Playing in Kastels Learning my Local History

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 195 - 220, 31.12.2025

Beyhan Zambak , Yiğit Zambak

Öz

The primary aim of this study is to introduce the tangible cultural heritage elements unique to Gaziantep, namely *livas* and *kastels*, to students, to raise awareness about their preservation, and to integrate these efforts with the achievements of the 5th grade social studies curriculum. Within the scope of the study, interdisciplinary educational activities were designed and implemented in *kastels* as out-of-school learning environments. The study was conducted using a qualitative research approach with a case study design. The study group consisted of 20 fifth-grade students from a public middle school in the Şahinbey district of Gaziantep. Activities such as orienteering, creative drama, painting, mail art applications, and the STEM-based “Kastelya Wheel” activity were organized for the students. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using descriptive analysis techniques. The findings revealed that students found the activities enjoyable, increased their knowledge about *kastels*, and developed greater interest in historical sites. Additionally, the activities positively contributed to classroom dynamics by fostering social skills such as sincerity, cooperation, and harmony among students. Students also expressed that the curriculum objectives were more permanent and meaningful when taught through out-of-school learning environments. As a result, this study demonstrates that teaching local history elements through interdisciplinary methods in out-of-school settings has a positive impact on student motivation and the development of cultural heritage awareness. This approach not only enriches the educational experience but also strengthens students’ sense of belonging to their environment and enhances their role in preserving cultural heritage for future generations.

Anahtar Kelimeler

Kastel , Cultural Heritage , Out-of-School Learning , Social Studies

Kastellerde Oynuyorum Yerel Tarihimi Öğreniyorum

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, Gaziantep’e özgü somut kültürel miras varlıkları olan livas ve kastellerin öğrencilere tanıtılması, bu mirasın korunmasına yönelik farkındalık oluşturulması ve 5. sınıf sosyal bilgiler dersi kazanımlarıyla entegrasyonunun sağlanmasıdır. Araştırmada, okul dışı öğrenme ortamı olarak seçilen kastellerde, disiplinler arası etkinlikler gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu, Gaziantep ili Şahinbey ilçesindeki bir ortaokulun 5.sınıfında öğrenim gören 10 kız 10 erkek toplam 20 öğrenci oluşturmuştur. Öğrencilere yönelik oryantiring, yaratıcı drama, resim çalışmaları, posta sanatı uygulamaları ve STEM tabanlı Kastelya Çarkı etkinliği düzenlenmiştir. Araştırma sürecinde yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla veriler toplanmış ve betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, öğrencilerin okul dışı etkinlikleri eğlenceli buldukları, kastellere yönelik bilgi düzeylerinin arttığı ve tarihî mekânlara olan ilgilerinin güçlendiği görülmüştür. Ayrıca etkinliklerin sınıf ortamına katkı sağladığı; samimiyet, yardımlaşma ve uyum gibi sosyal becerilerin gelişimine destek olduğu tespit edilmiştir. Öğrenciler, ders kazanımlarının okul dışı ortamlarda daha kalıcı ve anlamlı hâle geldiğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma; yerel tarih öğelerinin, disiplinler arası yöntemlerle okul dışı öğrenme ortamlarında öğretilmesinin, öğrenci motivasyonu ve kültürel miras bilinci üzerinde olumlu etkiler yarattığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

