487
10. Erdoğan, B. and Kayacan, M. (1999). Türev araçlar ve piyasaları. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 28(2), 25-40.
11. Erol, Ü. (1999). Türkiye’de Finansal Piyasalar ve Türev Araçlar, İktisat Dergisi, 39(4), 425-435
12. Ersoy, E. and Ünlü, U. (2016). Tezgahüstü Türev Piyasa İşlemleri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 6(1), 143-163.
13. Gorton, G., Andrew Metrick (2012). Securitized Banking and The Run-on Repo. Journal of Financial Economics, Volume 104, Issue 3, June 2012, Pages 425-451.
14. Gözgör, G. (2008). Finansal türev piyasaları: forward, futures, opsiyon ve döviz üzerine bir uygulama. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
15. Güngör, S. (2023). Bank-specific determinants of financial stability in participation banks: Fresh evidence from the Driscoll-Kraay estimator. International Journal of Business and Economic Studies, 5(3), 166-181.
16. Hancı, A. and Akçalı, B. Y. (2021). Türev araçların Türk bankacılık sistemiyle ilişkisinin nedensellik analizi ile incelenmesi. Bankacılar Dergisi, 117, 113-133.
17. Karakaş, A. (2024). Ticari bankalarda kârlılığın içsel ve makroekonomik belirleyicileri: Türk bankacılık sektörü üzerine bir uygulama. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(4), 2083-2103.
18. Kayahan, C. (2006), Türev Piyasa Krizleri ve Barings Örneği, A.K.Ü. İ.İ.B.F., Dergisi, C. VIII., S.2., Afyonkarahisar.
19. Keffala, M. R. (2021). How using derivative instruments and purposes affects performance of Islamic banks? Evidence from Camels approach. Global Finance Journal, 50, 100520.
20. Kütük, Ö. (2014). Türev araçlar ve Türk bankacılık sektöründeki uygulamaları, Başkent üniversitesi, Yüksek lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
21. Mayordomo, Sergio, Maria Rodriguez-Moreno, Juan Ignacio Peña (2014). Derivatives holdings and systemic risk in the U.S. banking sector, Journal of Banking and Finance, Volume 45, August 2014, Pages 84-104.
22. Osayi, V. I., Kasimu, A., & Nkwonta, H. C. (2018). Financial market derivatives and the performance of deposit money banks in Nigeria. International Journal of Economics, Commerce and Management, 6(11), 382 396.
23. Özince, E. (2006). Finansal sektörde türev piyasalar. TBB ve IIF İşbirliğinde Gerçekleşen Konferans. İstanbul: TBB.
24. Schaede, U. (1989). Forwards and futures in Tokugawa-period Japan: A new perspective on the Dojima rice market. Journal of Banking and Finance, 13(3), 487-513.Saunders, A. and Cornett,
25. Sovey, S., Osman, K. and Mohd-Matore, M. E. (2022). Exploratory and confirmatory factor analysis for disposition levels of computational thinking instrument among secondary school students. European Journal of Educational Research, 11(2), 639-652. https://doi.org/10.12973/eu-jer.11.2.639).
26. Şeker, K. (2022). Türkiye’de finansman şirketlerinde finansal performans ve türev araç kullanımında nedensellik ilişkisi. Para ve Sermaye Piyasalarında Teorik ve Ampirik Çalışmalar (Bölüm 3), 41-62.
27. Şirvan, N. and Alp, Ö. S. (2017). Türev piyasa araçlarının Türk bankacılık sektöründe riske olan etkileri. Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 130-157.
28. Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsası (VOB) (2006). Türev Araçlar Lisanslama Rehberi, İzmir. https://www.qnbinvest.com.tr/tezgahustu-turev-araclar E.T: 11.03.2026