Kanserli Çocuğa Sahip Annelerin Baş Etme Stratejileri ile Öz Yeterlilik Düzeyleri Arasındaki İlişki

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 3, 377 - 391, 25.12.2025

Nermin Yalçınkaya , Eda Ay

https://doi.org/10.47115/jshs.1768453

Öz

Amaç: Kanser tanısı almış bir çocuğa sahip olmak, anneler için yoğun stres, kaygı ve belirsizlik içeren bir süreçtir. Bu süreçte kullanılan baş etme stratejileri, annenin psikolojik dayanıklılığı ve öz yeterlilik düzeyi üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu nedenle araştırma, kanserli çocuğa sahip annelerin kullandıkları baş etme stratejileri ile öz yeterlilik düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıylayapılmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı nitelikteki araştırma, bir üniversite hastanesinin çocuk onkoloji/hematoloji polikliniğinde kanser tanısı olan ve tedavi gören 143 çocuğun anneleri ile yürütülmüştür. Araştırma verilerinin toplanmasında Tanıtıcı Bilgi Formu, Baş etme Tutumları Ölçeği (COPE) ve Genel Öz Yeterlilik Ölçeği (GÖYÖ) kullanılmıştır. Bu formlar, araştırmaya katılmayı kabul eden annelere yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır.
Bulgular: Kanserli çocuğa sahip annelerin Genel Öz Yeterlilik Ölçeği puan ortalaması 24.51±5.74 olarak bulundu. Baş etme Tutumları Ölçeği puan ortalamasının dağılımı incelendiğinde sorun odaklı başa çıkma alt boyutundan 54.91±6.22, duygusal odaklı başa çıkma alt boyutundan 55.69±5.30, işlevsel olmayan başa çıkma alt boyutundan 37.41±6.05 puanını aldıkları belirlendi. Kanserli çocuğa sahip annelerin Baş etme Tutumları Ölçeği sorun odaklı başa çıkma alt boyut ile Genel Öz Yeterlilik Ölçeği puanları arasında pozitif yönde orta seviyede bir ilişki olduğu belirlendi. Ayrıca, işlevsel olmayan başa çıkma alt boyutu ile de anlamlı bir ilişki bulundu.
Sonuç ve Öneriler: Bu bulgular, annelerin genel öz yeterlilik düzeyleri arttıkça sorun odaklı başa çıkma stratejilerini daha fazla benimsediklerini ve işlevsel olmayan başa çıkma stratejilerini daha az kullandıklarını göstermektedir. Bu doğrultuda, annelerin öz yeterlilik düzeylerini artırmaya yönelik eğitim ve psikososyal destek programlarının, onların daha işlevsel başa çıkma stratejilerini kullanmalarını teşvik edeceği ve uyum süreçlerini güçlendireceği düşünülmektedir

Anahtar Kelimeler

Başetme Stratejisi , Öz Yeterlilik , Psikiyatri Hemşireliği. , Kanserli Çocuk

Etik Beyan

Araştırmanın yapıldığı Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulundan (Toplantı sayısı/Kararno/Tarih:1/44/21.02.2024)etik kurul onayı ve kullanılan ölçekler için ilgili yazarlardan yazılı kullanım izinleri alınmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden annelere çalışmanın amacı açıklanarak, sözlü onayları alınmıştır. Araştırmanın planlanması ve yazımı bilimsel yayın etiğine ve Helsinki Deklarasyonu prensiplerine uygun şekilde gerçekleştirilmiştir.

Teşekkür

Çalışmaya katılan tüm annelere teşekkür ederiz.

The Relationship Between Coping Strategies and Self-Efficacy Levels Of Mothers With A Child With Cancer

Öz

Aim: Having a child diagnosed with cancer is a process that involves intense stress, anxiety, and uncertainty for mothers. The coping strategies used in this process play a decisive role in the mother’s psychological resilience and self-efficacy level. Therefore, the study was conducted to determine the relationship between the coping strategies used by mothers of children with cancer and their self-efficacy levels.
Method: The descriptive and correlational study was conducted with the mothers of 143 children diagnosed with cancer and receiving treatment in the pediatric oncology/hematology outpatient clinic of a university hospital. The Personal Information Form, the Coping Attitudes Assessment Scale (COPE), and the General Self-Efficacy Scale (GSES) were used to collect the research data. These forms were applied to the mothers who agreed to participate in the study via face-to-face interviews.
Results: The General Self-Efficacy Scale mean score of the mothers of children with cancer was found to be 24.51±5.74. When the distribution of Coping Attitudes Assessment Scale mean scores was examined, it was determined that they received 54.91±6.22 from the problem-focused coping sub-dimension,55.69±5.30 from the emotionally focused coping sub-dimension, and 37.41±6.05 from the dysfunctional coping sub-dimension. It was determined that there was a positive moderate relationship between the Coping Attitudes Assessment Scale problem-focused coping sub-dimension and General Self-Efficacy Scale scores ofmothers with cancer children. Additionally, a significant relationship was found with the dysfunctional coping subscale.
Conclusions and RecommendatiLaons: It was revealed that as the general self- efficacy levels of mothers increased, they adopted problem-focused coping strategies more and used dysfunctional coping strategies less. In this regard, education and psychosocial support programs aimed at increasing mothers’ self-efficacy levels are recommended as they will encourage them to use more functional coping strategies and strengthen their adaptation processes.

