Sahl b. Harun and His Works

Yıl 2025, Cilt: 24 Sayı: 4, 1581 - 1594, 30.10.2025

Mehmet Kuyanay

https://doi.org/10.21547/jss.1558861

Öz

This article examines the contributions to Arabic literature and the works of Sahl ibn Harun (d. 215/830), a poet, writer and translator of Persian origin who is considered one of the pioneers of classical prose by following in the footsteps of Ibn al-Muqaffa in Arabic literature. While Sahl ibn Harun tried to reflect the social and political situation of the period in which he lived through the works he wrote, he also tried to present a successful example of storytelling in prose genres, especially the fable genre, in Arabic literature. However, for unknown reasons, only a very few of his works have survived to the present day. One of his works that has survived to the present day, "Kitâbu’n-Nemr wa’s-Saʿleb", appeared only recently. His other works have survived to the present day through quotations from those works or by mentioning his works by name by historians and writers who lived after him. Therefore, this article aims to examine the contributions of Sahl ibn Harun to Arabic literature. In addition to introducing Harun's influences and contributions to Arabic literature, it aims to provide a detailed examination of his works. The contributions of Sahl b. Harun to Arabic literature, especially prose, treatises, stories and fables, are another target of the research. During the research, the scanning and analysis method of works related to translation and literature was adopted as the method of the research. In addition, the author in question was compared to the authors who lived before and after him and his works were examined in terms of content and method. Following this examination, an attempt was made to reveal the prominent literary characteristics of Sahl b. Harun.

Anahtar Kelimeler

Arabic literature , Prose , Sehl b. Harun , Kitâbu , Fable.

SEHL B. HÂRÛN VE ESERLERİ

Öz

Bu makale, Arap edebiyatında İbnu’l-Mukaffa'nın izinden giden klasik nesrin öncülerinden biri kabul edilen Fars kökenli şair, yazar ve mütercim Sehl b. Hârûn'un (ö. 215/830) Arap edebiyatına olan katkılarını ve kaleme aldığı eserleri incelemektedir. Sehl b. Hârûn, kaleme aldığı eserlerle yaşadığı dönemin sosyal ve siyasi yapısını yansıtmaya çalışırken aynı zamanda Arap edebiyatında özellikle fabl türü başta olmak üzere nesir alanında başarılı bir hikâye anlatımı örneği sunmuştur. Ancak bilinmeyen nedenlerden dolayı eserlerinin yalnızca çok azı günümüze ulaşmıştır. Günümüze ulaşan eserlerinden biri olan "Kitâbu’n-Nemr ve’s-Saʿleb" ise ancak yakın zamanda ortaya çıkmıştır. Müellifin diğer eserleri ise kendisinden sonra gelen tarihçilerin ve edebiyatçıların bu eserlerden alıntı yapmaları veya isimlerini anarak eserlerine göndermede bulunmaları suretiyle günümüze ulaşmıştır. Dolayısıyla bu makale, Sehl b. Hârûn'un Arap edebiyatına etkilerini ve katkılarını tanıtmanın yanı sıra, onun eserlerinin ayrıntılı bir incelemesini sağlamayı hedeflemektedir. Sehl b. Harûn’un risâle, hikâye ve fabl türü başta olmak üzere Arap edebiyatına yaptığı katkılar da araştırmanın diğer hedefidir. Araştırma esnasında terâcim ve edebiyat ile ilgili eserlerin taranması ve tahlil metodu araştırmanın yöntemi olarak benimsenmiştir. Ayrıca söz konusu müellif kendisinden önce ve sonra yaşamış olan müelliflerle kıyas edilerek eserleri içerik ve usul açısından incelenmiştir. Bu incelemenin akabinde Sehl b. Harûn’un öne çıkan edebî özellikleri ortaya konmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Arap edebiyatı , Nesir , Sehl b. Harûn , Kitâbu’n-nemr ve’s-saʿleb , Fabl.