kastel , okul dışı eğitim , kültürel miras

Kaynakça

• Akar, R. (2000). Temel Eğitimin İkinci Aşamasında Drama Yöntemi ile Türkçe Öğretimi: Dorothy Heathcote’un “Uzman Rolü Yaklaşımı”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
• Altan, H. M. (2019). Kaya oyma su yapılarında hasar tespiti: Gaziantep livas ve kastelleri (Master's thesis, Hasan Kalyoncu Üniversitesi).
• Altın, A. (2015). Gaziantep Türk-İslam Mimarisi (Eyyübiler'den Cumhuriyet'e). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk-İslam Sanatları Anabilim Dalı, Erzurum.
• Altunışık, R. Coşkun, R. Bayraktaroğlu, S. ve Yıldırım, E. (2005). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Sakarya: Sakarya Kitabevi.
• Ata, B. (2002). Müzelerle ve tarihi mekânlarla tarih öğretimi: Tarih öğretmenlerinin “müze eğitimine” ilişkin görüşleri. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Eğitimi Anabilim Dalı. Ankara.
• Bektaş F., Karaman G., Mülazımoğlu O., Ayan V. (2012). Yeni Bir Spor Disiplini Olarak Raft-Oryantiring Organizasyonunun İncelenmesi, Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dergisi, 14 (2): 249-252.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2010). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (5. Baskı). Ankara: Pegem A Yayıncılık.
• Çam, N. (2006). Türk Kültür Varlıkları Envanteri Gaziantep 27. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Çevik, M., Abdioğlu, Y., ve Ergürer, A. (2020). STEM eğitimi. Pegem Akademi.
• Cornish, M., Driver, G., Nesbitt, M., & Willison, J. (2021). Activating the school museum: Mobilising nature-based objects for curriculum-led learning. Museum and Society, 19(2), 226-248.
• Demirtaş, Z., ve Yaşar, T. (2018). Kültürel miras eğitimi. Anı Yayıncılık.
• Dönmez, C., ve Yeşilbursa, C. (2014). Sosyal bilgiler öğretiminde tarihi mekân kullanımı. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(32), 512-527.
• Gaski. (2018). Gaziantep su yapıları. Gaziantep Su ve Kanalizasyon İdaresi Yayınları.
• Güller, F. (2023). Oyun bahçelerinin oyun alanı olarak tasarlanmasının özel gereksinimli öğrenciler üzerindeki etkisi. Uluslararası Eğitimde İnovasyon ve Dönüşüm Dergisi, 3(1), 1-15.
• Journell, W. (2014). Teaching civic engagement: Connecting the classroom to the community. Social Studies and the Young Learner, 27(1), 22-24.
• Kaya, Y., ve Aydın, F. (2019). Coğrafya öğretiminde okul dışı öğrenme ortamlarının kullanımına ilişkin bir durum çalışması: Harita ve coğrafi bilgi okuryazarlığı. Marmara Coğrafya Dergisi, (39), 239-255.
• Karakılçık, A., ve Uçar, S. (2022). Okul dışı fen öğrenme ortamlarında 8-12 yaş arasındaki öğrencilerin bazı girişimcilik becerilerinin araştırılması. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 12(1), 1-16.
• Kılıç, G., ve Şen, Ü. (2014). Okul dışı öğrenme ortamlarının sosyal bilgiler öğretimine katkısı. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(32), 138-147.
• Kılıç, Z. (2020). Okul dışı öğrenme ortamlarının 5. sınıf öğrencilerinin “Güneş, Dünya ve Ay” ünitesine yönelik akademik başarı ve tutumlarına etkisi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Erzurum Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
• Köseoğlu, P., Mercan, C., ve Pehlivanoğlu, H. (2020). Lise öğrencilerine yönelik "Ağaçbilim Eğitimi" projesi kapsamında gerçekleştirilen eğitimlerin çevre bilincine, ağaç tanıma düzeyine ve tutuma etkisi. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 17(1), 107-130.
• Küçük, Z. (2020). Fen bilimleri 5. sınıf öğretim programında yer alan “İnsan ve Çevre Ünitesi”ne ait kazanımların okul dışı öğrenme ortamlarında gerçekleştirilmesi ile öğrencilerin akademik başarı, bilimsel süreç becerileri, bilimsel tutum ve fen, teknoloji, toplum ile çevreye yönelik görüşlerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Giresun Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Giresun.
• Mert, B., ve Beldağ, A. (2019). Sosyal bilgiler öğretiminde sözlü ve yerel tarih uygulamalarının öğrencilerde farkındalık oluşmasına etkisi.
• McCaul, L., & Bell, L. (2012). Learning beyond the classroom: An investigation into students' experiences of museums as a context for learning. Journal of Museum Education, 37(3), 209-222.
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (İlköğretim 4-7. Sınıflar).
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Ortak Metin.
• Obruk, Z. (2012). Gaziantep livas ve kastelleri. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
• Öziş, Ü. (1995) Çağlar Boyunca Anadolu’da Su Mühendisliği,TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi.
• Özür, N.(2010). Sosyal bilgiler dersinde sınıf dışı etkinliklerin öğrenci başarısına etkisi. (Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara).
• Öztürk, C., ve Polat, S. (2017). Kültürel miras farkındalığı. Anı Yayıncılık.
• Öztürk, G. (2001). Yaratıcı drama eğitimi. YKY Yayınları.
• Payne, P. G., ve Wattchow, B. (2009). Environmental citizenship education. Australian Journal of Environmental Education, 25, 21-32.
• Röllke, M., & Grobmann, C. (2022). How visits to out-of-school student laboratories affect students’ intrinsic motivation. Research in Science Education, 52(5), 1469–1490. https://doi.org/10.1007/s11165-020-09971-5
• Salmi, H. (1993). Science centres as learning laboratories. Public Understanding of Science, 2(4), 415-428.
• Şekerci, H. (2021). İlkokul derslerinde otantik öğrenme aktivitelerinin kullanımı: Bir eylem araştırması. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
• Sullivan, E., Bray, S., & Tangney, S. (2021). Outdoor learning: Its impact on pupils’ knowledge and skills development. Education 3-13, 49(5), 534-551. https://doi.org/10.1080/03004279.2020.1774397
• T.T.K.B. (2009). Müze Eğitimi. Eğitime Yeni Bir Soluk: Müzeler.http://ttkb.meb.gov.tr/yenicalismalar/muze/muze.htm. Adresten erişim:24.09.2021
• Temirton, R., Kharipova, Z., & Kistaubayeva, A. (2023). The effect of STEM and traditional approaches combined with photo/document study in museums on middle school students’ achievement, interest, attitude, national values, and historical consciousness in history lessons. International Journal of Environmental and Science Education, 18(2), e2108. https://doi.org/10.29333/ijese/12839
• Tezcan, F., ve Akmehmet, S. (2008). Sosyal bilgiler dersinde tarihî mekânların önemi. Milli Eğitim Dergisi, 177, 116-132.
• Türkmen, L. (2010). Okul dışı öğrenme ortamları. Sosyal Bilgiler Dergisi, 1(1), 48-57.
• Uçar, M. (2016). Gaziantep Tarihi Su Sistemi ve Su Yapıları. METU Journal of the Faculty of Architecture, s. 33(2), 73-100.
• Uçar, M. (2017). Gaziantep Tarihi Su Sisteminin Osmanlı Dönemindeki Yönetimi. Megaron Dergisi, s. 12(1), 157-169.
• UNESCO. (2018). The underground water structures in Gaziantep. https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6328/
• Üstündağ, T. (2002). Yaratıcı drama öğretmenler için bir başvuru kaynağı. Pegem Akademi.
• Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2003). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (3. bs.). Seçkin Yayıncılık. Yücel, A. (2004). Gaziantep tarihi su yapıları. Gaziantep Üniversitesi Yayınları.