Adli Görüşmecilerde Travma Sonrası Büyüme: Sosyo-Demografik Özellikler, Stresle Baş Etme Yöntemleri ve Yaşam Kalitesinin Rolü

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 3, 393 - 418, 25.12.2025

Gökhan Yanar , Cezmi Ervüz

https://doi.org/10.47115/jshs.1770858

Öz

Amaç: Bu araştırmanın amacı, çocuk cinsel istismarı vakaları ile çalışan adli görüşmecilerin travma sonrası büyüme (TSB) düzeylerinin, yaşam kaliteleri ve stresle başa çıkma stratejileri ile ilişkisini incelemektir. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır.
Yöntem: Araştırmanın evrenini Türkiye’de Çocuk İzlem Merkezlerinde görev yapan adli görüşmeciler oluşturmuş; çevrim içi veri toplama sonucunda en az bir yıldır görev yapan 102 katılımcı örnekleme dahil edilmiştir. Veri toplama sürecinde Sosyo-Demografik Bilgi Formu, Travma Sonrası Büyüme Ölçeği, Yardım Çalışanları için Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği kullanılmış; bu araçlarla katılımcıların demografik ve mesleki özellikleri, yaşam kaliteleri, stresle başa çıkma biçimleri ve TSB düzeyleri çok boyutlu değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışma bulguları, sosyo-demografik değişkenlerin TSB üzerinde anlamlı bir yordayıcı etkisi olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, mesleki tatmin ve problem odaklı başa çıkma stratejilerinden özellikle güvenli stresle baş etme TSB’yi anlamlı şekilde yordayan faktörler olarak öne çıkmıştır. Kadın adli görüşmeciler, mesleki tatmin düzeyleri açısından daha yüksek puan alırken, 20–25
yaş aralığında olmak ve mesleki deneyimin 21 yılı aşması iyimserlik düzeyini artırmıştır. Sosyal hizmet uzmanlarının mesleki tükenmişlik düzeylerinin diğer meslek gruplarına kıyasla daha yüksek olduğu ve yüksek eğitim düzeyinin problem odaklı başa çıkma stratejilerini anlamlı şekilde yordadığı belirlenmiştir TSB süreçlerinde sosyo-demografik faktörlerden çok bireysel ve mesleki kaynakların belirleyici olduğunu
vurgulamaktadır.
Sonuçlar ve Öneriler: Adli görüşmecilerin TSB süreçlerinin desteklenmesi için mesleki tatminin artırılması, güvenli başa çıkmayı kolaylaştıracak sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve düzenli süpervizyon imkânlarının sağlanması kritik öneme sahiptir. Adli görüşmecilere düzenli süpervizyon sağlanmalı, mesleki tatmin ve problem odaklı başa çıkma eğitimleri uygulanmalıdır. Sosyal destek
mekanizmaları güçlendirilmeli, tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu izlenmeli, iş yükü dengelenmelidir. Sosyal hizmet uzmanlarına kurumsal destek ve rehberlik programları geliştirilmelidir. Gelecek çalışmalar TSB, mesleki tatmin, başa çıkma ve süpervizyon etkileşimini boylamsal ve deneysel tasarımlarla incelemelidir.

Anahtar Kelimeler

Travma Sonrası Büyüme , Stresle Başa Çıkma , Adli Görüşme , Yaşam Kalitesi , Mesleki Tatmin

Etik Beyan

Veri toplama sürecinden önce Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulundan 20.07.2022 Tarihli 01-46 sayılı karar numarası ile etik kurul izni alınmıştır.

Post-Traumatic Growth in Forensic Interviewers: The Role of Socio-Demographic Factors, Coping Strategies, and Quality of Life

