Araştırma Makalesi

Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz

Sayı: 12 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Türkiye finansal piyasalarındaki risk modellemesini gerçek ve sentetik veriler üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemektedir. 2015-2024 dönemine ait BIST 100 endeksi, döviz kurları (USD/TRY, EUR/TRY) ve makroekonomik göstergeler (politika faizi, enflasyon, sanayi üretimi, işsizlik) verileri kullanılarak log-getiriler hesaplanmış; eksik veriler (%5 oranında) lineer interpolasyonla tamamlanmıştır. Sentetik veriler, Denoising Diffusion Probabilistic Models (DDPM) ve TimeGrad modelleriyle (100 epoch, 0,001 öğrenme oranı, 32 batch boyutu) üretilmiş; IBM SPSS Statistics ile tanımlayıcı istatistikler, otokorelasyon, korelasyon, regresyon, Value at Risk (VaR) ve stres testi analizleri yapılmıştır. Gerçek veriler yüksek volatilite (std. sapma=0,0955), pozitif çarpıklık (4,122) ve yüksek basıklık (32,781) sergilerken; sentetik veriler daha yüksek volatilite (std. sapma=0,1067), pozitif çarpıklık (2,336) ve yüksek basıklık (22,234) göstermiştir. Piyasa fiyatları ile döviz kurları ve faiz oranları arasında güçlü pozitif korelasyonlar (r≈0,8-0,96) tespit edilmiş; log-getiriler makroekonomik değişkenlerle zayıf ilişkiler sergilemiştir. Paired-Samples T Testi, gerçek ve sentetik getiriler arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığını (p=0,624) doğrulamış; regresyon modeli ise bağımsız değişkenlerin getirileri yeterince açıklamadığını (R²=0,068, p=0,337) göstermiştir. Bulgular, sentetik verilerin gerçek piyasa dinamiklerini kısmen taklit edebildiğini ancak volatilite, çarpıklık, basıklık ve bağımlılık yapılarında yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Türkiye gibi değişken ekonomilerde sentetik verilerin risk yönetimindeki sınırlılıklarını ve geliştirme gerekliliklerini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1] J. Ho, A. Jain, and P. Abbeel, “Denoising diffusion probabilistic models,” in Proc. Adv. Neural Inf. Process. Syst., 2020, vol. 33, pp. 6840–6851, [Online].
  2. [2] P. Jorion, Value at Risk: The New Benchmark for Managing Financial Risk, 3rd ed. New York, NY, USA: McGraw-Hill, 2007.
  3. [3] J. Danielsson, Financial Risk Forecasting: The Theory and Practice of Forecasting Market Risk with Implementation in R and Matlab. Hoboken, NJ, USA: John Wiley & Sons, 2011, doi: 10.1002/9781119205869.
  4. [4] A. Bouveret, “Cyber Risk for the Financial Sector: A Framework for Quantitative Assessment,” IMF Working Paper No. 18/143, 2018, doi: 10.5089/9781484360750.001.
  5. [5] N. Patki, R. Wedge, and K. Veeramachaneni, “The Synthetic Data Vault,” in Proc. IEEE Int. Conf. Data Sci. Adv. Analyt. (DSAA), 2016, pp. 399–410, doi: 10.1109/DSAA.2016.49.
  6. [6] D. B. Rubin, “Statistical disclosure limitation,” J. Official Statist., vol. 9, no. 2, pp. 461–468, 1993.
  7. [7] I. J. Goodfellow et al., “Generative adversarial nets,” in Proc. Adv. Neural Inf. Process. Syst., 2014, vol. 27, [Online]. Available: https://papers.nips.cc/paper/5423-generative-adversarial-nets.
  8. [8] P. Glasserman, Monte Carlo Methods in Financial Engineering, vol. 53. New York, NY, USA: Springer, 2004, doi: 10.1007/978-0-387-21617-1.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Uluslararası Finans

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

17 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

5 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 12

Kaynak Göster

APA
Abukalloub, A., Kutluay Tutar, F., & Güngör, A. (2025). Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. Journal of Statistics and Applied Sciences, 12, 35-55. https://doi.org/10.52693/jsas.1767462
AMA
1.Abukalloub A, Kutluay Tutar F, Güngör A. Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. JSAS. 2025;(12):35-55. doi:10.52693/jsas.1767462
Chicago
Abukalloub, Abdallah, Filiz Kutluay Tutar, ve Ayşe Güngör. 2025. “Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Journal of Statistics and Applied Sciences, sy 12: 35-55. https://doi.org/10.52693/jsas.1767462.
EndNote
Abukalloub A, Kutluay Tutar F, Güngör A (01 Aralık 2025) Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. Journal of Statistics and Applied Sciences 12 35–55.
IEEE
[1]A. Abukalloub, F. Kutluay Tutar, ve A. Güngör, “Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz”, JSAS, sy 12, ss. 35–55, Ara. 2025, doi: 10.52693/jsas.1767462.
ISNAD
Abukalloub, Abdallah - Kutluay Tutar, Filiz - Güngör, Ayşe. “Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Journal of Statistics and Applied Sciences. 12 (01 Aralık 2025): 35-55. https://doi.org/10.52693/jsas.1767462.
JAMA
1.Abukalloub A, Kutluay Tutar F, Güngör A. Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. JSAS. 2025;:35–55.
MLA
Abukalloub, Abdallah, vd. “Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Journal of Statistics and Applied Sciences, sy 12, Aralık 2025, ss. 35-55, doi:10.52693/jsas.1767462.
Vancouver
1.Abdallah Abukalloub, Filiz Kutluay Tutar, Ayşe Güngör. Türkiye Finansal Piyasalarında Gerçek ve Sentetik Verilerle Risk Modelleme Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. JSAS. 01 Aralık 2025;(12):35-5. doi:10.52693/jsas.1767462