ACİL SERVİS ÇALIŞANLARININ İKİNCİL TRAVMATİK STRES VE TÜKENMİŞLİK DÜZEYLERİNİN PSİKOLOJİK DAYANIKLILIĞA ETKİSİ

Öz

Amaç: Bu araştırma, acil servis çalışanlarının ikincil travmatik stres ile tükenmişlik düzeylerinin psikolojik dayanıklılığa etkisini ve etkileyen faktörleri incelemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Kesitsel nitelikte olan araştırma, Mayıs-Ekim 2023 tarihleri arasında Türkiye’de Ege Bölgesinde bir devlet hastanesi ile bir eğitim ve araştırma hastanesinin acil servis biriminde çalışan hekim ve hemşireler ile yürütülmüştür (N=118). Araştırmada, örneklem seçimine gidilmemiş olup araştırmaya katılmaya gönüllü 80 acil servis çalışanı ile araştırma tamamlanmıştır. Veriler, “Tanıtıcı Bilgi Formu”, “İkincil Travmatik Stres Ölçeği”, “Maslach Tükenmişlik Envanteri” ve “Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği” aracılığı ile toplanmıştır. Veriler IBM SPSS 27 istatistik paket programında değerlendirilmiş olup, sıklık, yüzdelik, ortalama ve normal dağılım testleri, ikili gruplarda bağımsız değişkenlerde t testi, ikiden fazla gruplarda Tek Yönlü Varyans Analizi, Pearson korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmış, p<0.05 olan değerler anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %51.2’si kadın, %57.5’i hemşire ve yaş ortalamaları 34.06±8.06’dır. İkincil Travmatik Stres Ölçeği puan ortalaması 32.93±11.73; Maslach Tükenmişlik Envanteri puan ortalaması 47.25±11.09; Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği puan ortalaması 137.81±15.67’dır. Ölçeklerin toplam ve alt boyut puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır (p<0.05). İkincil Travmatik Stres Ölçeğinin uyarılmışlık alt boyut (β=-.352, p=0.026) ve Maslach Tükenmişlik Envanterinin kişisel başarı hissi alt boyut puanı (β=.294, p=0.002) değişkenleri acil servis çalışanlarının Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık puanını %50 oranında yordadığı belirlenmiştir (F=12.392, p<0.01). Sonuç ve Öneriler: Acil servis çalışanlarının tükenmişlik düzeylerinin orta, ikincil travmatik stres düzeylerinin düşük ve psikolojik dayanıklılık düzeylerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Çalışanların kişisel özellikleri ikincil travmatik stres, tükenmişlik ve psikolojik dayanıklığı etkilemektedir. Çalışmada, artan uyarılmışlık tepkisinin psikolojik dayanıklılığın gelişmesinde potansiyel risk (tehdit), kişisel başarı hissinin ise koruyucu bir faktör olduğu saptanmıştır. Acil servis çalışanlarında psikolojik dayanıklılığı artırmak amacıyla, travma belirtilerinin erken dönemde tanımlanması ve müdahale edilmesi konusunda farkındalık geliştirilmesi önemlidir. Konu ile ilgili çalışanlara yönelik hizmet içi eğitim programlarının düzenlenmesi önerilir.

Anahtar Kelimeler

• Acil servis çalışanı
• İkincil travma
• Psikolojik dayanıklılık
• Tükenmişlik

The Effect of Secondary Traumatic Stress and Burnout Levels on The Psychological Resilience of Emergency Department Workers

Öz

Aim: This study aims to examine the effect of secondary traumatic stress and burnout levels of emergency department workers on psychological resilience and to determine the factors affecting them. Method: The cross-sectional study was conducted between May and October 2023 with doctors and nurses working in the emergency department of a state hospital and a training and research hospital in the Aegean Region of Turkey (N=118). There was no sample selection in the study and the study was completed with 80 volunteer emergency department workers. The data were collected using the following instruments: The Descriptive Information Form, Secondary Traumatic Stress Scale, Maslach Burnout Inventory, and Psychological Resilience Scale for Adults. The data were evaluated using the IBM SPSS 27 statistical package, analyzed using frequency, percentage, mean, and normal distribution tests, a t-test for independent variables in paired groups, for more than two groups One-Way Analysis of variance, Pearson correlation, and multiple linear regression. p<0.05 values were considered significant. Results: Participants in the study, 51.2% were female, 57.5% were nurses, and the average age was 34.06±8.06 years. The mean score Secondary Traumatic Stress Scale was 32.93±11.73, and the mean score Maslach Burnout Inventory was 47.25±11.09, and the mean score Psychological Resilience Scale for Adults was 137.81±15.67. A statistically significant relationship was observed between the total and sub-dimension mean scores of the scales (p<0.05). The arousal sub-dimension of the Secondary Traumatic Stress Scale (β=-.352, p=0.026) and the sense of personal accomplishment sub-dimension score of the Maslach Burnout Inventory (β= .294, p=0.002) were found to predict the Psychological Resilience for Adults score of emergency department workers by 50% (F=12.392, p<0.01). Conclusions and Recommendations: Burnout was found to be moderate, secondary traumatic stress to be low, and psychological resilience to be high in emergency department workers. Some personal characteristics of workers affect secondary traumatic stress, burnout, and psychological resilience. The study found that increased arousal response was a potential risk (threat) factor in the development of psychological resilience, while personal accomplishment was a protective factor. To increase the psychological resilience of emergency department workers, it is important to raise awareness about early recognition and intervention of trauma symptoms. It is recommended that in-service training programs on this topic be organized for emergency department workers.