Öz

Aim: This study aimed to examine the relationship between posttraumatic growth (PTG) levels, quality of life, and coping strategies among forensic interviewers working with child sexual abuse cases. A correlational survey design, a quantitative research method, was employed.
Method: The study population included forensic interviewers working in Child Advocacy Centers under the Ministry of Health in Türkiye. The sample comprised 102 participants with at least one year of experience, recruited online. Data were collected using the Socio-Demographic Information Form, Posttraumatic Growth Inventory, Professional Quality of Life Scale for Helpers, and Coping Styles Inventory to assess demographic and professional characteristics, quality of life, coping strategies, and PTG levels.
Results: Results indicated that socio-demographic variables did not significantly predict PTG. However, professional satisfaction and problem-focused coping strategies, particularly secure coping, emerged as significant predictors of PTG. Female forensic interviewers reported higher professional satisfaction, while being aged 20–25 and having more than 21 years of professional experience were associated with higher optimism. Social workers demonstrated higher professional burnout compared to other occupational groups, and higher educational attainment significantly predicted problem-focused coping strategies. Overall, findings emphasize that individual and professional resources, rather than socio-demographic factors, are key determinants in PTG processes.
Conclusions and Suggestions: Supporting PTG among forensic interviewers requires enhancing professional satisfaction, strengthening social support mechanisms that facilitate secure coping, and providing regular supervision opportunities, all of which are critical. Forensic interviewers should receive regular supervision and training to enhance professional satisfaction and problem-focused
coping. Social support should be strengthened, burnout and compassion fatigue monitored, and workload balanced. Institutional support programs for social workers should be developed. Future research should examine the interaction between PTG, professional satisfaction, coping, and supervision using longitudinal and experimental designs.

Anahtar Kelimeler

Post-Traumatic Growth , Forensic Interviewing , Coping Strategies , Quality of Life , Professional Satisfaction

