Çin'in Deniz Taşımacılık Koridorları Çerçevesinde Arktik ve Akdeniz Geçitlerinin Konumları Hakkında Bir Karşılaştırma

Öz

Küresel güvenlik ve jeopolitik eksenli sorunlar, ülkelerin yeni müttefikler ve alternatif ticaret rotaları arayışına neden olmuştur. Bu bağlamda, Akdeniz’deki güvenlik sorunlarının yanı sıra Kuzey Deniz Rotaları’nın giderek daha erişilebilir hâle gelmesi, Arktik bölgesinin küresel ölçekteki stratejik önemini artırmıştır. Özellikle Çin, geniş kapsamlı Kuşak ve Yol Girişimi’nin başarılı bir şekilde sürdürülmesi için her iki bölgeyi de stratejik açıdan kritik bir konumda değerlendirmektedir. Malakka Boğazı ve Süveyş Kanalı gibi mevcut rotalarda yaşanan geçit problemleri, Çin’i alternatif güzergâh arayışlarına itmiş ve bu doğrultuda Arktik, jeopolitik bir potansiyel alana dönüşmüştür. Arktik bölgesine yönelik Çin’in artan ilgisi, altyapı yatırımları ve enerji taşımacılığı iş birlikleriyle somutlaşmaktadır. Özellikle Rusya ile sıvılaştırılmış doğalgaz taşımacılığı alanında kurulan ilişkiler, Kuzey Deniz Rotası’nın Çin için giderek öncelikli hâle gelmesini sağlamaktadır. Mevcut Akdeniz rotalarının maliyet ve teknik zorluklarının yanı sıra, bölgedeki güvenlik riskleri de Çin’i Arktik güzergâhına yönlendiren önemli etkenlerden birisidir. Kuzey Deniz Rotası, enerji tasarrufu, ekonomik iş birliği ve daha güvenli bir ticaret güzergâhı sunma potansiyeli ile Çin’in ticaret stratejisinde kilit bir rol üstlenmeye başlamıştır. Bu makale, Arktik geçiş rotalarının gelecekteki jeopolitik önemini vurgularken, bu rotaların yerleşik Akdeniz güzergâhlarıyla karşılaştırmalı analizini sunmaktadır. Güvenlik, maliyet, enerji verimliliği ve ekonomik iş birliği gibi jeopolitik faktörler ışığında, Çin’in hangi ticaret yollarını daha elverişli bulabileceğine dair kapsamlı değerlendirmeler yapılmaktadır. Bu bağlamda, Arktik ve Akdeniz rotalarının uluslararası ticaret üzerindeki potansiyel etkileri incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Arktik Bölgesi
• Akdeniz Ticaret Rotası
• Çin’in Deniz Taşımacılığı Koridorları
• Kuzey Denizi Rotası
• Ticaret Rotalarının Jeopolitiği

A Comparison of the Positions of Arctic and Mediterranean Passageways in Terms of China’s Sea Transportation Corridors

Öz

The emergence of global security and geopolitics-centred challenges has prompted nations to seek alternative allies and new trade routes. In this context, security issues in the Mediterranean and the increasing accessibility of the Northern Sea Routes have heightened the Arctic region's strategic significance on the global stage. For China, in particular, both regions hold critical importance for successfully implementing its expansive Belt and Road Initiative. Challenges posed by traditional routes, such as the Malacca Strait and the Suez Canal, have led China to explore alternatives, positioning the Arctic as a region of growing geopolitical potential. China's increasing engagement in the Arctic is evident through its infrastructure investments and energy transportation collaborations, particularly with Russia. The partnership between China and Russia, especially in the realm of liquefied natural gas (LNG) transportation, underscores the prioritization of the Northern Sea Route in China’s trade strategy. Additionally, the technical and cost-related challenges of existing Mediterranean routes and security risks in the region further motivate China to focus on developing and operationalizing the Arctic passage. The Northern Sea Route offers significant advantages, including energy efficiency, economic cooperation, and a safer trade corridor, making it an increasingly attractive option for China’s international trade objectives. This article aims to highlight the future geopolitical significance of Arctic transit routes and provides a comparative analysis with established Mediterranean routes. By examining key geopolitical factors such as route security, energy efficiency, and economic collaboration, the study seeks to offer insights into which trade routes may be more advantageous for China. Furthermore, the potential impacts of Arctic and Mediterranean routes on global trade dynamics are assessed.