Anahtar Kelimeler

• Burnout
• Emergency department worker
• Psychological resilience
• Secondary trauma

Kaynakça

1. Ağırkaya, K., & Erdem, R. (2023). Psikolojik sağlamlık: Sağlık çalışanları açısından bir değerlendirme. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(2), 656–678. https://doi.org/10.47097/piar.1254928
2. Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Ruhsal bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı (DSM-5) (E. Köroğlu (ed.)). Hekimler Yayın Birliği.
3. Basim, N., & Çetin, F. (2011). Yetişkinler için psikolojik dayanıklılık ölçeği'nin güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 22(2), 104–111.
4. Bayat, D., & Polat Olca, S. (2023). Covid 19 pandemisinin hemşirelerin psikolojik sağlamlık anksiyete ve depresyon düzeylerine etkisi. Health Care Academician Journal, 10(1), 146–154. https://doi.org/10.52880/sagakaderg.1201781
5. Bride, B. E., Robinson, M. M., Yegidis, B., & Figley, C. R. (2004). Development and validation of the secondary traumatic stress scale. Research on Social Work Practice, 14(1), 27–35. https://doi.org/10.1177/1049731503254106
6. Çam, O., & Büyükbayram, A. (2017). Nurses’ resilience and effective factors. Journal of Psychiatric Nursing, 118–126. https://doi.org/10.14744/phd.2017.75436
7. Çam, O., Büyükbayram, A., & Öztürk Turgut, E. (2016). Travma sonrasında ruh sağlığı ve hastalıkları hemşireliği yaklaşımı. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(3), 210–216.
8. Çolak Yılmazer, Y., & Buldukoğlu, K. (2021). Hemşirelerin mesleki tatmin, tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu düzeylerinin incelenmesi: Bir üniversite hastanesi örneği. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 8(2), 144–150. https://doi.org/10.31125/hunhemsire.966330

