Annelerin Yenidoğan Taramaları Hakkında Bilgi ve Tutumları ile Fark Gösteren Özellikler: Tanımlayıcı ve Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Amaç: Yenidoğan döneminde yapılan tarama programları hakkında annelerin bilgi sahibi olması ve olumlu tutum göstermesi büyük önem taşımaktadır. Bu araştırmada, annelerin yenidoğan taramaları hakkındaki bilgi ve tutumları ile bilgi ve tutumlarında fark gösteren özelliklerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte tasarlanan bu çalışma bir eğitim araştırma hastanesinin kadın hastalıkları ve doğum kliniğinde Nisan- Ağustos 2023 tarihleri arasında yürütülmüştür. Bu tarihler arasında termde doğum yapan, doğumdan sonraki ilk 24-72. saatler arasında olan anneler çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmanın yapıldığı zaman diliminde 360 doğum gerçekleşmiştir. Dahil etme kriterlerini sağlayan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 250 anne örneklemi oluşturmuştur. Veriler “Annelere Yönelik Tanımlayıcı Bilgi Formu” ve “Yenidoğan Taramaları Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği” ile toplanmıştır. Verilerin analizinde Shapiro Wilk normallik testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal Wallis H testi, Bonferroni-Dunn testinden yararlanılmıştır. Veriler toplanmaya başlanmadan önce gerekli kurum izni ve annelerden gönüllü olur formu ile yazılı onamlar alınmıştır. Araştırmaya katılan anneler ile sessiz ve uygun bir ortamda görüşme yapılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan annelerin yaş ortalamasının 29.16±5.85 yıldır. Annelerin “Yenidoğan Taramaları Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği” toplam puan ortalaması 16.02±6.16’dır. “Bilgi durumu” alt boyutu puanları 6.06±2.71, “kavramlar” alt boyutu puanları 5.01±2.48, “anne tutumu” alt boyutu puanları 4.95±2.53 olarak hesaplanmıştır. Annelerin eğitim durumu, yaşadığı yer, ekonomik durumu, sağlık güvencesi varlığı, aile tipi, akrabalık ilişkisi, kalıtsal hastalık varlığı, gebelik sayısı, gebelikte düzenli kontrol yaptırma, taramalar ile ilgili bilgiye ulaşma durumuna göre ölçek toplam puan ortalaması arasındaki farkın anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Sonuç ve Öneriler: Annelerin yenidoğan tarama programı kapsamında bilgi düzeyi arttıkça olumlu anne tutumuna sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Ancak annelerin bilgi düzeyinin ölçek ortalamasının altında olduğu belirlenmiştir. Annelerin hemşireler tarafından bilgilendirilmesi, uygulamalara dahil edilmesi, eğitim düzeylerine uygun seminerlerin planlanması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bilgi
• Tutum
• Yenidoğan taraması
• Anne
• Hemşire

Destekleyen Kurum

Bulunmamaktadır

Etik Beyan

Araştırmaya bir üniversitenin Girişimsel Olmayan Etik Kurulu Başkanlığından etik kurul (28.02.2023 tarih ve 2023-01 karar sayılı) ve araştırmanın yapıldığı kurum izinleri alındıktan sonra başlanmıştır. Araştırma, Helsinki Deklerasyonu’nda belirtilen maddelere göre ahlaki, vicdani ve tıbbi kurallara uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

Teşekkür

Araştırmaya katılan annelere teşekkür ederiz.

Characteristics Associated with Mothers’ Knowledge and Attitudes Toward Newborn Screening: A Descriptive and Cross-Sectional Study