Anahtar Kelimeler

Coping Strategy , Self-Efficacy , Psychiatric Nursing. , Child With Cancer

Kaynakça

• Ağargün, M.Y. (2005). COPE (Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği) Psikometrik Özelliklere İlişkin Bir Ön Çalışma, Anadolu Psikiyatri Dergisi, 6, ss.221-226
• Ay, E., Okanli, A. (2024). The Effect of Cognitive Behavioral Approach-Based Psychoeducation on the Levels of Coping With Hopelessness and Stress of Parents of Children With Cancer. The American Journal of Family Therapy, 52(2), 193-212.
• Ay Kaatsız, M. A., Öz, F. (2020). Kanser tanısı alan çocuk hastaların annelerine verilen psikoeğitimin etkinliği. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 11(2), 129-140.
• Aypay, A. (2010). Genel öz yeterlik ölçeği'nin (GÖYÖ) Türkçe'ye uyarlama çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 113-132.
• Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman.
• Bayram, H., Yıldız, S. (2018). Kanserli Çocukların Annelerinin Yaşam Kalitesi ve Psikolojik İyi Olma Durumu. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 52(1), 26-32.
• Canarslan, H., Ahmetoğlu, E.(2015). Engelli çocuğa sahip ailelerin yaşam kalitesinin incelenmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 13-31.
• Carver, C.S., Scheier, M.F., Weintraub, J.K.(1989). Assessing coping strategies: A theoretically based approach. Journal of Personality and Social Psychology, 56(2), 267–283. https://doi.org/10.1037/0022-3514.56.2.267
• Chung, J.O.K., Li, W.H.C., Ho, L.L.K., Cheung, A.T.(2023). The association of resilience with way of coping, psychological well-being and quality of life in parents of children with cancer. International journal of environmental research and public health, 20(10), 5765.
• Compas, B.E., Jaser, S.S., Bettis, A.H., Watson, K.H., Gruhn, M.A., Dunbar, J.P., Williams, E., Thigpen,, J.C.(2017). Coping, emotion regulation, and psychopathology in childhood and adolescence: A meta-analysis and narrative review. Psychological bulletin, 143(9), 939–991. https://doi.org/10.1037/bul0000110
• Çakır, M.N., Kızıler, E.(2022). Kronik hastalığa sahip çocuğu olan ailelerde ebeveyn-çocuk ilişkisi: sosyal destek ve ebeveyn öz yeterliği. Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi 5(3), 48-58. https://doi.org/10.51536/tusbad.1128746.
• Çakır, M.N., Kızıler, E.(2022). Kronik hastalığa sahip çocuğu olan ailelerde ebeveyn-çocuk ilişkisi: sosyal destek ve ebeveyn öz yeterliği. Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi 5(3), 48-58.
• Çetin, İ., Aslan, G. (2019). Çocuk kanseri tedavisi sürecinde ailelerin yaşam düzeyleri ve sosyal destek ihtiyaçları. Onkoloji Hemşireliği Dergisi, 23(4), 150-155.
• Demir, A. (2020). Kanserli çocuğa sahip ailelerde baş etme stratejileri: sosyo-kültürel bir perspektif. Aile ve Toplum Dergisi, 31(3), 122-129. Gerçek, A., Balaban, Ö. (2018). Genel öz yeterlik ve çatışma yönetim tarzı ilişkisi: Özel sektör çalışanları üzerine bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 16(1), 116–127.
• Ghorbani, F., Iranmanesh, S., Razban, F., & Dehghan, M. (2020). Parental coping with childhood cancer and its relationship with self‐construal: A survey in southeast Iran. Health Science Reports, 3(3), e185.
• Güller, B., Yaylacı, F.(2022). Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocukların ebeveynlerinde yaşam kalitesi, kaygı, depresyon düzeyleri ve ilişkili faktörler. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 48(2), 217-224.
• Güneş, L.C., Durualp, E .(2022). Annelere göre kanserli çocuklarının yaşam kaliteleri: Nitel bir araştırma.Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 22(56), Temmuz - Eylül. ISSN: 2148-94
• Heidkamp, P., Breidenbach, C., Hiltrop, K., Kowalski, C., Enders, A., Pfaff, H., Ernstmann, N. (2021). Individual courses and determinants of fear of cancer recurrence in long-term breast cancer survivors with and without recurrence. Supportive Care in Cancer, 29(12), 7647-7657
• Karagöz, S. (2021). Remisyon sürecindeki lösemi tanılı çocukların anne-babalarının başa çıkma süreçlerinde dinin rolü. Hitit İlahiyat Dergisi, 681-716. https://doi.org/10.14395/hid.951355.
• Köse, S., Türköz Arar, A., Yıldırım, G.(2019). Kanser tanısı konmuş çocuğa sahip olan ebeveynlerin bakım yükleri ile anksiyete düzeyleri arasındaki ilişki. Koç Üniversitesi Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 16(4), 282-287.
