Besin Etiketi Okuma Alışkanlığının Antropometrik Ölçümler ve Sağlıklı Yeme İndeksi İle İlişkisi

Öz

Amaç: Çalışmada yetişkin bireylerin besin etiketi okuma alışkanlıklarının antropometrik ölçümler, besin ögesi alımları ve sağlıklı yeme ilişkisi üzerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma Eylül – Ekim 2021 tarihlerinde, Türkiye’de yaşayan 18-55 yaş arası 803 gönüllü bireyde yüz yüze anket yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Anket üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde demografik bilgiler ve antropometrik ölçümler, ikinci bölümde Besin Etiketi Okuma Tutum Ölçeği ve üçüncü bölümde ise besin tüketim sıklığı formu bulunmaktadır. Bireylerin diyet kalitesini belirlemek için Sağlıklı Yeme İndeksi-2015 kullanılmıştır. Besin ögeleri BEBİS 8.2 programıyla hesaplanmıştır. Verilerin analizinde Pearson Korelasyon analizi, Tukey çoklu karşılaştırma testi, doğrusal regresyon analizi uygulanmıştır. Bulgular: Besin etiketi okuma tutum ölçeğinden alınan puanın vücut ağırlığı, bel çevresi, enerji ve vücut kütle indeksi üzerinde negatif yönlü bir etkiye sahip olduğu saptanmıştır (p<0.05). Sağlıklı yeme indeksi üç gruba ayrılmaktadır. Katılımcıların %70.8’i geliştirilmeli grubundadır. Bu üç grubun Besin Etiketi Okuma Tutum Ölçeği’nden aldığı puanlar arasında anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0.05). Besin etiketi okuma tutumundaki her bir puan artışının; vücut ağırlığı, bel çevresi, enerji, karbonhidrat ve sodyum alımında azalma ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, cinsiyet ile Besin Etiketi Okuma Tutum Ölçeği puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı, zayıf düzeyde negatif bir ilişki saptanmıştır (p<0.05, r= -0.13). Sonuç ve Öneriler: Bireylerin demografik bilgileri ve beslenme durumlarının Besin Etiketi Okuma Tutum Ölçeği ile ilişkili olduğu gösterilmiştir (P<0.05). Etiket okuma alışkanlığını geliştirmeye yönelik bireye özgü ve anlaşılır eğitim yaklaşımlarının teşvik edilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Besin Etiketi
• Sağlıklı Yeme İndeksi
• Antropometrik Ölçümler
• Enerji

Etik Beyan

İstanbul Medipol Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan (Sayı: E-10840098-772.02-4216; Karar No: 899; Tarih: 02 Eylül 2021) onay alınarak yürütülmüştür ve 1964 Helsinki Bildirgesi ve sonraki değişikliklerinin etik standartlarına uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

The Relationship of Food Label Reading Habit With Anthropometric Measurements and Healthy Eating Index

Öz

Aim: The aim of the study was to determine the effect of food label reading habits on anthropometric measurements, nutrient intakes and healthy eating relationship of adult individuals. Method: The study was conducted in September-October 2021 using a face-to-face survey method among 803 volunteer individuals aged 18-55 living in Turkey. The questionnaire consists of demographic informations, anthropometric measurements, the Food Label Reading Attitude Scale, and the food consumption frequency form. Healthy Eating Index-2015 was used to determine the diet quality of individuals. Nutrients were calculated with BEBIS 8.2. Pearson correlation analysis, Tukey multiple comparison test, linear regression analysis were used to analyze the data. Results: It was found that Food Label Reading Attitude Scale score had a negative effect on body weight, waist circumference, energy and body mass index (p<0.05). The healthy eating index is divided into three groups. 70.8% of participants are in the “needs improvement” group. A significant difference was found between the scores of these three groups on the Label Reading Attitude Scale (p<0.05). Each point increase in food label reading attitude was associated with a decrease in body weight, waist circumference, energy, carbohydrate, and sodium intake. Furthermore, a statistically significant, weakly negative correlation was found between gender and the Food Label Reading Attitude Scale score (p<0.05, r= -0.13). Conclusions and Suggestions: Individuals’ demographic information and nutritional status have been shown to be related to the Food Label Reading Attitude Scale. It is recommended that individualized and understandable educational approaches be encouraged to improve label-reading habits.

