Doğu Akdeniz Kompleksine Jeonarkotik Bakış

Yıl 2025, Sayı: 5, 179 - 202, 31.12.2025

Yalçın Özkütük

Öz

Bölgesel Güvenlik Kompleksi Teorisinin kriterleri ışığında “kompleks” şeklinde tanımlanabilecek Doğu Akdeniz kompleksi; kıyıdaşlar Yunanistan, Türkiye, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), Suriye, Lübnan, Filistin, İsrail, Mısır, Libya ve kıyıdaş olmamasına rağmen Ürdün’den meydana gelmektedir. Bölgesel ve küresel güçlerin mücadelesi çerçevesinde büyük bir karmaşa içerisinde olan kompleks çok boyutlu, varoluşsal tehditleri de içeren jeopolitik bir gerçeklik yaşamaktadır. Aynı zamanda komplekste, çok büyük oranda istikrarsızlıktan ve kaotik ortamdan ve/veya devletlerin/aktörün birtakım yetersizliklerinden kaynaklı jeonarkotik bir gerçeklik de yaşanmaktadır. Bahse konu gerçekliğin teorik çerçevesini oluşturan “jeonarkotik” ise; uyuşturucu üretimi, kaçakçılığı, tüketimi ve kara para aklama kapsamında, uyuşturucu ile coğrafya, güç ve siyaset arasındaki etkileşimleri güvenlik esaslı olarak analiz eden, ülkeleri; kaynak-aktarma-talep-hibrit ülkeler şeklinde kategorilendiren bir yaklaşımdır. Kompleks devletlerinin/aktörünün jeonarkotik bir perspektiften incelenerek kategorisinin belirlenmesi ve kompleksdeki kaotik ortamın ve/veya yetersizliklerin, uyuşturucu ile ilgili sorunlarda katalizör görevi yaptığının ortaya konulması çalışmanın argümanını oluşturmaktadır. Çalışma iki ana başlıktan oluşmaktadır. Teorik-kavramsal çerçeveyi belirleyen birinci bölümde; “kompleks” kavramı ile kompleks devletleri/aktörü, müteakiben “jeonarkotik” kavramı ve bağlantılı hususlar ele alınmıştır. Çalışmanın özünü oluşturan ikinci bölümde ise, kompleks devletleri/aktörünün ve deniz alanının çok boyutlu jeonarkotik çözümlemesi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Doğu Akdeniz Kompleksi , Jeonarkotik , Uyuşturucu Kaçakçılığı

JEONARCOTIC PERSPECTIVE ON THE EASTERN MEDITERRANEAN COMPLEX

Öz

The Eastern Mediterranean complex, which may be defined as a “complex” within the framework of the Regional Security Complex Theory, encompasses the littoral states of Greece, Türkiye, the Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC), the Greek Cypriot Administration of Southern Cyprus (GCASC), Syria, Lebanon, Palestine, Israel, Egypt, and Libya, as well as Jordan, which, though not a littoral state, is included due to its geopolitical relevance. The region experiences a geonarcotic reality, largely driven by instability, chaos, and, in certain cases, the structural weaknesses of states and actors. The concept of “geonarcotics,” which provides the theoretical framework for this reality, is a security-oriented approach that examines the interactions among narcotics, geography, power, and political within the contexts of drug production, trafficking, consumption, and money laundering. It further categorizes states as source, transit, demand, or hybrid countries. This study argues that examining the states and actors of the complex through a geonarcotic lens helps determine their category and demonstrates that the chaotic environment and/or institutional deficiencies within the complex act as catalysts for drug-related problems. The study consists of two main sections. The first, theoretically-based chapter examines the concepts of "complex" and "geonarcotics". In the second section, which forms the core of the study, a multidimensional geonarcotic analysis of the states/actors within the complex is conducted.

