9. Sınıf Lise Öğrencilerinin Okul Dışı Tarih Öğretimi ve Müze Eğitimine Yönelik Tutumlarının Araştırılması “Tarih Kokan Mektuplar”

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 142 - 165, 31.12.2025

Ezel Öykü Şengül , Mustafa Hakan Şen , Özcan Elzem Şengül

Öz

Bu çalışmanın amacı, ortaöğretim öğrencilerinin okul dışı tarih eğitimi algılarını ve müze eğitimine yönelik tutumlarını araştırmaktır. Karma yöntem araştırma tekniklerinden gömülü desen kullanılmıştır. Çalışma grubunu, Kayseri İli Talas İlçesi’nde bulunan özel bir okulun Anadolu lisesi ve Fen lisesinde öğrenimine devam eden toplam 185 9. Sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada “Müze Eğitimine İlişkin Tutum Ölçeği” ile “Okul Dışı Tarih Öğretimi Algı Ölçeği” kullanılarak veriler toplanmıştır. Veri analizleri parametrik olmayan testlerle yapılmıştır. Çalışmada, uygulamaya katılan öğrencilerin müze eğitimine ilişkin tutum puanları ile okul dışı tarih öğretimi algı puanları arasında orta düzeyde pozitif anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda her iki ölçeğin puanları, cinsiyet açısından karşılaştırıldığında anlamlı bir şekilde farklılık ortaya çıkmamış, ancak okul türü bakımından anlamlı bir şekilde değişiklik göstermiştir. Ölçekler müze ziyaretlerinde etkinlik yapan öğrencilere ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Buna göre; Anadolu lisesi ve fen lisesi öğrencilerinin, sadece Anadolu lisesi öğrencilerinin ve sadece fen lisesi öğrencilerinin, müze eğitimine ilişkin tutum puanları ile okul dışı tarih öğretimi algı puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardır. Çalışmada yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Dört farklı müzeye düzenlenen alan gezilerinde ara–bul çalışma yaprakları veri toplama amacıyla kullanılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda posta sanatı çalışmalarıyla posta pulu, zarf, kartpostallar yapılarak sergilenmiştir, bu ürünlerle mektuplaşırmıştır. Araştırma süresince elde edilen veriler değerlendirildiğinde, 2023 Eğitim Vizyonunda da yer alan okul dışı öğrenme ortamlarının derslerde kullanılmasının her seviyedeki öğrencinin eğitimine çok büyük faydalarının olacağı düşünülmektedir

Anahtar Kelimeler

Okul dışı öğrenme , tarih , müze , posta sanatı , posta pulu.

Teşekkür

Görüşmeyi kabul ederek bizleri destekleyen Prof. Dr. Martin Lindner, Prof. Dr. Ayşe Çakır İlhan ve Prof. Dr. Ayşe Okvuran'a ve kongre aracılığıyla hocalarımızla buluşmamıza ortam sağlayan Prof. Dr. Ahmet İlhan ŞEN'e teşekkür ederiz.

Investigation of 9th Grade Students' Attitudes Towards Out-Of-School History Teaching and Museum "Letters That Smell History"

Öz

The aim of this study is to examine secondary school students' perceptions of out-of-school history education and their attitudes towards museum education. Quantitative and qualitative research methods were used separately and together. The study group consisted of a total of 185 ninth grade students studying in Anatolian high school and science high school of a private school located in Talas district of Kayseri province. Quantitative data were collected through the “Attitude Scale for Museum Education” and the “Perception Scale for Out-of-School History Teaching” and analyzed with nonparametric tests. According to the findings, a moderate positive significant relationship was found between students' attitudes towards museum education and out-of-school history teaching perception scores. While there was no significant difference between both scale scores in terms of gender, significant differences were observed in terms of school type. The scales were reapplied as a post-test to the students who were selected from the study group by simple random sampling method and participated in the museum activities. In this context, there is a statistically significant difference between the attitude scores of Anatolian high school and science high school students, Anatolian high school students only and science high school students only, and their perception scores of out-of-school history teaching. The qualitative data of the study were collected through a semi-structured interview form developed by the researchers in line with the opinions of three field experts and analyzed by descriptive analysis method. Mail art activities were carried out based on the drawings of the objects selected with the search-and-find worksheets used in four different museum visits during the research process; postage stamps, envelopes and postcards were designed and correspondence activities were carried out with these products. According to the findings obtained, it was concluded that the use of out-of-school learning environments in lessons will make significant contributions to the education of students at all levels.