Kaynakça

• Adams, R. E., Figley, C. R., & Boscarino, J. A. (2008). The compassion fatigue scale: Its use with social workers following urban disaster. Research on Social Work Practice, 18(3), 238–250. https://doi.org/10.1177/1049731507310190
• Amerikan Psikiyatri Birliği. (2014). Ruhsal bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı (5. baskı). Hekimler Yayın Birliği.
• Atan, M., & Tekingündüz, S. (2014). Ambulans çalışanlarının (112) tükenmişlik, algılanan iş stresi ve iş tatminlerinin kişisel özelliklere göre incelenmesi. E-Journal of New World Sciences Academy, 9(3), 54–69. https://doi.org/10.12739/NWSA.2014.9.3.3C0121
• Babbie, E. (2020). The practice of social research (15th ed.). Cengage Learning.
• Başkale, H., Günüşen, N. P., & Serçekuş, P. (2016). Bir devlet hastanesinde görev yapan hemşirelerin çalışan yaşam kalitesi düzeylerinin ve etkileyen faktörlerin incelenmesi. Pamukkale Medical Journal, 9(2), 125–134. https://search.trdizin.gov.tr/en/yayin/detay/239976/
• Ben-Porat, A. (2014). Burnout among trauma social workers: The contribution of personal and environmental resources. Journal of Social Work, 14(1), 69–85. https://doi.org/10.1177/1468017313496051
• Bellizzi, K. M., & Blank, T. O. (2006). Predicting posttraumatic growth in breast cancer survivors. Health Psychology, 25(1), 47–56. https://doi.org/10.1037/0278-6133.25.1.47
• Bokhari, H., Ashraf, F., Zulfiqar, Z. U. R., & Javed, H. (2025). Role of vicarious posttraumatic growth in mitigating secondary traumatic stress and compassion fatigue among mental health providers. Policy Journal of Social Science Review, 3(4), 244–257. Erişim adresi: https://policyjssr.com/index.php/PJSSR/article/view/212
• Bonach, K., & Heckert, A. (2012). Predictors of secondary traumatic stress among children’s advocacy center forensic interviewers. Journal of Child Sexual Abuse, 21(3), 295–314. https://doi.org/10.1080/10538712.2012.647263
• Brady, P. Q., Fansher, A. K., & Zedaker, S. B. (2019). Are parents at a higher risk for secondary traumatic stress?: How interviewing child victims impacts relationships with forensic interviewer’s friends and family. Child Abuse & Neglect, 88, 275–287. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2018.11.017
• Brady, P. Q. (2017). Crimes against caring: Exploring the risk of secondary traumatic stress, burnout, and compassion satisfaction among child exploitation investigators. Journal of Police and Criminal Psychology, 32(4), 305–318. https://link.springer.com/article/10.1007/s11896-016-9223-8
• Brewin, C. R., Andrews, B., & Valentine, J. D. (2000). Meta-analysis of risk factors for posttraumatic stress disorder in trauma-exposed adults. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(5), 748–766. https://psycnet.apa.org/buy/2000-02835-001
• Bryant, R. A., & Harvey, A. G. (1996). Posttraumatic stress reactions in volunteer firefighters. Journal of Traumatic Stress, 9(1), 51–62. https://doi.org/10.1007/BF02116833
• Calhoun, L. G., & Tedeschi, R. G. (1999). Posttraumatic growth. In R. G. Tedeschi & L. G. Calhoun (Eds.), Facilitating posttraumatic growth: A clinician’s guide (pp. xx–xx). Lawrence Erlbaum Associates.
• Carlier, I. V. E., Lamberts, R. D., & Gersons, B. P. R. (1997). Risk factors for posttraumatic stress symptomatology in police officers: A prospective analysis. The Journal of Nervous and Mental Disease, 185(8), 498–506. https://doi.org/10.1097/00005053-199708000-00004
• Carver, C. S., Scheier, M. F., & Weintraub, J. K. (1989). Assessing coping strategies: A theoretically based approach. Journal of Personality and Social Psychology, 56(2), 267–283. https://doi.org/10.1037/0022-3514.56.2.267
• Ceylan, H., Gül, N., & Öksüz, M. (2016). Sosyal çalışmacılarda iş doyumu ve tükenmişliğe etki eden faktörlerin sosyal hizmet alanlarına göre karşılaştırmalı incelenmesi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 6(11), 43–69. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yalovasosbil/issue/27310/286898
• Chamberlain, J., & Miller, M. K. (2009). Evidence of secondary traumatic stress, safety concerns, and burnout among a homogeneous group of judges in a single jurisdiction. Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law, 37(2), 214–224. Erişim adresi: https://europepmc.org/article/med/19535559
• Collins, S., & Long, A. (2003). Working with the psychological effects of trauma: Consequences for mental health-care workers—a literature review. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 10(4), 417–424. https://doi.org/10.1046/j.1365-2850.2003.00620.x
• Collins, S. (2008). Statutory social workers: Stress, job satisfaction, coping, social support and individual differences. British Journal of Social Work, 38(6), 1173–1193. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcm047
• Corcoran, K. J. (1987). The association of burnout in social work practitioners' impression of their clients: Empirical evidence. In D. F. Gillespie (Ed.), Burnout among social workers (pp. 57–66). New York, NY: Haworth Press.
• Çoban, A. İ., & Özbesler, C. (2016). Hastanelerde çalışan sosyal hizmet uzmanlarında tükenmişlik ve iş doyumu. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1(2), 90–109. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/36