Anahtar Kelimeler

Eastern Medeterranean , Geonarcotcs , Drug Trafficking

Kaynakça

• Adal, L. (2021). Organized Crime In The Levant: Conflict, transactional relationships and identity dynamics. Global Initiative Against Transnational Organized Crime, Political Economy Report. Erişim: 10.09.2025. https://globalinitiative.net/wp- content/uploads/2021/03/Organized-Crime-in-the-Levant-Conflict- transactional- relationships-and-identity-dynamics-GITOC.pdf
• Aksoy, İ. (2025). Suriye'nin Yeni Kaptagon Kralı Kim? Erişim: 18.08.2025. https://youtu. be/NJ0YY9HzZB0?si=3uyIDIZ3mubLZHOm
• Babacan, N. D. (2022). Uluslararası Uyuşturucu Trafiği ve Türkiye Gerçeği. Erişim: 18.08.2025. https://yurtsever.org.tr/2022/uluslararasi-uyusturucu-trafigi-ve-turkiye-gercegi- 500864/
• Barzoukas, G. (2017). Drug trafficking in the MENA: The economics and the politics. European Union Institute for Security Studies (EUISS). doi:10.2815/972478. Erişim:15.08.2025. https://www.iss.europa.eu/publications/briefs/drug-trafficking-mena-economics-and- politics
• Bruwer, C. (2022). Blue Frantiers: In pursuit of smugglers at sea. M. Gallien and F. Weigand (Ed.), The Routledge Handbook Of Smuggling. Routledge.
• Cilluffo, F. (2000). The Threat Posed from the Convergence of Organized Crime, Drug Trafficking, and Terrorism. Center for Strategic and International Studies. Erişim: 10.09.2025. https://www.csis.org/analysis/threat-posed-convergence-organized-crime- drug-trafficking-and-terrorism
• Dudáš, M. (2023). Drug Trafficking and the Assad Regime: The Organized Crime-State Nexus during the Syrian Civil War. International Relations 2023: Current issues of world economy and politics. International Scientific Conference, November 2023, University of Economics in Bratislava, 89-101.
• Glantz, E. and Hancock, G. (2024). Syria, Captagon and Geopolitics: From Magic Bullet to Placebo. Erişim: 23.08.2025. https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/ commentary/syria-captagon-and-geopolitics-magic-bullet-placebo
• Global Organized Crime Index (2023). Cyprus Report. Erişim: 11.09.2025. https:// ocindex.net/ assets/downloads/2023/english/ocindex_profile_cyprus_2023.pdf
• Griffith, I. (1998). Caribbean Geopolitics and Geonarcotics: New Dynamics, Same Old Dilemma. Naval War Collage Review, 51(2), 47-67.
• Griffiths, H. & Jenks, M. (2012). Trends in maritime trafficking, ship registration and seizures in maritime transport and destabilizing commodity flows. Stockholm International Peace Research Institute.
• Kan, P. R. (2016). Drug Trafficking and International Security. Rowman & Littlefield.
• Karabulut, M. (2021). Türkiye’de Uyuşturucu Kaçakçılığı ve Terör Örgütleri: ASALA-PKK- Hizbullah Örnekleri. [Yüksek Lisans Tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
• Mangan, F. (2020). Illicit Drug Trafficking and Use in Libya. United States Institute of Peace, NO.161. Erişim: 21.08.2025. https://www.usip.org/publications/2020/05/illicit-drug- trafficking-and-use-libya-highs-and-lows
• Özkütük, Y. (2025). Bölgesel Güvenlik Kompleksi Teorisi Bağlamında Doğu Akdeniz Kompleksi. Güvenlik ve İstihbarat Çalışmaları Dergisi, 4 , 1-44.
• Özkütük, Y. (2025). Bölgesel Güvenlik Kompleksi Teorisi Çerçevesinde Doğu Akdeniz Kompleksi. Nobel Kitap.
• Paoli, G.P. and Bellasio, J. (2017). Against the rising tide: an overview of the growing criminalisation of the Mediterranean region. RAND Europe, PE-220-RC. Erişim: 09.09.2025. https://www.rand.org/pubs/perspectives/PE220.html.
• Rose, C. (2024). Drug Trafficking in the Middle East and North Africa. IEMed. Mediterranean Yearbook 2024, Strategic Sectors | Security & Politics, 264-267, Erişim: 10.09.2025. https://www.iemed.org/wp-content/uploads/2024/10/Drug-Trafficking-Mena-Region- Rose-IEMedYearbook2024.pdf
• Temizer, S. (2022). Terör örgütü PKK Avrupa uyuşturucu trafiğinin yüzde 80’ini kontrol ediyor. Erişim: 18.08.2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/teror-orgutu-pkk-avrupa-uyusturucu- trafiginin-yuzde-80-ini-kontrol-ediyor/2732327
• Tonbul, C. E. (2014). Drug Trafficking as a Global Security Issue: The Case of Turkey as a Transit Country for Afghanistan-Based Drug Trafficking. [Yüksek Lisans Tezi]. Zirve Üniversitesi.
• UNDOC (2024). Drug Trafficking Dynamics Across Iraq and the Middle East: Trends and Responses. Erişim: 10.09.2025. https://www.unodc.org/romena/uploads/documents/ 2024 /UN Iraq_ExSum _240318.pdf