Anahtar Kelimeler

Out-of-school learning , history , museum , mail art

Kaynakça

• Akhan, O. (2022). Tarih öğretmenlerinin derslerinde aktif öğrenme yöntem ve tekniklerini kullanmalarına yönelik deneyimleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 26(2), 431-444. [Türkçe Makale]
• Arıkan, İ. (2012). İlköğretim 7. sınıf öğrencilerinin kültürel miras ile ilgili başarı düzeyleri ve tutumlarının bazı değişkenlerle incelenmesi (Adıyaman örneği) (Yüksek lisans tezi, Adıyaman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adıyaman). https://acikbilim.yok.gov.tr/ adresinden edinilmiştir. [Türkçe Tez]
• Aslan, E. ve Akçalı, A. A. (2007). Kimlik sunumu olarak tarih eğitimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (22), 125-132.
• Aslan, A. ve Gangal, M. (2023). Okul öncesi öğretmen adaylarının Taşkın Müzesi deneyimleri. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 8(1), 21-41. [Türkçe Makale]
• Aslan, N. (2023). Ortaöğretim öğrencileri için müzede öğrenme. Uluslararası Müze Eğitimi Dergisi, 5(Özel Sayı), 161-174. https://doi.org/10.51637/jimuseumed.1366558 [Türkçe Makale]
• Ata, B. (2013). Sosyal bilgiler eğitiminde müzelerin önemi. R. Turan & K. Ulusoy (Ed.), Sosyal Bilgilerin Temelleri içinde (ss. 342-355). Ankara: Pegem Akademi. [Türkçe Eser İçerisinde Bölüm]
• Ata, B. (2015). Okul dışı sosyal bilgiler öğretiminde müzeler. A. Şimşek & S. Kaymakçı (Ed.), Okul Dışı Sosyal Bilgiler Öğretimi içinde (ss. 171-188). Ankara: Pegem Akademi. [Türkçe Eser İçerisinde Bölüm] Bolat, A., Karamustafaoğlu, S. ve Karamustafaoğlu, O. (2020). Okul dışı öğrenme ortamının 5. sınıf "Canlılar Dünyası" ünitesinde öğrenci başarısına etkisi: Biyoçeşitlilik müzesi örneği. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(1), 42-54.
• Bozdoğan, A. E. (2016). Okul dışı çevrelere eğitim amaçlı gezi düzenleyebilme öz-yeterlik inancı ölçeğinin geliştirilmesi. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 9(1), 111-129.
• Buyurgan, S. (2017). Yaşayan ve yaşatan müze. Yaratıcı Drama Dergisi “Müze Özel Sayısı”, 127-136. https://dergipark.org.tr/en/pub/ydrama/issue/60246/876529
• Bülbül, H. (2016). Müze ile eğitim yoluyla ortaokul öğrencilerinde kültürel miras bilinci oluşturma. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(3), 681-694.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık. [Türkçe Kitap]
• Büyüköztürk, Ş. (2019). Sosyal Bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademi. [Türkçe Kitap] Creswell, J. W. (2003). Research design: Qualitative, quantitative and mixed methods approaches. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.
• Çifçi, T. ve Dikmenli, Y. (2016). Coğrafya öğretmenlerinin okul dışı coğrafya öğretimine ilişkin görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 363-382. https://dergipark.org.tr/en/pub/kefad/issue/59448/854050/ [Türkçe Makale]
• Dilli, R. (2017). Öğretmenlerin müzelerin öğrenme ortamı olarak kullanımına ilişkin görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 46(214), 303-316. [Türkçe Makale]
• Er Tuna, Y., ve Kaya, H. (2022). Sosyal bilgiler öğretimi kapsamında müze ve müze eğitimine yönelik yapılmış lisansüstü tezlerinin incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(19), 515-529.