Anahtar Kelimeler

• Arctic Region
• Mediterranean Trade Route
• China
• Northern Sea Route
• Geopolitics of Trade Routes

Kaynakça

1. Alexeeva, O., Frédéric, L. (2018). The evolution of sino-russian relations as seen from moscow: the limits of strategic rapprochement. China Perspectives | 2018 Twenty Years After: Hong Kong's changes and challenges under China's rule, 2018(3), s. 69-77.
2. Almén, O., Hsiung, C. W. (2020). China’s economic influence in the Arctic Region the Nordic and Russian cases. Swedish Defence Research Agency (FOI). https://www.foi.se/en/foi/reports/report-summary.html?reportNo=FOI-R--5326--SE.
3. Argın, M. F., Karakuş, A. (2022). Borç ve ekonomi güvenliği ilişkisi: Çin Afrika ilişkileri Örneği. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (40), s. 560-595, https://doi.org/10.14520/adyusbd.1009109
4. Asl, S. S., Isanedjad, M. S. (2023). 21. yüzyılda Kuzey Kutbu’nun jeopolitik konumu ve oluşan yeni jeopolitik ekseni (Rusya, Çin ve ABD). Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(2), s. 229-246. Barentsinfo. (2024). The Northern Sea Route. Erişim adresi: https://www.barentsinfo.org/barents-region/Transport/Northern-Sea-Route#:~:text=The%20Northern%20Sea%20Route%2C%20especially,Bering%20Strait%20and%20Far%20East. (Erişim tarihi: 10.05.2024).
5. Bastian, J. (2022). The Dragon reaches the Eastern Mediterranean: Why the region matters to China. Comparative Southeast European Studies, 70(3), s. 486–515.
6. Bayliss R. (2002). Sir John Franklin's last Arctic expedition: A medical disaster. Journal of the Royal Society of Medicine, 95(3), s. 151-153.
7. Bekkers, E., Francois, J. F., Romagosa, H. R. (2015). Melting ıce caps and the economic ımpact of opening the Northern Sea Route. The Journal Economics, 128(600), s. 1095-1127.
8. Belt and Road Portal (2023). Chinese-built bridge boosts development in Northern Norway. Erişim adresi: https://eng.yidaiyilu.gov.cn/p/0N0A8H4C.html. (Erişim tarihi: 10.05.2024).

9. Biagioni, M. (2023). China’s push-in strategy in the Arctic and ıts ımpact on regional governance. Istituto Affari Internazionali IAI Commentaries. Erişim adresi: https://www.iai.it/en/pubblicazioni/chinas-push-strategy-arctic-and-its-impact-regional-governance. (Erişim tarihi: 10.05.2024).
10. Birleşmiş Milletler, Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı, Nüfus Bölümü (2017). dünya nüfus beklentileri: 2017 revizyonu, temel bulgular ve ileri tablolar. çalışma belgesi no. ESA/P/WP/248. Erişim adresi: https://population.un.org/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf. (Erişim tarihi: 10.05.2024)
11. Blümel, W. D. (1999). physische geographie der polargebiete. (teubner studienbücher der geographie), Almanya: Teubner.
12. Camilla S., Ekaterina K. (2017). Emerging Chinese–Russian cooperation in the Arctic, Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI). s. 32.
13. Cerami, C. (2024). Italy, Turkey and China in the Eastern Mediterranean: ımplications for the EU. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, s. 1-19.
14. Chen, Y. (2020). Developments in China–Turkey relations: A view from China. Critical Sociology, 46(4-5), s. 777–787.
15. Chinese Embassy (2017). Wang Yi meets with foreign minister Sergey Lavrov of Russia. Erişim adresi: http://ph.china-embassy.gov.cn/eng/chinew/201706/t20170621_1165650.htm#:~:text=On%20June%2018%2C%202017%2C%20Foreign,high%20level%20since%20this%20year. (Erişim tarihi: 10.05.2024).
16. CNPC (2017). Phase I of Yamal LNG Project Became Operational. Yamal LNG embarked on the Silk Road., Erişim adresi: https://www.cnpc.com.cn/en/2014enbvfg/201807/2a1ed925047b4193b64bb71e056f4d24/files/1a74e3c91e2f4755945e9abfdf08baa3.pdf (Erişim tarihi: 10.05.2024).