• Dirik, G., & Karancı, A. N. (2008). Variables related to posttraumatic growth in Turkish rheumatoid arthritis patients. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 15(3), 193–203. https://doi.org/10.1007/s10880-008-9115-x
• Endler, N. S., & Parker, J. D. A. (1990a). Multidimensional assessment of coping: A critical evaluation. Journal of Personality and Social Psychology, 58(5), 844–854. https://doi.org/10.1037/0022-3514.58.5.844
• Fansher, A. K., Zedaker, S. B., & Brady, P. Q. (2020). Burnout among forensic interviewers: How they cope and what agencies can do to help. Child Maltreatment, 25(1), 117–128. https://doi.org/10.1177/1077559519843596
• Figley, C. R. (1995). Compassion fatigue as secondary traumatic stress disorder: An overview. In C. R. Figley (Ed.), Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized (pp. 1–20). Brunner-Routledge.
• Figley, C. R. (1995). Compassion fatigue. New York, NY: Brunner/Mazel.
• Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218–226. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218
• Folkman, S., Lazarus, R. S., Gruen, R. J., & DeLongis, A. (1986). Appraisal, coping, health status, and psychological symptoms. Journal of Personality and Social Psychology, 50(3), 571–579. https://doi.org/10.1037/0022-3514.50.3.571
• Folkman, S., Lazarus, R. S., Pimley, S., & Novacek, J. (1987). Age differences in stress and coping processes. Psychology and Aging, 2(2), 171–184. https://doi.org/10.1037/0882-7974.2.2.171
• Folkman, S., & Lazarus, R. S. (1988). Coping as a mediator of emotion. Journal of Personality and Social Psychology, 54(3), 466–475. https://doi.org/10.1037/0022-3514.54.3.466
• Folkman, S. (2013). Stress: Appraisal and coping. In M. Gellman & J. R. Turner (Eds.), Encyclopedia of behavioral medicine (pp. 1913–1915). Springer. https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-1-4419-1005-9_1245
• Gönültaş, M. B., & Akduman, İ. (2016). Çocuklara yönelik cinsel istismar soruşturmalarında mağdur bildirimlerinin önemi: Suç soruşturması bağlamında. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(23), 274–289. https://doi.org/10.16992/ASOS.1083
• İnsan Hakları Derneği. (2008). Çocuk ihmali ve istismarını önleme: Öğretmenler ve aileler için eğitim kılavuzu.
• Işıkhan, V. (1998). Yönetim stresi. Ankara, Türkiye: SSK Yayınları.
• Işıkhan, V. (2000). Sosyal hizmet uzmanlarının iş doyumları. Toplum ve Sosyal Hizmet, 1, 38–52. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsh/issue/48541/615355
• Janoff-Bulman, R., & Berg, M. (1998). Disillusionment and the creation of value: From traumatic loss to existential gains. In J. Harvey (Ed.), Perspectives on loss: A sourcebook (pp. 35–48). Taylor & Francis. https://www.routledge.com/Perspectives-on-Loss-A-Sourcebook/Harvey/p/book/9780203017646
• Haran, S., Özgüven, D. H., Ölmez, F., & Sayıl, İ. (1998). Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi hastaneleri ve Ankara Numune Hastanesi’nde çalışan doktor ve hemşirelerde tükenmişlik düzeyleri. Kriz Dergisi, 6(1), 75-84. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/595955
• Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi (s. 77–81). Nobel.
• Kim, H., Ji, J., & Kao, D. (2011). Burnout and physical health among social workers: A three-year longitudinal study. Social Work, 56(3), 258–268. https://doi.org/10.1093/sw/56.3.258
• Kim, K., Han, Y., Kwak, Y., & Kim, J. S. (2015). Professional quality of life and clinical competencies among Korean nurses. Asian Nursing Research, 9(3), 200–206. https://doi.org/10.1016/j.anr.2015.03.002
• Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
• Leason, J. (2002, June 20). High levels of satisfaction among London’s social workers. Community Care, 1427. https://www.communitycare.co.uk/2002/06/20/high-levels-of-satisfaction-among-londons-social-workers/
• Leiter, M. P., & Maslach, M. (1988). The impact of interpersonal environment on burnout and organizational commitment. Journal of Organizational Behavior, 9(4), 297–308. https://doi.org/10.1002/job.4030090402
• Manning-Jones, S., de Terte, I., & Stephens, C. (2015). Vicarious posttraumatic growth: A systematic literature review. International Journal of Wellbeing, 5(2), 125–139. https://doi.org/10.5502/ijw.v5i2.8
• Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behaviour, 2(2), 99–113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
• Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397–422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
• Mertoğlu, M. (2022). Cinsel istismar mağduru çocuklarla adli görüşme. İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 21(1), 7–21. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ikuhfd/issue/72095/1083086
• Newlin, C., Steele, L. C., Chamberlin, A., & diğerleri. (2015). Child forensic interviewing: Best practices (pp. 1–20). US Department of Justice, Office of Justice Programs, Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention. https://www.nationalcac.org/forensic-interviewing-of-children-training/
• Nur, D. (2011). Kamu hastanelerinde çalışan sağlık personelinde iş doyumu ve stres ilişkisi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 14(4), 230–240. https://jag.journalagent.com/kpd/pdfs/KPD_14_4_230_240.pdf