• Ertas, H., Şen, A. İ., Parmaksızoğlu, A. ve Şen, A. İ. (2011). Okul dışı bilimsel etkinliklerin 9. sınıf öğrencilerinin enerji konusunu günlük hayatla ilişkilendirme düzeyine etkisi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 5(2), 178-198.
• Ertaş Kılıç, H. ve Şen, A. İ. (2014). Okul dışı öğrenme etkinliklerine ve eleştirel düşünmeye dayalı fizik öğretiminin öğrenci tutumlarına etkisi. Eğitim ve Bilim, 39(176), 13-30. [Türkçe Makale]
• Fırat Durdukoca, Ş. (2023). Okul dışı öğrenme ortamları ve faaliyetlerine yönelik temel eğitim öğretmen adaylarının görüşleri ve yeterlik algıları. EKEV Akademi Dergisi, 0(93), 421-442.
• Görecek Baybars, M. (2017). Sınıf öğretmeni adaylarının okul dışı öğrenme hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi. Researcher: Social Sciences Studies (RSSS), 5(2), 218-229.
• Gürbey, Z. B., Efe, H. ve Mertoğlu, H. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının okul dışı öğrenme kapsamında müze eğitimine ilişkin görüşleri. Journal of Sustainable Education Studies, 1(1), 13-25.
• Gürbey, Z. B., Mertoğlu, H., Sayan, H. ve Akgül, E. M. (2022). Fen bilgisi öğretmen adaylarının okul dışı öğrenme etkinliklerine ilişkin davranışsal hedeflerinin belirlenmesi. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 7(1), 64-80.
• Gürsoy, G. ve Polat, S. N. Y. (2023). Fen eğitiminde okul dışı öğrenme ortamına ilişkin yapılan tezlerin sistematik derlemesi. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 8(1), 1-20.
• Jeffery-Clay, K. R. (1998). Constructivism in museums: How museums create meaningful learning environments. The Journal of Museum Education, 23(1), 3–7.
• Kanat, S. ve Atalay, C. M. (2018). Posta sanatında mühür. Add-Ist Sanat ve Tasarım Diyalogları Sempozyumu, Bildiriler Kitabı ve Sergi Kataloğu, 143-156. İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları.
• Karagözoğlu, N. (2020). Ortaokul öğrencilerinin etkinliklerle müze eğitimine ilişkin görüşleri: Yozgat Müzesi örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 33-50. https://doi.org/10.31592/aeusbed.610442 [Türkçe Makale]
• Kartal, A. ve Şeyhoğlu, A. (2020). Öğrenci bakış açısıyla sosyal bilgilerde okul dışı öğrenme ortamları bağlamında “müzeler”. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(1), 128-146. https://doi.org/10.30855/gjes.2020.06.01.008
• Keskin, S. C.ve Kaplan, E. (2012). Sosyal bilgiler ve tarih eğitiminde okul dışı öğrenme ortamı olarak oyuncak müzeleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(41), 95-115. [Türkçe Makale]
• Kuru, S. ve Olgaç, P. (2017). Giysilerde yaşayan pullar. Kesit Akademi Dergisi, (9), 144-152. Kuruçay, K. A. (2022). Bir iletişim aracı olarak posta sanatı (mail art). Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 12(3), 764-780.
• Millî Eğitim Bakanlığı, (2018). 2023 Eğitim Vizyonu. https://setav.org/assets/uploads/2019/01/MEB-2023-E%C4%9Fitim-Vizyonu-Belgesi.pdf adresinden 12.11. 2018 tarihinde edinilmiştir.
• Metin, E. (2006). Turizm destekli tarih eğitimi. Siyasal Bilimler Araştırma Dergisi, (8), 307-333. [Türkçe Makale]
• Meydan, A. ve Akkuş, A. (2014). Sosyal bilgiler öğretiminde müze gezilerinin tarihi ve kültürel değerlerin kazandırılmasındaki önemi. Marmara Coğrafya Dergisi, (29), 0-0. https://doi.org/10.14781/mcd.92390
