Kadın Emeğinin Görünmeyen Yüzü: Ev Eksenli Üretimin Avantajları ve Dezavantajları

Öz

Esnek çalışma biçimlerinden biri olan ev eksenli üretim, kadınların kayıt dışı olarak istihdam edildiği bir çalışma biçimidir. Kadınlar, hane içindeki görev ve sorumlulukları ile gelir elde etme faaliyetlerini bir arada yürütmek amacıyla ev eksenli üretimi tercih etmektedirler. Çalışmada, bir işverene bağımlı ve bağımsız/kendi hesabına ev eksenli üretim yapan kadınların çalışma koşulları ile kadınlar açısından ev eksenli üretimin avantajları ve dezavantajlarını ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaçla, ilk olarak günümüzde yaygınlaşan esnek çalışma koşullarında kadınların konumu, esnek çalışma biçimlerinden biri olan ev eksenli üretimin tanımı ve özellikleri açıklanmaya çalışılmıştır. Ardından saha çalışmasından elde edilen bulgular ışığında ev eksenli üretim yapan kadınların deneyimleri incelenmiştir. Araştırma %95 güven düzeyi ve %5 yanılgı payı göz önünde bulundurularak, Ankara il merkezi ve ilçelerinde ev eksenli üretim yapan 384 kadınla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın gerçekleştirilmesinde yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmış sorulardan oluşan anket formundan yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda kadınlar açısından ev eksenli üretimin avantajlarının gelir elde etmek, çalışma saatlerini düzenleyebilmek, ev ortamında rahat ve konforlu çalışma ile aile, ev ve iş sorumluluklarını beraber yürütmek olduğu ve ev eksenli üretimin dezavantajlarının düzensiz gelir, evden üretime katılmanın çalışma olarak düşünülmemesi, sosyal güvenceden yoksunluk ile sürekli çalışıyor olmak olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• ev eksenli üretim
• esnek çalışma
• kadın emeği
• kayıt dışı istihdam

The Invisible Face of Women's Labor: Advantages and Disadvantages of Home-Based Production

Öz

Home-based production, as a form of flexible working, is an employment type where women are often employed informally. Women prefer home-based production to simultaneously manage their household duties and responsibilities alongside income-generating activities. This study aims to reveal the working conditions of women engaged in home-based production both those dependent on an employer and those working independently/self-employed as well as the advantages and disadvantages of this model for women. To this end, the study first attempts to explain the position of women within today’s increasingly common flexible working conditions, alongside the definition and characteristics of home-based production. Subsequently, the experiences of women engaged in home-based production are examined in light of findings obtained from field research. The study was conducted with 384 women performing home-based production in the city center and districts of Ankara, considering a 95% confidence level and a 5% margin of error. A survey form consisting of semi-structured and structured questions was utilized in the research. The results of the study indicate that the advantages of home-based production for women include generating income, the ability to organize working hours, working comfortably in a home environment, and managing family, home, and work responsibilities together. Conversely, the disadvantages were identified as irregular income, the lack of perception of home-based production as "actual work," the absence of social security, and the feeling of being in a state of continuous work.

Anahtar Kelimeler

• Home-based production
• Flexible working
• Female labor
• İnformal employment

Kaynakça

1. Alp, E., & Sönmez, A.Ö. (2011). ILO: Uluslararası Çalışma Örgütünün 177 sayılı Evde Çalışma Sözleşmesi. TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi, 23(5-6), 16-27. https://tuhis.org.tr/upload/dergi/1349179482.pdf
2. Arslan, H. (2016). Ev eksenli çalışan kadınların sosyal ve ekonomik hayatlarına ilişkin bir saha araştırması: Denizli ili örneği. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 8(1), 69-90. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000152
3. Atılgan, S. (2007). Evden içeri bir ev: Ev eksenli üretim ve kadın emeği. Birikim Dergisi, (217), 134-140. https://birikimdergisi.com/dergiler/birikim/1/sayi-217-mayis-2007/2400/evden-iceri-bir-ev-ev-eksenli-uretim-ve-kadin-emegi/4915
4. Bağış, C.R. (2021). Denizli’de bağımsız ev eksenli çalışan kadınlar. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (46), 361-373.
5. Bal, H. (2014). Sosyolojide yöntem ve araştırma teknikleri. Sentez Yayıncılık.
6. Budak, R. (2015). Sosyolojinin temel kavramları. F. Merter ve M. Talas (Ed.), Sosyoloji (ss.69-104). Lisans Yayıncılık.
7. Castells, M. (2008a). Ağ toplumunun yükselişi (E. Kılıç, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
8. Castells, M. (2008b). Kimliğin gücü, (E. Kılıç, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

9. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2026, Mart). Yıllar itibariyle net ve brüt asgari ücretler. Çalışma Genel Müdürlüğü. https://www.csgb.gov.tr/poco-pages/asgari-ucret/
10. Çetin, İ. (2014). Teknolojinin istihdama ve iş hukukuna etkisi. Sayıştay Dergisi, (95), 49-75. https://izlik.org/JA59PE36WM
11. Çiftçi, O. (1982). Kadın sorunu ve Türkiye’de kamu görevlisi kadınlar. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları No:200.
12. ÇSGB İş Teftiş Kurulu Başkanlığı. (2017). 30 soruda çocuk ve genç işçilere özel çalışma koşulları. ILO. www.csgb.gov.tr/Media/afhfl4bd/30-soruda-çocuk-ve-genç-işçilere-özel-çalışma-koşulları.pdf
13. Dedeoğlu, S. (2010). Visible hands–invisible women: Garment production in Turkey. Feminist Economics, 16(4), 1-32.
14. Dedeoğlu, S. (2020). Evden içeri bir dünya Türkiye’de ev-eksenli çalışanlar. Uluslararası Çalışma Belgesi 21. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40europe/%40ro-geneva/%40ilo-ankara/documents/publication/wcms_774337.pdf
15. Demir, Z. (2020). İş’te kadın çalışma hayatında kadın ve dindarlık. Sentez Yayıncılık.
16. Doğan, M.S. (2011). 21. yüzyılda esnek çalışma biçimleri ve toplumların iş hayatına uygulanması. İstanbul Journal of Sociological Studies, (31), 93-98. https://izlik.org/JA79GM55SG
17. Erdayı, A.U. (2020). İş yeri dışında bir esnek çalışma modeli olarak ev eksenli tele çalışma: Beklentiler ve sorunlu alanlar. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(41), 1211-1246. https://doi.org/10.21550/sosbilder.844684
18. Erdoğan, S. (2021). Toplumsal cinsiyetin esnek üretim sistemine transferi: Mersin kadın konfeksiyon işçileri üzerine nitel bir araştırma. Çalışma ve Toplum, (4), 2863-2902.
19. European Institute for Gender Equality. (t.y.). Home-based work. In Statistical terms glossary. 10 Şubat 2026 tarihinde https://www.unescwa.org/sd-glossary/home-based-work adresinden erişildi.
20. Gorz. A. (2019). İktisadi aklın eleştirisi (I. Ergüden, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
21. Günindi Ersöz, A. (2016). Toplumsal cinsiyet sosyolojisi. Anı Yayıncılık.
22. Hamblin, H. (1995). Employees perspectives on one dimension of labour flexibility: working at a distance. Work, Employment & Society, 9(3), 473-498. https://ideas.repec.org/a/sae/woemps/v9y1995i3p473-498.html
23. Hochschild, A., & Machung, A. (2012). The second shift working families and the revolution at home. Penguin Publishing.
24. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13545701.2010.530606#d1e257
25. Hüseyinli, N., & Hüseyinli, T. (2016). Çocuk bakımının kadın işgücü üzerinde etkileri ve hukuki düzenlemeler. Akdeniz İİBF Dergisi, 16(34), 108-137. https://doi.org/10.25294/auiibfd.308032
26. Işık, V. (2013). Kurumsal sosyal sorumluluğun değiştirdiği çalışma kavramı ve yeni bir çalışma alanı olarak sosyal girişimler. Sosyal Güvenlik Dergisi, 3(1), 101-131. https://izlik.org/JA32WZ35RF
27. Kadın Emeği ve İstihdamı Girişimi. (2014). Ev eksenli çalışma görünmez bir çalışma biçimi [Basın bülteni]. https://www.keig.org/ev-eksenli-calisma-gorunmez-bir-calisma-bicimi
28. Karadeniz, E. (2019). Türkiye’de 2000 sonrası ev eksenli çalışma üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin incelemesi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi].
29. Kocabaş, F. (2015). Endüstri ilişkilerindeki dönüşüm. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 1-21. https://izlik.org/JA75JN94PJ
30. Kocabaş, F., Besler, S., & Özgüler, C.V. (2017). Ev eksenli çalışan kadınlara yönelik niteliksel bir araştırma: Eskişehir el sanatları pazarı örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 178-201.
31. Kumar, K. (1999). Sanayi sonrası toplumdan post-modern topluma çağdaş dünyanın yeni kuramları (M. Küçük, Çev.). Dost Kitabevi.
32. Kurnaz, I. (2024). Esnek çalışma biçimleri ile kadın istihdamı ve insana yakışır iş arasındaki ilişkinin analizi. Uluslararası Çalışma Ofisi.
33. Marcel van der L. (2022). Dünyanın bütün işçileri küresel emek tarihi üzerine makaleler (S. Gözen Esmer, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
34. Metin, Ş. (2011). Kayıt dışı istihdam ve esnek üretim sürecinde kadın emeğinin durumu: Türkiye’de ev-eksenli çalışma [Uzmanlık tezi, Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü]. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. https://www.aile.gov.tr/media/2529/sahinmetin.pdf