• Mohammadsalehi, N., Asgarian, A., Ghasemi, M, Mohammadbeigi, A. (2022). Cancer resilience in parents of children with cancer; the role of general health and self-efficacy on resiliency. Journal of Cancer Research and Therapeutics, 18(4), 1119-1123.
• Negash, B.T., Alelign, Y. Stress and coping strategies of cancer among adult cancer patients in Hawassa University comprehensive specialized hospital cancer centre in 2024: patient, family and health professional perspective. BMC Cancer 25, 621 (2025). https://doi.org/10.1186/s12885-025-14023-0.
• Önal, G., Döğer, S.S., Zengin, G.(2022). Kanserli çocukların annelerinin başa çıkma davranışlarının incelenmesi. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimler Dergisi, 8(16).
• Öz, F., Akgün, Kostak M. (2013). Kronik hastalığı olan çocukların annelerinde depresyon, kaygı ve yaşam kalitesi. Journal of Pediatric Nursing, 28(5), 456–462. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2012.10.002.
• Öztürk, M., Yıldırım, N.(2017). Kanser tedavisi gören çocukların annelerinin sosyo-ekonomik durumu ve baş etme stratejileri. Halk Sağlığı Dergisi, 13(2), 90-98.
• Öztürk, Ö., Maçkalı, Z.(2022). Umutsuzluk ile psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkide problem odaklı baş etme stratejilerinin aracı rolü. Klinik Psikoloji Dergisi, 6(1), 94-107.
• Peng, Y., Huang, X., Huang, J., Wang, Q., Ji, Y., Tian, X., Yan, F. (2025). The effect of disease uncertainty on stress perception among parents of critically ill children in the PICU: the mediating effect of coping styles. BMC psychology, 13(1), 759.
• Sabouripour, F., Roslan, S., Ghiami, Z,. Memon, M.A.(2021). Mediating role of self-efficacy in the relationship between optimism, psychological well-being, and resilience among Iranian students. Frontiers in psychology, 12, 675645.
• Schwarzer, R., Jerusalem, M.(1995). Generalized Self-Efficacy Scale. In J. Weinman, S. Wright, & M. Johnston (Eds.), Measures in Health Psychology: A User’s Portfolio (pp. 35–37). Windsor, UK.
• Schwartz-Attias, I., Krulik, T., & Ronen, T. (2024). Well-being in parents of children with cancer: illness perceptions’ mediating role for hope and social support. Frontiers in Psychology, 15, 1206520.
• Semerci, R., Pehlivan, T. (2023).Pediatrik onkoloji hastalarının bakım verenlerine uygulanan psikososyal girişimlerin ruhsal semptomlara olan etkisi: sistematik bir derleme, Türkiye örneklemi. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 6(2), 487-496. https://doi.org/10.38108/ouhcd.1126887
• Spaggiari, S., Calignano, G., Montanaro, M., Zaffani, S., Cecinati, V., Maffeis, C., Di Riso, D.(2024). Examining coping strategies and their relation with anxiety: ımplications for children diagnosed with cancer or type 1 diabetes and their caregivers. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(1), 77. https://doi.org/10.3390/ijerph21010077.
• Şen, A.Ö.( 2021).Kanser Hastalarının Bakım Vericilerinde Özgecilik Davranışlarının Psikolojik Dayanıklılık ve Bakım Yüküne Yordayıcı Etkisi (Master's thesis, Dokuz Eylul Universitesi (Turkey).
• Taqyah C, Abidin FA, Iskandarsyah A. Determinants and Consequences of Parental Uncertainty in Childhood Cancer: A Systematic Review. Cancer Manag Res. 2025 Sep 18;17:2049-2068. doi: 10.2147/CMAR.S538600.
• Usluoğlu, F., Atıcı, M.(2021). Kanser hastası çocuğu olan ailelerin destek kaynakları ve başa çıkma stratejileri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 1779–1805. https://doi.org/10.17679/inuefd.913012.
• Uysal, D. A., Yigit, R. (2025). Assessment of the effectiveness of a web-based family centered empowerment program for the parents of children with oncological problems: Randomized controlled trial. Journal of Pediatric Nursing, 83, 69-81.
• Yıldız, A., Demir, S.(2014). Kanser tanısı almış çocuğa sahip annelerin yaşadıkları psikososyal sorunlar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi , 3(1), 209–221.
• Wang, Y., Xu, S., Yu, H. et al. Interactions among dyadic coping, self-efficacy, and negative emotions in Chinese parents of children with leukemia. BMC Psychol 13, 198 (2025). https://doi.org/10.1186/s40359-025-02525-2
• Zengin, O., Saltık, S., Duysak, Y., Soytürk, G. (2013). Kanserli Çocuğa Sahip Ailelerin Aşama Yaklaşımına Göre Gösterdikleri Tepkiler. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(1), 1-4.