17. Çolak, S. (2022). 1978 sonrası Çin'in dünya-ekonomide yükselişinin Afrika'ya etkisi: Angola örneği. (Yayınlanmış doktora tezi), Ankara: Ankara Üniversitesi.
18. Dahlman, C. E., Torell, Otto., Lovén, S., Nordenskiöld, A. E. (1880). Karta öfver svenska Arktiska expeditionernas forskningsområde åren 1837–80”, national library of finland, A. E. Nordenskiöld Collection. Erişim adresi: http://urn.fi/URN:NBN:fi-fe2014111346281. (Erişim tarihi: 10.05.2024).
19. Dams T., Schaik L., Stoetman A. (2020). Presence before power China’s Arctic strategy in Iceland and Greenland. Presence before power: Why China became a near-Arctic state. Clingendael Institute. Deutsches Arktisbüro: fact sheet. Arktischer Rat, schifffahrt in der Arktis. Erişim adresi: https://www.arctic-office.de/fileadmin/user_upload/www.arctic-office.de/PDF_uploads/Arktischer_Rat/Factsheet_Arktischer_Rat.pdf. (Erişim tarihi: 10.05.2024).
20. Divya, A. (2024). Will China replace the US as Saudi Arabia’s main ally? The Diplomat. Erişim adresi: https://thediplomat.com/2024/06/will-china-replace-the-us-as-saudi-arabias-main-ally/ (Erişim tarihi: 11.08.2024).
21. Duman, S. (2024). Uluslararası politikada Arktik Bölge. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
22. ElSheikh, N. (2024). Egypt-Russia relations: Drivers and dimensions of a stable partnership. The George Washington University The Russia Program. Erişim adresi: https://therussiaprogram.org/gs_egypt_ru. (Erişim tarihi: 10.05.2024).
23. Eurasian Economic Commission (EEC) (2023). EAEU and Egypt Held Sixth Round of Negotiations on Free Trade Agreement. Erişim adresi: https://eec.eaeunion.org/en/news/eaes-i-egipet-proveli-shestoy-raund-peregovorov-po-soglasheniyu-o-svobodnoy-torgovle/. Erişim tarihi: 15.05.2024.
24. European Environment Agency (EEA): The melting Arctic. Erişim tarihi: 10.05.2024, https://www.eea.europa.eu/articles/the-melting-arctic.
25. Fang, C., Nolan, P., Linggui, W. (2024). Kuşak ve yol el kitabı. Çev.: Onurcan Ülker, İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
26. Gasimov Z. (2022). Russia under Putin in the Eastern Mediterranean: The Soviet legacy, flexibility, and new dynamics. Comparative Southeast European Studies, 70(3), s. 462–485.
27. Genç, A. (2021). Rusya-Çin ilişkilerinde Arktik Bölge. (Yorulmaz, M., Yılmaz, S. ed.). Avrasya Denkleminde Rusya-Çin Rekabeti (s.137-157). Astana Yayınları.
28. Ghoneim, A. F. (2014). Egypt’s Suez Canal corridor project. Middle East Institute. Erişim adresi: https://www.mei.edu/publications/egypts-suez-canal-corridor-project-0 (Erişim tarihi: 20.05.2024).
29. Global Oil, Gas Exit List (Gogel) (2024). Yamal LNG and Arctic LNG 2: Gas in the Russian Arctic. Erişim adresi: https://gogel.org/yamal-lng-and-arctic-lng-2-gas-extraction-russian-arctic. (Erişim tarihi: 10.06.2024).
30. Görmüş, E. (2022). Kuşak ve Yol İnisiyatifi: Orta Doğu ve Kuzey Afrika’da otoriter rejimler için bir can suyu. (Al, A., Kaya, H. ed.). Uluslararası Politik Ekonomide Avrasya (s. 295-309). Nobel Akademik Yayıncılık.
31. Güçyetmez, F. (2023). Arktik’te Güç Mücadelesi: ABD-Rusya-NATO. (Çomak, H., Şeker, B.Ş., Çinar, H. ed.). Küresel Aktörler ve Büyük Güç Rekabeti/Global Actors and Great Power Competition (s. 629-641). Nobel Akademik Yayıncılık.