Anahtar Kelimeler

• Food Label
• Healthy Eating Index
• Anthropometric Measurements
• Energy

Kaynakça

1. Atasoy, S., & Güngör, A. E. (2022). Üniversite öğrencilerinin beslenme bilgi düzeyi ve obezite durumunun değerlendirilmesi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 16(2), 340-349. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1020845.
2. Buyuktuncer, Z., Ayaz, A., & Dedebayraktar, D. (2018). Promoting a healthy diet in young adults: the role of nutrition labelling. Nutrients, 10(10), 1335. https://doi.org/10.3390/nu10101335.
3. Cooke, R., & Papadaki, A. (2014). Nutrition label use mediates the positive relationship between nutrition knowledge and attitudes towards healthy eating with dietary quality among university students in the UK. Appetite, 83, 297-303. https://doi.org/10.1016/j.appet.2014.08.039.
4. Coşkun, F., & Kayışoğlu, S. (2018). Besin etiketi okuma alışkanlıklarına ve etiket okumanın satın alma tercihlerine cinsiyetin etkisi: Tekirdağ ili örneği. Akademik Gıda, 16(4), 422-430. https://doi.org/10.24323/akademik-gida.505518.
5. Ebispro for Windows, Stuttgart, Germany; Turkish Version (BeBiS 8.2) (2012) (www.bebis.com.tr). Istanbul: Pasifik Elektirik Elektronik Ltd. Şti. Databases:(Bundeslebensmittelschluessel; German Food Code and Nutrient Data Base; Version3.01B. http://www.bfr.bund.de/cd/801.
6. Fantozzi, P., & Garattini, S. (2025). Product labels and advertising: are consumers protected or misled?. Italian Journal of Food Science/Rivista Italiana di Scienza degli Alimenti, 37(1):1-15. https://doi.org/10.15586/ijfs.v37i1.2843. Faul, F., Erdfelder, E., & Lang, A. G. (2007). G* Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175-191.
7. Frisancho, A.R. (1984). New standards of weight and body composition by frame size and height for assessment of nutritional status of adults and the elderly.Am J Clin Nutr. 40(4);808-19. https://doi.org/10.1093/ajcn/40.4.808. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2025). The state of food security and nutrition in the world 2025. Rome: FAO. Retrieved from https://www.fao.org/publications/fao-flagship-publications/the-state-of-food-security-and-nutrition-in-the-world. Gökçen, M., & Küşümler, A. S. (2021). Yetişkinlerde gıda etiketi okuma bilgi düzeyi ile davranışa geçirme arasındaki ilişki. Online Turkish Journal of Health Sciences, 6(1), 82-91. https://doi.org/10.26453/otjhs.794408
8. Güneş, F. E., Aktaç, Ş., & Korkmaz, B. İ. O. (2014). Tüketicilerin gıda etiketlerine yönelik tutum ve davranışları. Akademik Gıda, 12(3), 30-37. Hassan, H. F., & Dimassi, H. (2017). Usage and understanding of food labels among L ebanese shoppers. International Journal Of Consumer Studies, 41(5), 570-575.