35. Müftüoğlu, Ö. (2013). Emek piyasalarının yeniden yapılanma sürecinde 4+4+4 formülü. İçinde Ö. Müftüoğlu ve A. Koşar (Ed.), Türkiye'de esnek çalışma (s.134-142). Evrensel Basım Yayın.
36. Ölçer, F. (2004). Telework: 21. yüzyılın yeni çalışma biçimi. Öneri Dergisi, 6(22), 145-165. https://doi.org/10.14783/maruoneri.678614
37. Özçatal, Ö. E. (2011). Ataerkillik, toplumsal cinsiyet ve kadının çalışma yaşamına katılımı. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 21-39. https://izlik.org/JA67YA59PN
38. Öztepe Durusoy, N. (2012). Ev eksenli çalışanların karşılaştığı kazalar hastalıklar ve tehlikeler. Türk Tabipleri Birliği Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 12(44), ss.26-31. https://izlik.org/JA25PN72AH
39. Purkıs, S., & Çelebi, E. (2022). Ev eksenli çalışma bağlamında evin ve boş zamanın değişen anlamları: Kayseri/Kocasinan örneği üzerinden bir değerlendirme. Çalışma ve Toplum, 2(73), 905-930.
40. Riggio, E. R. (2020). Endüstri ve örgüt psikolojisine giriş (B. Özkara, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık.
41. Şaşman Kaylı, D. (2013). Kadın bedeni ve özgürleşme. İlya İzmir Yayınevi.
42. Şentürk, F. (2023). Dijital emek ve işgücü piyasasına yansımaları [Uzmanlık Tezi, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü]. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. https://www.iskur.gov.tr/medya/vjtfpagw/fatih-senturk.pdf
43. T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü. (1999). Çalışmaya hazır işgücü olarak kentli kadın ve değişimi. Makro Araştırma Tanıtım Hizmetleri.
44. T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü. (2000). Kadın istihdamı için yeni perspektifler ve kadın işgücüne muhtemel talep. TRİO Araştırma ve Tanıtım Hizmetleri.
45. Taşlıyan, M., & Engizek, H., Gül, N. (2017). Tükenmişlik, iş tatmini ve esnek çalışma saatleri: Çalışan kadınlar üzerine bir çalışma. Türk Bilim Araştırma Vakfı, 10(2), 111-125. https://izlik.org/JA62GS34GE
46. Tezcek, Ö. F., & Polat, Ö. (2016). Ev içindeki fabrikanın işçileri. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 8(1), 49-68. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000151
47. Tilev, F. (2018). Esnek çalışma ve kadın istihdamı. Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(2), 121-150. https://izlik.org/JA52HA86ZW
48. Toffler, A. (1986). Uyumlu şirket dünyanın en büyük şirketi çağa uyum sağlamak için nasıl değişti? (Y. Güneri, Çev.). İlgi Yayıncılık.
49. Toksöz, G. (2021). Emanet emek göç yollarında kadın. Dipnot Yayınları.
50. Traverso, S., Vatiero, M., & Zaninotto, E. (2025). The complementarity between automation and flexible labour contracts: firm-level evidence from Italy. Journal of Institutional Economics, 21(5), 1-17. https://doi.org/10.1017/S1744137425000104
51. Tutar, H. (2007). Katı olan her “iş” sanallaşıyor veya işgörenin artan yalnızlığı üzerine: Kuramsal bir yaklaşım. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 9(2), 116-141.
52. TÜİK (2026). Türkiye’de istatistiklerle kadın 2025. https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/ist_kadin2025.pdf
53. TÜİK. (t.y.). https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?locale=tr
54. Türkiye İstatistik Kurumu. (t.y.). Nüfus istatistikleri portalı. https://nip.tuik.gov.tr/?value=YasBagimlilikOrani
55. Türkiye İş Kurumu. (2026, Mart). İşkur meslek seçimine destek dergisi. https://www.iskur.gov.tr/medya/xxdbfk2x/iskur-meslek-secimine-destek-dergisi-11sayi.pdf
56. Varışlı, N. (2021). Türkiye’de kadın işgücünün kayıt dışı istihdamdaki durumu. World Women Studies, 6(2), 1-17.
57. Women ın Informal Employment: Globalizing and Organizing. (t.y.). Occupational groups in the informal economy home-based workers. https://www.wiego.org/informal-economy/occupational-groups/home-based-workers
58. Yılmaz, G. (2009). İstihdam edilebilirlik: Değişim kıskacında birey. Ekin Yayınevi.
59. Yılmaz, T., & Aktaş, F. (2018). Yeni nesil istihdam ve geleceği. Academia Sosyal Bilimler Dergisi, 1(Özel Sayı), 47-60.
60. Zencirkıran, M., & Baştürk, Ş. (2021). Çalışma ve endüstri sosyolojisi. Dora Yayıncılık.