• Ogińska-Bulik, N. (2024). The predictive role of cognitive trauma processing in the occurrence of secondary posttraumatic growth among social workers. Archives of Psychiatry and Psychotherapy, 4, 7–17. https://doi.org/10.12740/APP/120380
• Orhan, G., & Ulukol, B. (2022). Adli görüşmecilerin ikincil travmatik stres, tükenmişlik ve mesleki doyum düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5(3), 86–109. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijephss/issue/71257/1121528
• Özler Ervüz, F. (2020). Çocuk yuvalarından çocuk evlerine geçişte çocukların psiko-sosyal gereksinimleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmetler Anabilim Dalı.
• Özlü, A., Yıldız, M., & Aker, T. (2010). Şizofreni hastalarına bakım verenlerde travma sonrası gelişim ve ilişkili etkenler. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 11(2), 89–94. https://www.imrpress.com/journal/AP/11/2/pii/131897
• Özler Ervüz, F. (2022). Türkiye’de korunma ihtiyacı olan çocuklara yönelik kuruluş bakım hizmetleri. F. Yaman & C. Ervüz (Ed.), Çocuk koruma sistemleri: Ulusal ve uluslararası boyutlarıyla içinde. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Özgüven, D. H., & Haran, S. (2000). Tükenme. In I. Sayıl, E. O. Berksun, R. Palabıyıkoğlu, D. H. Özgüven, Ç. Soykan, & S. Haran (Eds.), Kriz ve krize müdahale (ss. 199–214). Ankara Üniversitesi Psikiyatrik Kriz Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları.
• Paslı, F. (2019). Söylemeye korkmak: Çocuk cinsel istismar vakaları. Nika Yayınevi.
• Pearlman, L. A., & Saakvitne, K. W. (1995). Trauma and the therapist: Countertransference and vicarious traumatization in psychotherapy with incest survivors. W. W. Norton & Company.
• Pearlman, L. A., & Saakvitne, K. W. (1995b). Treating the therapists with vicarious traumatization and secondary traumatic stress disorders. In C. R. Figley (Ed.), Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized (pp. 150–177). Brunner-Routledge.
• Peron, B. E., & Hiltz, B. S. (2006). Burnout and secondary trauma among forensic interviewers of abused children. Child and Adolescent Social Work Journal, 23(2), 216–234. https://link.springer.com/article/10.1007/s10560-005-0044-3
• Piyal, B., Çelen, Ü., Şahin, N., & Piyal, B. (2000). Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde çalışanların iş doyumu. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 53(4), 241–250. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/39073
• Rhee, Y. S., Ko, Y. B., & Han, I. Y. (2013). Posttraumatic growth and related factors of child protective service workers. Annals of Occupational and Environmental Medicine, 25(6). https://doi.org/10.1186/2052-4374-25-6
• Saakvitne, K. W., & Pearlman, L. A. (1996). Transforming the pain: A workbook on vicarious traumatization. W. W. Norton & Company. https://psycnet.apa.org/record/1996-98464-000
• Stamm, B. H. (2005). The ProQOL manual: The professional quality of life scale. Retrieved from http://compassionfatigue.org/pages/ProQOLManualOct05.pdf
• Starcher, D., & Stolzenberg, S. N. (2020). Burnout and secondary trauma among forensic interviewers. Child & Family Social Work, 25(4), 924–934. https://doi.org/10.1111/cfs.12777
• Sun, W., Wu, M., Qu, P., Lu, C., & Wang, L. (2013). Quality of life of people living with HIV/AIDS under the new epidemic characteristics in China and the associated factors. PLoS One, 8(5), e64562. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0064562
• Tamres, L. K., Janicki, D., & Helgeson, V. S. (2002). Sex differences in coping behavior: A meta-analytic review and an examination of relative coping. Personality and Social Psychology Review, 6(1), 2–30. https://doi.org/10.1207/S15327957PSPR0601_1
• Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (1995). Trauma and transformation: Growing in the aftermath of suffering. Sage.
• Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (1996). The posttraumatic growth inventory: Measuring the positive legacy of trauma. Journal of Traumatic Stress, 9(3), 455–471. https://doi.org/10.1002/jts.2490090305
• Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1–18. https://doi.org/10.1207/s15327965pli1501_01
• UNICEF. (2024, 9 Ekim). Over 370 million girls and women globally subjected to rape or sexual assault as children. https://www.unicef.org/press-releases/over-370-million-girls-and-women-globally-subjected-rape-or-sexual-assault-children
• Yanar, G. (2022). Cinsel istismar mağduru çocuklara yönelik hizmet modeli: Çocuk izlem merkezi. In F. Yaman & C. Ervüz (Eds.), Çocuk koruma sistemleri: Uluslararası ve ulusal tüm boyutlarıyla (ss. 223–236). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Yeşil, A., Aker, A. T., & Sezgin, U. (2009). Hemodiyaliz hastalarına bakım veren ekipte ruhsal belirtiler. Düşünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 22(1-4), 9–17. https://dusunenadamdergisi.org/storage/upload/pdfs/1587544325-en.pdf
• Yeşil, A., Erkoç, M., & Hamzaoğlu, O. (2008, 28–31 Ekim). Bursa iline bağlı sağlık ocaklarındaki sağlık çalışanlarında ruhsal belirtiler. 15. Sosyal Psikiyatri Kongresi, Kocaeli, Türkiye.