9. Di Giuseppe, M., Nepa, G., Prout, T. A., Albertini, F., Marcelli, S., Orrù, G., & Conversano, C. (2021). Stress, burnout, and resilience among healthcare workers during the Covid-19 emergency: The role of defense mechanisms. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(10). https://doi.org/10.3390/ijerph18105258
10. Ergin, C. (1996). Maslach tükenmişlik ölçeğinin Türkiye sağlık personeli normları. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi, 4(1), 28–33.
11. Friborg, O., Hjemdal, O., Rosenvinge, J. H., & Martinussen, M. (2003). A new rating scale for adult resilience: What are the central protective resources behind healthy adjustment? International Journal of Methods in Psychiatric Research, 12(2), 65–76. https://doi.org/10.1002/mpr.143
12. Greinacher, A., Nikendei, A., Kottke, R., Wiesbeck, J., Herzog, W., Friederich, H. C., & Nikendei, C. (2022). Secondary traumatization in psychosocial emergency care personnel—A longitudinal study accompanying German trainees. Health and Social Care in the Community, 30(3), 957–967. https://doi.org/10.1111/hsc.13258
13. Greinacher, A., Nikendei, A., Kottke, R., Wiesbeck, J., Herzog, W., & Nikendei, C. (2019). Secondary traumatization, psychological stress, and resilience in psychosocial emergency care personnel. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(17). https://doi.org/10.3390/ijerph16173213
14. Güngör, E., Aydın, O., Aksu, N. M., & Tekşam, Ö. (2023). Evaluation of the burnout levels of health care workers during the pandemic in pediatric and adult emergency services. Journal of Pediatric Emergency and Intensive Care Medicine(Turkey), 10(2), 97–103. https://doi.org/10.4274/cayd.galenos.2022.43255
15. Kahil, A., & Palabıyıkoğlu, N. R. (2018). İkincil travmatik stres. Psikiyatride Guncel Yaklasimlar - Current Approaches in Psychiatry, 10(1), 59–70. https://doi.org/10.18863/pgy.336495
16. Karahan, H. (2020). Acil servislerde çalışan sağlık personellerinde tükenmişlik sendromu görülme sıklığı ve demografik özellikleri. Anatolian Journal of Emergency Medicine, 3(3), 81–84.
17. Kelle Dikbaş, Ş., & Okanlı, A. (2022). Hemşirelerde ikincil travmatik stres ve stresle başa çıkma tarzları arasındaki ilişki. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 4(1), 7–14. https://doi.org/10.48071/sbuhemsirelik.1055982
18. Khalid, Z., Gul, A., Naz, F., & Sultana, N. (2021). Psychological resilience, burnout and secondary traumatic stress among doctors in Covid-19 pandemic. Pakistan Journal of Medical and Health Sciences, 15(8), 2113–2116. https://doi.org/10.53350/pjmhs211582113
19. Lei, M., & Lomax, R. G. (2005). The effect of varying degrees of nonnormality in structural equation modeling. Structural Equation Modeling, 12(1), 1–27. https://doi.org/10.1207/s15328007sem1201_1
20. Lopez, J., Bindler, R. J., & Lee, J. (2022). Cross-sectional analysis of burnout, secondary traumatic stress, and compassion satisfaction among emergency nurses in southern California working through the Covid-19 pandemic. Journal of Emergency Nursing, 48(4), 366-375.e2. https://doi.org/10.1016/j.jen.2022.03.008
21. Lu, J., Xu, P., Ge, J., Zeng, H., Liu, W., & Tang, P. (2023). Analysis of factors affecting psychological resilience of emergency room nurses under public health emergencies. Inquiry (United States), 60. https://doi.org/10.1177/00469580231155296
22. Noureen, N., Gul, S., Maqsood, A., Hakim, H., & Yaswi, A. (2024). Navigating the shadows of others’ traumas: An in-depth examination of secondary traumatic stress and psychological distress among rescue professionals. Behavioral Sciences, 14(1), 1–16. https://doi.org/10.3390/bs14010021
23. Ogińska-Bulik, N., Gurowiec, P. J., Michalska, P., & Kędra, E. (2021). Prevalence and predictors of secondary traumatic stress symptoms in health care professionals working with trauma victims: A cross-sectional study. PLoS ONE, 16(2 February), 1–19. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0247596
24. Orrù, G., Marzetti, F., Conversano, C., Vagheggini, G., Miccoli, M., Ciacchini, R., Panait, E., & Gemignani, A. (2021). Secondary traumatic stress and burnout in healthcare workers during Covid-19 outbreak. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(1), 1–13. https://doi.org/10.3390/ijerph18010337
25. Pak Güre, M. D., & Çoban, A. (2017). Acil servis çalışanlarının iki̇nci̇l travmati̇k stres düzeyi̇ ve psi̇koloji̇k dayanıklılığı. Journal of International Social Research, 10(52), 628–644. https://doi.org/10.17719/jisr.2017.1923
26. Sehlikoğlu, S., Yilmaz Karaman, I. G., Yastibas Kacar, C., Canakci, M. E. (2023). Earthquake and mental health of healthcare workers: A systematic review. Turkish Journal of Clinical Psychiatry, 26(4), 309-318, https://doi.org/ 10.5505/kpd.2023.70845
27. Vagni, M., Maiorano, T., Giostra, V., & Pajardi, D. (2020). Hardiness, stress and secondary trauma in Italian healthcare and emergency workers during the Covid-19 pandemic. Sustainability (Switzerland), 12(14). https://doi.org/10.3390/su12145592
28. Vagni, M., Maiorano, T., Giostra, V., Pajardi, D., & Bartone, P. (2022). Emergency Stress, hardiness, coping strategies and burnout in health care and emergency response workers during the Covid-19 pandemic. Frontiers in Psychology, 13(June), 1–13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.918788
29. Wong, C. L., Young, B., Lui, B. S. C., Leung, A. W. Y., & So, J. L. T. (2022). Professional quality of life and resilience in emergency department healthcare professionals during Covid-19 in Hong Kong: A cross-sectional study. Hong Kong Journal of Emergency Medicine, 29(3), 168–176. https://doi.org/10.1177/10249079211049128
30. Yanbolluoğlu, Ö. (2019). İkincil travmati̇k stresi̇n meslek elemanlar üzeri̇ndeki etki̇leri̇:Bi̇r derleme çalışması. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(36), 141–164. https://doi.org/10.21550/sosbilder.428251
31. Yasal, D., & Günüşen Partlak, N. (2019). Acil serviste çalışan hemşirelerin travma sonrası stres belirtilerini etkileyen faktörler ve hemşirelerin başetme yollarının incelenmesi. E-Journal of Dokuz Eylul University Nursing Faculty, 12(1), 74–81. https://dergipark.org.tr/en/pub/deuhfed/issue/53195/705976
32. Zengil, S., Gürbüzer, N., & Tör, İ. H. (2023). Pandemi sürecinde sağlık çalışanlarında ikincil travmatik stres, merhamet yorgunluğu ve tükenmişlik düzeylerinin değerlendirilmesi: Covid-19 pandemisi sırasındaki deneyim. Akdeniz Medical Journal, 295–301. https://doi.org/10.53394/akd.1260065