32. Güçyetmez, F. (2021). Arktik’te büyük meydan okuma: Çıkar dengesi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), s. 29-41.
33. Güçyetmez, F., Kısacık S. (2024). The impact of climate and geopolitical changes on Russia’s Energy Policies in the Arctic region. NOVUS ORBIS Journal of Politics and International Relations, 6(1), s. 29-54.
34. Gülseven, Y. (2023). China’s Belt and Road Initiative and South-South Cooperation. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 25(1), s. 102-117.
35. Greenland Government. (2021). Uranium Act (Act No. 20). Erişim adresi: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://govmin.gl/wp-content/uploads/2022/01/Uranlov-ENG.pdf (Erişim tarihi: 20.01.2025).
36. Hammond, A. (2023). Saudi Arabia's first choice for China’s BRI investment. Arabian Gulf Business Insight. Erişim adresi: https://www.agbi.com/construction/2023/08/saudi-arabia-first-choice-for-chinas-bri-investment/ (Erişim tarihi: 15.05.2024)
37. History (2023). “John Cabot”. Erişim adresi: https://www.history.com/topics/exploration/john-cabot. (Erişim tarihi: 10.05.2024)
38. Holz, H., Taffer, A., Miller, A., DeThomas, B. (2022). Exploring the relationship between China’s investment in the Arctic and its national strategy. CAN National Security Analysis, Erişim adresi: https://www.cna.org/reports/2022/01/exploring-the-relationship-beween-chinas-arctic-investment-and-its-national-strategy.pdf.(Erişim tarihi: 10.05.2024).
39. Humpert, M. (18 Aralık 2023). China pushes Northern Sea Route transit cargo to new record. High North News. Erişim adresi: https://www.highnorthnews.com/en/china-pushes-northern-sea-route-transit-cargo-new-record (Erişim tarihi: 10.05.2024).
40. Humpert, M., Raspotnik, A. (2012). The future of Arctic shipping along the transpolar sea route, Arctic Yearbook, s. 281-307.
41. İncekara, B., Güçyetmez, F. (2022). China’s Arctic policy in the framework of geopolitical theories. (Kısacık, S., Güçyetmez, F. ed.). Global Energy and Geopolitical Transformation (s. 11-36). İdeal Kültür Yayınevi.
42. Jaćimović, D., Deichmann, J. I., Tianping, K. (2023). The Western Balkans and geopolitics: Leveraging the European Union and China. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 25(4), s. 626-643.
43. Jamal, A., Sundet, E. (2021). Hålogaland Bridge—A landmark in Arctic Norway. Structural Engineering International, 31(4), s. 516-522.
44. Jared D., Güçyetmez, F. (2024). Arctic 8 policy: Reassessing international relations. London: Transnational Press London.
45. Juan, C., Meng, S., Shaobiao, W. (2018). Aligning China’s Belt and Road Initiative with Saudi Arabia’s 2030 vision opportunities and challenges. China Quarterly of International Strategic Studies, 4(3), s. 363–379.
46. Junka-Aikio, L. (2022). Whose settler-colonial state? Arctic railway, state transformation, and settler self-ındigenization in Northern Finland. Postcolonial Studies, s. 1-23.
47. Kalfaoğlu, R. (2021). Arktik bölgenin tanımı ve sınırları. Erişim adresi: https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/kutup/ansiklopedi/arktik-bolgenin-tanimi-ve-sinirlari. (Erişim tarihi: 10.05.2024).
48. Karabay, Z. B. (2023). Northern Sea Route garnered attention as a fast, efficient trade route. Anatolian Agency (AA) Energy Terminal. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/en/energy/international-organization/northern-sea-route-garnering-attention-as-fast-efficient-trade-route/38722 (Erişim tarihi: 17.05.2024).
49. Kettunen P. (2019). Adolf Erik Nordenskiöld – A great Arctic explorer of the nineteenth century. Gale Ambassador at the University of Helsinki.
50. Kısacık, S. (2022). 20. yüzyıldan 21. yüzyıla Çin’in enerji güvenliği politikaları: Sürdürülebilir kalkınma için sürekli enerjiye ihtiyaç duyan bir dev. (Caşın, M.H., Kısacık, S., Donduran, C. ed.). 21. yüzyılda bütün boyutlarıyla Çin Halk Cumhuriyeti 2. Cilt (s. 1436-1483). Nobel Akademik Yayıncılık.