Öz

Aim: It is crucial for mothers to have adequate knowledge and positive attitudes toward neonatal screening programs conducted during the newborn period. Early detection of congenital and metabolic disorders through screening is essential for preventing morbidity and mortality. This study aimed to determine mothers’ knowledge and attitudes toward newborn screening and to identify the characteristics associated with differences in their knowledge and attitudes. Method: This descriptive and cross-sectional study was conducted in the obstetrics and gynecology clinic of a training and research hospital between April and August 2023. The study included mothers who delivered at term and were within the first 24–72 hours postpartum. During the study period, 360 births occurred, and 250 mothers who met the inclusion criteria and agreed to participate constituted the sample. Data were collected using the “Introductory Information Form for Mothers” and the “Mothers’ Knowledge and Attitudes Toward Newborn Screening Scale.” Statistical analyses included the Shapiro–Wilk test, Mann–Whitney U test, Kruskal–Wallis H test, and Bonferroni–Dunn post hoc test. Institutional approval and written informed consent were obtained prior to data collection. Interviews were conducted face-toface in an appropriate setting. Results: The mean age of the mothers was 29.16 ± 5.85 years. The mean total scale score was 16.02±6.16. Subdimension mean scores were 6.06 ± 2.71 for knowledge level, 5.01 ± 2.48 for concepts, and 4.95 ± 2.53 for maternal attitude. Significant differences were found between total scale scores and variables such as educational level, place of residence, economic status, health insurance, family type, consanguinity, hereditary disease, number of pregnancies, regular prenatal follow-up, and access to information about screening (p < 0.05). Conclusion and Recommendations: Higher knowledge levels were associated with more positive maternal attitudes; however, it was determined that the mothers’ level of knowledge was below the scale average. Nurse-led educational interventions tailored to mothers’ educational levels are recommended to improve awareness and attitudes toward neonatal screening programs.

Anahtar Kelimeler

• Knowledge
• Attitude
• Newborn Screening
• Mother
• Nursing

Destekleyen Kurum

None

Etik Beyan

Before commencing the research, the necessary ethical committee approvals (dated 28.02.2023 and numbered 2023-01) and institutional permissions were obtained from the Non-Interventional Ethics Committee of a university.

Teşekkür

We thank the mothers who participated in the study.

Kaynakça

1. Alfayez, F. M., Alamir, M. A., Alnahwi, H. A., Aleid, D. M., Alsheef, H. J., & Alzakari, M. J. (2018). Maternal awareness and attitude about neonatal screening program in the eastern region of the kingdom of saudi arabia. The Egyptian Journal of Hospital Medicine, 70(2), 265–272. DOI: 10.12816/0043087
2. Altunhan, H., & Yılmaz, F. H. (2018). Yenidoğanın değerlendirilmesi ve yenidoğan taramaları. Türkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics, 9(1), 28-32.
3. Araia, M. H., Wilson, B. J., Chakraborty, P., Gall, K., Honeywell, C., Milburn, J., Ramsay, T., & Potter, B. K. (2012). Factors associated with knowledge of and satisfaction with newborn screening education: A survey of mothers. Genet Med, 12, 963–970. https://doi.org/10.1038/gim.2012.87
4. Arnold, C. L., Davis, T. C., Frempong, J. O., Humiston, S. G., Bocchini, A., Kenen.,… Lloyd-Puryear, M. (2006). Assessment of newborn screening parent education materials. Pediatrics, 117(5), 320- 325. https://doi. org/10.1542/peds.2005-2633L
5. Bakırlıoğlu, B., & Çetinkaya, B. (2023). Yenidoğan tarama programı hakkında annelerin bilgi ve tutumlarına etki eden faktörlerin değerlendirilmesi. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 6(2), 311-318. DOI:10.38108/ouhcd.1073792
6. Buchbinder, M.,& Timmermans, S. (2011). Newborn screening and maternal diagnosis: Rethinking Family benefit. Social Science & Medicine, 73(7), 1014-8. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2011.06.062
7. Büyük, E. T. (2014). Annelerin bebeklerine yapılan topuk kanı alma işlemi hakkındaki bilgileri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 883-891.
8. Çağlar, S., Dur, Ş., Sönmez Düzkaya, D., Koç Özkan, T., Torun, N., Çiğdem, Z., & Kerimoğlu,Y. G. (2019). Türkiye’deki yenidoğan hemşirelerinin profilleri ve bireyselleştirilmiş gelişimsel bakıma yönelik uygulamaları. Jaren, 5(2), 132-140. doi:10.5222/jaren.2019.42104