Kaynakça

• Abbâs, İ. (1977). Melâmihu Yunaniyye fi’l-edebi’l-‘Arabiyye (1. bs.). Beyrut: yy.
• Abbâs, İ. (1978). Târîhu’n-nakdi’l-edebî ‘inde’l-‘Arab. Beyrut: Dâru’s-Sekâfe.
• Avaz, İ. (2006). Sehl b. Hârûn ve kitâbu’n-nemr ve’s-Saʿleb. yy: Menar.
• Aydın, M. (2018). Câhız ve edebî görüşleri. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi Yay.
• Azimli, M. (2009). Sehl b. Hârûn. TDV İslâm Ansiklopedisi,. İstanbul.
• Câhız, E. O. ‘Amr b. B. b. M. el-Kinânî. (1968). el-Beyân ve’t-tebyîn. Beyrut: Dâru ’s-Sa’b.
• Câhız, E. O. ‘Amr b. B. b. M. el-Kinânî. (2001). el-Buhalâ (C. 1). Beyrut.
• Dayf, Ş. (1963). Târîhu’l-edebi’l-’Arabî (C. 3). Kahire: Dâru’l -Me’ârif.
• Dineverî, E. M. A. b. M. b. K. (2008). ’Uyûnu’l-ahbâr (C. 1). Beyrut: el-Kütübü’l-İslâmî.
• Durmuş, İ. (2007). Nesir. Diyanet İslam Ansiklopedisi. İstanbul.
• en-Nedîm, E.-F. M. b. E. Y. İ. b. M. b. İ. (1978). el-Fihrist. Beyrut: Dâru’l -Ma’rife.
• Fahûrî, H. (1986). el-Cami‘ fi Târîhi’l-edebi’l-‘Arabî (1. bs.). Beyrut: Dâru’l-Cîl.
• Gülmez, A. (1921). 11. ve 12. yüzyılda Hac yolları ve Hicaz Bölgesi üzerinde Selçuklu-Fatımî rekabeti. Hac Tarihi içinde. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Hamevî, Y. b. A. (ty). Muʿcemu’l-buldân. Beyrut: Dâru’l -fikr.
• Harun, S. b. (1973). Kitâbu’n-nemr ve’s-Saʿleb. Tunus: Şeriketu’t-Tûnusiyye,.
• Hüseyin, T. (2012). Min hadîsi’ş-şiʿr ve’n-nesr. Hindâvî.
• İbşihî, E.-F. B. M. b. A. b. M. (1986). el-Müstetraf fî külli fennin müstetraf. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye.
• Kalkaşendî, E.-A. Ş. A. b. A. (t.y.). Subhu’l-aʿşâ fî sınâʿati’linşâʾ (C. 1).
• Kannevcî, S. H. H. (1978). Ebcedü’l-ʿulûm. Şam.
• Martin Theodor,Houtsma, Arnould, R. Bassett, R. Hartmann. (1998). Mu’cez’u daireti’l- mearifi’l- İslâmiyye (C. 19). Merkezu’ş-şarikatu li’l-ibda’i’l-fikrîyyi.
• Maverdî, E.-H. A. b. M. b. H. el-Basrî. (t.y.). Edebu’d-dünya ve’d-Dîn.
• Mes‘ûdî, E.-H. A. b. el-H. b. A. (2005). Murûcu’z-zeheb ve meʿâdinü’l-cevher (C. 1). Beyrut: el-Mektebetu’l-‘Asriyye.
• Mes‘ûdî, E.-H. A. b. el-H. b. A. (ty). et-Tenbîh ve’l-işrâf. Kahire.
• Mûsulî, K. E. (2005). Kalâid’l-cimân fî ferâidi şu’erai haze’z-zemân (C. 5). Beyrut: Dâru’l -kitâbi’l-ilmiyye.
• Safedî, S. H. b. A. (1981). el-Vâfî bi’l-vefeyât (C. 5). Beyrut.
• Safvet, A. Z. (1938). Cemheretu resâili’l-‘Arab fî ‘usûri’l-‘Arabiyye (C. 3). Kahire: Dâru’l -‘ulum.
• Sezgin, F. (1991). Târîhu’t-turâsi’l-‘Arabî (GAS Geschichte des Arabischen Schrifttums) (C. 2). İmam Muhammed b. Suud Üniverstesi Yay.
• Tanç, Yiğit, N., Süleyman. (2017). Lâmi’î’nin Vâmık u Azrâ’sında Mahallîleştirme yöntemleri. Sosyal Bilimler Dergisi, (14).
• Tevhidî, E. H. A. B. M. İ. A. (2003). El-İmtâʿ ve’l-muʾânese. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye.
• Tokmak, A. N. (2012). Vâmık ve Azrâ. Diyanet İslam Ansiklopedisi. İstanbul.
• Zehebî, E. A. Ş. M. b. A. b. O. (ty). Siyeru a‘lâmi’n-nubelâ (C. 6).
• Ziriklî, E. G. M. H. b. M. b. M. b. A. b. F. (1980). el-Aʻlâm kamûsu terâcim li-eşheri’r-ricâl ve’n-nisâ min’elʻArab ve’l-mustarebîn ve’l-musteşrikîn (C. 1-3). Beyrut: Daru’l-‘ilm.