51. Lanteigne, M., Shi, M. (2018). Claim to the Arctic: Beijing’s Arctic White Paper claims interests in the region for China as a “near Arctic State. The Diplomat. Erişim adresi: https://thediplomat.com/2018/01/china-stakes-its-claim-to-the-arctic/ (Erişim tarihi: 17.05.2024).
52. Li, X. (2019a). China-Europe Land-Sea Express Route with the Belt and Road Initiative. (Fang, C., Nolan, P. ed.). Routledge Handbook of the Belt And Road (453-456). Routledge.
53. Li, X. (2019b), Middle Corridor initiative with the Belt and Road Initiative. (Fang, C., Nolan, P. ed.). Routledge Handbook of the Belt And Road (s. 457-461). Routledge.
54. Lim, K. S. (2018). China’s Arctic Policy & The Polar Silk Road Vision. Arctic Yearbook. 1-17, https://arcticyearbook.com/images/yearbook/2018/Scholarly_Papers/24_AY2018_Kong.pdf.
55. Limon, O. (2020). Arktik jeopolitiği-2 sorunlar ve anlaşmazlıklar, bölge ve bölge dışı aktörlerin stratejileri. Efe Akademi.
56. Litsas, S. N. (2019). The Russian foreign policy in the Eastern Mediterranean: A sui-generis revisionism. (Litsas, S.N., Tziampiris, A. ed.). The New Eastern Mediterranean: Theory, Politics and States in Volatile Era (s. 169-189). Springer International Publication AG.
57. LNG Prime (2024). Yamal LNG cargo delivered to China via NSR, Erişim address: https://lngprime.com/vessels/yamal-lng-cargo-delivered-to-china-via-nsr/117434/. (Erişim tarihi: 10.05.2024)
58. Lons, C. (2024). East Meets Middle: China’s blossoming relationship with Saudi Arabia and the UAE. European Council on Foreign Relations Policy Brief. Erişim adresi: https://ecfr.eu/publication/east-meets-middle-chinas-blossoming-relationship-with-saudi-arabia-and-the-uae/ (Erişim tarihi: 25.06.2024).
59. Lozán, José L., Graßl, Hartmut, Piepenburg, Dieter, Notz, Dirk, eds (2014): Warnsignal klima: die Polarregionen; Gebiete höchster empfindlichkeit mit weltweiter wirkung / J. Lozán, H., Graßl, D. piepenburg ve D. Notz (editors), Hamburg, Wissenschaftliche Auswertungen, s. 376., ISBN: 978-3-9809668-6-3.
60. Maritime Magazine (2018). China Eyes Arctic Resources and Shipping Potential. Erişim adresi:www.maritimemag.com/index.php?option=com_content&view=article&id=94:china-eyes-arctic-resources-and-shipping-potential&catid=4:news&Itemid=6. (Erişim tarihi: 27.05.2024).
61. Marsh, J., Panneton, D. (2015). Sir Martin Frobisher. In the Canadian encyclopedia. Erişim adresi: https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sir-martin-frobisher (Erişim tarihi: 25.07.2024).
62. Mekhdiev, E.T., Zakharevich, E. V., Mammadova, P.V., Jumayev, F. (2021). Northern Sea Route - Russia and China: competition or partnership. Journal of World Economy: Transformations & Transitions (JOWETT), 1 (01-02), 1-8.
63. Michelin, D. (2024). Croatia and China in the diamond era of bilateral relations. (Wang, H., Miao, M. L. ed.). The Future of China’s Development and Globalization Views from Ambassadors to China (s. 11-18). Springer International Publication AG.
64. Nilsen, T. (2021). Lapland Regional Council rejects Arctic railway. Arctic Business Journal. Erişim adresi: https://www.arctictoday.com/lapland-regional-council-rejects-arctic-railway/ (Erişim tarihi: 25.05.2024).
65. Offshore Energy (2017). Arkhangelsk seaport to be operational by 2025. Erişim adresi: https://www.offshore-energy.biz/arkhangelsk-seaport-to-be-operational-by-2025/. (Erişim tarihi: 10.05.2024).