9. Erbay, E. A. (2020). Yenidoğan taramaları hakkında anne bilgi ve tutumları ölçeği Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İstanbul.
10. Erdim, L., & İnal, S. (2018). Yenidoğan tarama testlerinde örnek alınması ve gönderilmesinde hemşirelerin sorumlulukları/Taking samples and sending in newborn screening tests and responsibilities of nurses. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 5(1),102-106. doi:10.17681/HSP.323082.
11. Evcili, F., Demirel, G., Yurtsal, Z. B., & Yılmaz E. A. (2017a). Yenidoğan tarama testi eğitiminin annelerin bilgi düzeyinin etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6 (1), 80-86.
12. Evcili, F., Cesur, B., Yurtsal, B., & Kaya, N. (2017b). Annelerin yenidoğan tarama testlerine ilişkin görüşlerinin ve tarama programlarına katılma durumlarının belirlenmesi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(1), 25-35.
13. Fabie, N. A. V., Pappas, K. B., & Feldman, G. L. (2019). The current state of newborn screening in the united states. Pediatr Clin North Am, 66(2), 369-386. https://doi.org/10.1016/j.pcl.2018.12.007
14. Gedük, E. A. (2018). Hemşirelik mesleğinin gelişen rolleri. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 5(2), 253-258. https://doi.org/10.17681/hsp.358458
15. IJzebrink, A., van Dijk, T., Franková, V., Loeber, G., Kožich, V., Henneman, L., & Jansen, M. (2021). Informing parents about newborn screening: A European comparison study. International Journal of Neonatal Screening, 7(1), 13. https://doi.org/10.3390/ijns7010013
16. Jatto, M. E., Ogunkeyede, S. A., Adeyemo, A. A., Adeagbo, K., & Saiki, O. (2018). Mothers’ perspectives of newborn hearing screening programme. Ghana Medical Journal, 52(3), 158.
17. Kadiroğlu, T., Altay, G., Akay, G., & Can Bayrak, Ç. (2023). Identification of maternal attitudes and knowledge about newborn screenings: A Turkey sample. J Community Genet., 14(6), 555-564. https://doi.org/10.1007/s12687-023-00659-7
18. Kasem, A., Razeq, N., & Abuhammad, S., Alkhazali H. (2022). Mothers’ knowledge and attitudes about newborn screening in Jordan. J Community Genet, 13(2), 215–225. https://doi.org/10.1007/s12687-021-00572-x
19. Mallmann, M.B., Tomasi, Y.T., & Boing, A.F. (2020). Neonatal screening tests in Brazil: Prevalence ratesand regional and socioeconomic inequalities. Jornal de Pediatria, 96(4);487-494. https://doi.org/10.1016/j. jped.2019.02.008
20. Newcomb, P., True, B., Walsh, J., Dyson, M., Lockwood, S., & Douglas, B. (2013). Maternal attitudes and knowledge about newborn screening. MCN Am J Matern Child Nurse, 38(5), 289-294. https://doi.org/10.1037/t31826-000
21. Ovalı, F. (2019). Yenidoğan taramaları. Klinik Tıp Pediatri Dergisi, 11(4),193-199.
22. Salm, N., Yetter, E., & Tluczek, A. (2012). Informing parents about positive newborn screen results: Parents’ recommendations. Journal of Child Health Care, 16(4), 367–381. https://doi.org/10.1177/1367493512443906
23. Suriadi, C., Jovanovska, M., & Quinlivan, J.A. (2004). Factors affecting mothers’ knowledge of genetic screening. Australian and New Zealand Journal of Obstetrics Gynaecolgy, 44, 30–34. https://doi.org/10.1111/j.1479-828X.2004.00171.x
24. Therrell, B.L., Padilla, C.D., Loeber, J.G., Kneisser, I., Saadallah, A., Borrajo, G.J., & Adams, J. (2015). Current status of newborn screening worldwide. Semin Perinatol, 39(3), 171-187. DOI: 10.3390/ijns10020038
25. Tluczek, A., & De Luca, J. M. (2013). Newborn screening policy and practice issues for nurses. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs., 42(6), 718-29. https://doi.org/10.1111/1552-6909.12252
26. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2025). Yenidoğan metabolik ve endokrin hastalık tarama programı (NTP). Erişim Linki: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/tarama-programlari/ntp.html. Erişim Tarihi: 02.02.2025
27. Van Der, Pal., S. M., Wins, S., Klapwijk, J. E., Van Dijk, T., Kater-Kuipers, A., Van Der Ploeg, C., … Henneman, L. (2022). Parents’ views on accepting, declining, and expanding newborn bloodspot screening. Plos One, 17(8),272-585. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0272585
28. Van Spronsen, F. J., Blau, N., Harding, C., Burlina, A., Longo, N., & Bosch, A. M. (2021). Phenylketonuria. Nat Rev Dis Primers, 20, 7(1), 36.
29. Yavuz, E.D., & Alpar, E.Ş. (2018). Yenidoğan ve süt çocuklarında girişimsel ağrı ve non-farmakolojik yönetimi. Zeynep Kamil Tıp Bülteni 49(1), 169-178. https://doi.org/10.16948/zktipb.338176