9. Kelly, B., Ng, S. H., Carrad, A., & Pettigrew, S. (2024). The potential effectiveness of front-of-pack nutrition labeling for improving population diets. Annual Review of Nutrition, 44(1), 405-440. https://doi.org/10.1146/annurev-nutr-011224-030917. Krebs-Smith, S. M., Pannucci, T. E., Subar, A. F., Kirkpatrick, S. I., Lerman, J. L., Tooze, J. A., ... & Reedy, J. (2018). Update of the healthy eating index: HEI-2015. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 118(9), 1591-1602. https://doi.org/10.1016/j.jand.2018.05.021
10. Lutski, M., Stark, A. H., Dichtiar, R., Lubel, S. Y., Ornan, E. M., & Sinai, T. (2025). Nutrition Facts Label Use and Adherence to the DASH Dietary Pattern: Results From a National Health and Nutrition Survey. Preventing Chronic Disease, 22, E31. http://dx.doi.org/10.5888/pcd22.240426.
11. Miller, L. M. S., Cassady, D. L., & Applegate, E. A. (2015). Relationships among food label use, motivation, and dietary quality. Nutrients, 7(2), 1068-1080. https://doi.org/10.3390/nu7021068
12. Obezite, TEMD. Lipid Metabolizması ve Hipertansiyon Çalışma Grubu. Obezite tanı ve tedavi kılavuzu. Turk. J. Endocrinol. Metab.,15-87, 2019.
13. Özenoğlu, A., Gün, B., & Karadeniz, B. (2021). Yetişkinlerde beslenme okuryazarlığın sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlar ve beden kütle indeksi ile ilişkisi. Life Sciences, 16(1), 1-18.
14. Pflederer, C., Ranjit, N., Perez, A. et al. (2024). Using the nutrition facts label to make food choices is associated with healthier eating among 8th and 11th grade students: An analysis of statewide representative data from the 2019–2020 Texas school physical activity and nutrition survey. Nutrients, 16(2), 311. https://doi.org/10.3390/nu16020311. Rakıcıoğlu, N., Tek, N., Ayaz, A., & Pekcan, A. G. (2010). Yemek ve besin fotoğraf kataloğu: Ölçü ve miktarlar (1. baskı). Ankara: Ata Ofset Matbaacılık.
15. Seçkin, S. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Besin Etiketi Okuma Alışkanlıklarının ve Tutumlarının Saptanması (Master's thesis, Eastern Mediterranean University (EMU)-Doğu Akdeniz Üniversitesi (DAÜ)).
16. Sharf, M., Sela, R., & Zentner, G. (2012). Figuring out food labels. Young adults’ understanding of nutritional information presented on food labels is inadequate. Appetite, 58(2), 531-534. https://doi.org/10.1016/j.appet.2011.12.010
17. Stran, K. A., & Knol, L. L. (2013). Determinants of food label use differ by sex. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 113(5), 673-679. https://doi.org/10.1016/j.jand.2012.12.014
18. Temple, J. L., Johnson, K., & Recupero, K. (2010). Nutrition labels decrease energy intake in adults consuming lunch in the laboratory. Journal of the American Dietetic Association, 110(7), 1094-1097. https://doi.org/10.1016/j.jada.2010.04.006
19. Todd, M., Guetterman, T., & Sigge, G. (2021). Multi-stakeholder perspectives on food labeling and health claims: Qualitative insights from South Africa. Appetite, 167, 105606. https://doi.org/10.1016/j.appet.2021.105606
20. Türk Gıda Kodeksi. Gıda Maddelerinin Genel Etiketleme ve Beslenme Yönünden Etiketleme Kuralları Tebliği. 2002, Resmi Gazete 25.08.2002-24857. Tebliğ No 2002/58.
21. Wang, X. (2024). The Impact of Food Nutrition Labels on Consumer Behavior: A Cross national Survey and Quantitative Analysis. International Journal of Public Health and Management Research, 1(2), 18-27. https://doi.org/10.62051/ijphmr.v1n2.03
22. World Health Organisation (WHO). (2008). Waist Circumference and Waist-Hip Ratio Report of a WHO Expert Consultation, Geneva, World Health Organisation. World Health Organization (WHO). (2022). Healthy diet. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet. Zhang, D., Li, Y., Wang, G., Moran, A. E., & Pagán, J. A. (2017). Nutrition label use and sodium intake in the US. American Journal of Preventive Medicine, 53(6), S220-S227. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2017.06.007.