66. Oliveira, J. C. (2024). Opinion – The “Malacca Dilemma” and the maritime routes between China and Europe. Macau Business. Erişim adresi: https://www.macaubusiness.com/opinion-the-malacca-dilemma-and-the-maritime-routes-between-china-and-europe/ (Erişim tarihi: 25.05.2024).
67. Peiqing, G., Huiwen, C. (2023). Chinese perspective on the Arctic and its implication for Nordic Countries. The Arctic Institute Center for Circumpolar Security Studies. Erişim adresi: https://www.thearcticinstitute.org/chinese-perspective-arctic-implication-nordic-countries/ (Erişim tarihi: 30.05.2024)
68. Port News (2023). Russian Gov’t gives go-ahead to the Arkhangelsk Transport Hub Development Project. Erişim adresi: https://en.portnews.ru/news/354275/. Republic of China The Council Information Office, White Paper- China’s Arctic Policy. http://english.scio.gov.cn/whitepapers/node_7247532.html.
69. Russia’s Pivot to Asia (2024). The new deep sea port is to be built in Arkhangelsk. Erişim adresi: https://russiaspivottoasia.com/new-deep-sea-port-to-be-built-in-arkhangelsk/ (Erişim tarihi: 17.06.2024).
70. Samiraddi (t.y.) Arctic railway plans are an ongoing threat to Sámi reindeer herding. Erişim adresi: https://www.saamicouncil.net/news-archive/arctic-railway-plans-are-an-ongoing-threat-to-smi-reindeer-herding. (Erişim tarihi: 17.06.2024).
71. Shlykov, P., Koldunova, E. (2023). Russia and China in the Eastern Mediterranean: On Parallel Tracks? Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 25(1), s. 48-64.
72. Skagestad, O. G. (2010). The 'High North': An elastic concept in Norwegian Arctic Policy. FNI Report. Erişim adresi: https://www.fni.no/publications/the-high-north-an-elastic-concept-in-norwegian-arctic-policy-article821-290.html. (Erişim tarihi: 30.05.2024).
73. Sørensen, C. T. N., Klimenko, E. (2017). Emerging Chinese– Russian cooperation in the Arctic possibilities and constraints. SIPRI Policy Paper No. 46. Erişim adresi: https://www.sipri.org/sites/default/files/2017-06/emerging-chinese-russian-cooperation-arctic.pdf. (Erişim tarihi: 30.05.2024).
74. Staalasen, A. (2019). Japan teams up with Russia in big Arctic LNG. The Barents Observer. Erişim tarihi: 30.05.2024, https://thebarentsobserver.com/en/industry-and-energy/2019/07/japan-teams-russia-big-arctic-lng
75. Staalasen, A. (2023). Chinese investors could finance Murmansk LNG. The Barents Observer. Erişim adresi: https://thebarentsobserver.com/en/arctic-lng/2023/06/chinese-investors-could-finance-murmansk-lng. (Erişim tarihi: 30.05.2024).
76. Şöhret, M. (2022). Çin’in Orta Doğu politikasının jeopolitik etkileri. (Çomak, H., Şeker, B.Ş., Ultan, M.Ö. ed.). Orta Doğu jeopolitiği / Middle East Geopolitics (s. 415-431). Nobel Akademik Yayıncılık.
77. Şöhret, M. (2023a). ABD-Çin rekabeti kapsamında Afrika jeopolitiği. (Çomak, H., Şeker, B.Ş., Şahin, M. ed.) Afrika jeopolitiği. Nobel Yayıncılık.
78. Şöhret, M. (2023b). Çin yeni hegemon güç olabilir mi? (Çomak, H., Şeker, B.Ş., Çınar, H.Y. ed.), Küresel aktörler ve büyük güç rekabeti (s. 391-411). Nobel Akademik Yayıncılık.
79. Şöhret, M. (2024). Impact of global warming on the Arctic Region and world trade routes. Paradigma: Journal of Economics and Management Research, 13, s. 72-89
80. The Arctic (2018). Sergei Kokin: The port of Arkhangelsk is Russia’s northern gateway to the Arctic. Erişim adresi: https://arctic.ru/analitic/20180921/791100.html. (Erişim tarihi: 30.05.2024).