• Öner, G. (2015). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ‘Okul Dışı Tarih Öğretimi ’ne ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Turkish History Education Journal, 4(1), 89-121. [Türkçe Makale]
• Özsoy, V., Dilli, R., Karakaya, Ü., Bıyıklı, N. ve Çalık, Ş. (2017). Doğal, tarihi ve kültürel mekanlar ile bilim merkezlerinin yaygın öğrenme ortamı olarak kullanılması. Millî Eğitim Dergisi, 46(214), 477–488. https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/issue/36135/405961
• PTT Pul Müzesi. (2023). Osmanlı Dönemi. Koleksiyonlar içinde. http://www.pttpulmuzesi.org.tr/PageDetail.aspx?PID=4 adresinden 10.03. 2023 tarihinde edinilmiştir.
• Sayna, Y. (2009). Türk kültür mirasının korunması ve tarihi çevre bilinci üzerine. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 9(1), 157-160.
• Safran, M. (2003). Türk tarih öğretimi ve meseleleri. Türkler Ansiklopedisi, 936.
• Şen, A. İ. (2019). Okul dışı öğrenme nedir? A. İ. Şen (Ed.), Okul dışı öğrenme ortamları içinde (ss. 1-20). Ankara: Pegem Akademi. [Türkçe Eser İçerisinde Bölüm]
• Şimşek, A. ve Kaymakçı, S. (2015). Okul dışı sosyal bilgiler öğretiminin amacı ve kapsamı. A. Şimşek & S. Kaymakçı (Ed.), Okul dışı sosyal bilgiler öğretimi içinde (ss. 1-13). Ankara: Pegem Akademi. [Türkçe Eser İçerisinde Bölüm]
• Turan, R. ve Ulusoy, K. (Eds.). (2013). Sosyal bilgilerde tarihin yeri ve önemi. Sosyal bilgilerin temelleri içinde. Ankara: Pegem Akademi. [Türkçe Eser İçerisinde Bölüm]
• UNESCO. (1963). Müzelerin teşkilatlanması pratik öğütler. ICOM Türkiye Milli Komitesi Yayınları. Sayı: 2. Ankara: Türk Hava Kurumu Basımevi.
• Utku, Ç. ve Tepecik, A. (2008). İlköğretim 5. sınıf düzeyi sanat eğitiminde müze eğitiminin öğrencilerin tutumlarına etkisi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir. [Türkçe Tez]
• Üztemur, S., Dinç, E. ve Acun, İ. (2018). Müzeler ve tarihi mekanlarda becerileri uygulanan etkinlikler aracılığıyla öğrencilerin sosyal bilgilere özgü becerilerin geliştirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 46(214), 477–488. [Türkçe Makale]
• Yalçındağ, Y. (2023). 14 Ağustos 1925- Türkiye’de ilk posta pulları tedavüle çıkarıldı. https://www.noldubugun.com/14-agustos-1925-turkiyede-ilk-posta-pullari-tedavule-cikarildi adresinden 21.10.2023 tarihinde edinilmiştir.
• Yazıcı, K. (2014). Tarih öğretiminde posta pullarının kullanılabilirliğine bir örnek “100 posta pulu ile Türk tarihinden bir kesit -1863-1950 yılları arası-”. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 5(16), 176-199.
• Yazıcı, F. ve Yıldırım, T. (2017). Okul dışı tarih öğretimi ve sosyal zekâ arasındaki ilişkinin yol analiziyle incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 18(2), 733-755. [Türkçe Makale]
• Yazıcı, H., Ertürk, A. ve Kulaca, İ. (2022). Sosyal bilgiler öğretim programında yer alan kazanımların okul dışı öğrenme ortamları kılavuzu bağlamında değerlendirilmesi. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 7(1), 1-27. [Türkçe Tez]
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık. [Türkçe Kitap]
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık. [Türkçe Kitap]