81. The Geography of Transport Systems (2020). Erişim adresi: https://transportgeography.org/contents/chapter1/transportation-and-space/polar-shipping-routes/. London: Routledge, https://doi.org/10.4324/9780429346323. (Erişim tarihi: 30.05.2024).
82. The Maritime Executive (2024). Russia teams with China for the development of the Northern Sea Route. Erişim adresi: https://maritime-executive.com/article/russia-teams-with-china-for-development-of-the-northern-sea-route. (Erişim tarihi: 30.05.2024)
83. The Nippon Foundation (2015). Northern sea route handbook. Erişim Adresi: (https://www.nikkaibo.or.jp/pdf/NorthernSeaRouteHandbook_E.pdf. Erişim tarihi: 30.05.2024).
84. The State Council Information Office of the People’s Republic of China (2018). China's Arctic policy. Erişim adresi: http://english.scio.gov.cn/2018-01/26/content_50313403.htm (Erişim tarihi: 15.06.2024).
85. Tüysüzoğlu, G. (2023). The Eurasianist transformation of Turkish foreign policy after the coup attempt: An evaluation in the Context of the SCO. Asian Journal of Middle Eastern and Islamic Studies, 17(1), s. 83-105.
86. Vereykina, E. (2024). Shipments of liquefied gas from the Russian Arctic could be stopped this summer. The Barents Observer. Erişim tarihi: 15.06.2024, https://thebarentsobserver.com/en/2024/05/shipments-liquefied-gas-russian-arctic-could-be-stopped-summer
87. Wang, Y. (17 Ağustos 2022). Understanding China’s economic presence in the Arctic: Are tangible investments following the hype?”. Inkstick. Erişim Adresi: https://inkstickmedia.com/understanding-chinas-economic-presence-in-the-arctic/ Erişim tarihi: 15.06.2024.
88. WHOI (Woods Hole Oceanographic Institution, (2024). Early icebreakers 20th century. Erişim Adresi: https://www2.whoi.edu/site/beaufortgyre/history/early-icebreakers-20th-century/#:~:text=The%20most%20powerful%20nuclear%20icebreaker,the%20North%20Pole%20in%201977. (Erişim tarihi: 30.05.2024).
89. Winkelmann, I. (2007). Wem gehört die Arktis?. Stiftung Wissenschaft und Politik Deutsches Institut für Internationale Politik und Sicherheit (SWP), No. 56. https://www.files.ethz.ch/isn/118646/2007_Arctic_D.pdf. Xinhuanet (18 Kasım 2019). Spotlight: China, and Egypt join hands to write a new chapter of Suez Canal development. Erişim tarihi: 16.06.2024, http://www.xinhuanet.com/english/2019-11/18/c_138563688.htm
90. Yamal LNG (t.y.). About the project. Erişim Adresi: http://yamallng.ru/en/. (Erişim tarihi: 17.06.2024).
91. Yamal LNG, (2015). About the project. Erişim adresi: http://yamallng.ru/en/project/about/. (Erişim tarihi: 17.06.2024).
92. Yılmaz, S., Limon, O. (2022a). Çin’in Arktika politikası. (Caşın, M.H., Kısacık S., Donduran, C. ed.). 21. Yüzyılda Bütün Boyutlarıyla Çin Halk Cumhuriyeti 2. Cilt (s. 908-938). Nobel Akademik Yayıncılık.
93. Yılmaz, S., Limon, O. (2022b). Bölüm 34: Rusya’nın Arktika politikası. (Yılmaz, S., Ateş, Ş., Yılmaz, V. B., Küçükyılmaz, M., Kıratlı, M. ed.). Geçmişten günümüze Ruslar ve Rusya (s. 853-877). Nobel Akademik Yayıncılık.
94. Yorulmaz, M. (2021). Arktik bölgesinde güvenlikleştirme: Kıyıdaş devletlerin güvenlik sektörleri analizi. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), s. 148-170.
95. Yorulmaz, M. (2020). Realizm ve liberalizm perspektifinde Arktik bölge güvenliği ve süregelen güvenlik ikilemi. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(32), s. 5250-5273.
96. Yüce, M. (2022). Avrasya’da değişen güç dinamikleri çerçevesinde Çin’in Orta Doğu politikası. (Al, A., Kaya, H. ed.). Uluslararası politik ekonomide Avrasya (s. 253-269). Nobel Akademik Yayıncılık.