Tarihî Gaziantep Bey Mahallesine Mutenalaştırma Kavramı ve Medyadaki Temsili Çerçevesinden Bakmak

Öz

Bu çalışmada, tarihî Gaziantep Bey Mahallesinin, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü çatısı altında işlerlik gösteren Koruma Uygulama ve Denetim Büroları’nın (KUDEB) uygulayıcılığını üstlendiği sokak sağlıklaştırma projesi kapsamındaki restorasyon sürecinin sebep olduğu mekânsal dönüşüm süreci, “mutenalaştırma” (Gentrification) kavramı kapsamında irdelenmiştir. Neoliberalizmin kentsel mekâna sirayeti ve mutenalaştırma kavramı özelinde kentsel mekânın yeniden üretim merhaleleri, Bey Mahallesi örneği üzerinden tartışmaya açılmaktadır. Neoliberal kent politikaları ve mutenalaştırma kavramı kapsamında bir kentsel mekân örneği olarak Bey Mahallesinin tarihselliği ve barındırdığı anlam, mekânın kimliğine odaklanan tarihsel, fiziksel (restorasyon), ekonomik ve simgesellik kategorileri çerçevesinde irdelenmiştir. Bey Mahallesinin “sokak sağlıklaştırma projesi” ile başlayıp yenileme çalışmaları ile devam eden dönüşüm süreci, mahalle içerisinde yapılan derinlemesine görüşmelerden edinilen izlenimler, Bey Mahallesinin medyadaki temsilini oluşturan internet haberlerindeki söylemlerle birlikte kategoriler çerçevesinde tematik olarak analiz edilmiştir. Bey Mahallesi özelinde mutenalaştırma sürecinin, yerleşim bölgesi sakinleri açısından ötekileştirici/dışlayıcı bir şekilde işletildiği söylenebilir. Kamuoyu açısından ise gerek derinlemesine görüşmelerde gerekse haber metinlerinde yer alan söylemlerden yola çıkarak Bey Mahallesinin medyadaki temsilinin yanıltıcı nüveler barındırdığı görülmektedir. Kentin tüm görünümlerine kolektif anlamlar sinmiştir ve bu anlamlara hassasiyet gösterilmesi gerektiğine yönelik söylemler, farklı kereler hem derinlemesine görüşmelerde hem de basına yansıyan söylemler çerçevesinde yaratılan medya temsilinde kendini göstermiştir. Kent alanlarında nesnelerin, insanların ve çevredeki kümelenmelerin varlığının izi vardır. Bu izleri silmeye dönük her faaliyet, mekânın hafızasını silmekle eşdeğerdir.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel mekân
• medya
• mutenalaştırma
• neoliberalizm

Looking at the Historic Gaziantep Bey Mahallesi from the Framework of the Concept of Gentrification and Its Representation in the Media

Öz

In this study, the spatial transformation process of the historical Gaziantep Bey Mahallesi caused by the restoration process within the scope of the street sanitisation project implemented by the Conservation Implementation and Inspection Bureaus (KUDEB) operating under the General Directorate of Cultural Heritage and Museums is examined within the scope of the concept of “gentrification”. The penetration of neoliberalism into urban space and the stages of reproduction of urban space within the concept of gentrification are discussed through the example of Bey Mahallesi. Within the scope of neoliberal urban policies and the concept of gentrification, the historicity and the meaning of Bey Mahallesi as an example of urban space is examined within the framework of historical, physical (restoration), economic and symbolic categories focusing on the identity of the space. The transformation process of Bey Mahallesi, which started with the “street sanitation Project” and continued with renovation works, has been analysed thematically within the framework of the categories together with the impressions gained from in-depth interviews conducted in the Bey Mahallesi and the discourses in the internet news that constitute the representation of Bey mahallesi in the media. In the case of Bey Mahallesi, it can be said that the gentrification process is operated in a marginalising/exclusionary manner for the residents of the settlement. In terms of public opinion, based on the discourses in both in-depth interviews and news texts, it is seen that the representation of Bey Mahallesi in the media contains misleading cores. Collective meanings have permeated all appearances of the city and the discourses on the need to be sensitive to these meanings have manifested themselves in the media representation created within the framework of both in-depth interviews and discourses reflected in the press on different occasions. In urban areas, there are traces of the existence of objects, people and surrounding clusters. Any activity to erase these traces is tantamount to erasing the memory of the space.

Anahtar Kelimeler

• Gentrification
• media
• neoliberalism
• urban space

Kaynakça

1. Ahunbay, Z., Dinçer, İ., Şahin, Ç. (2016). Neoliberal kent politikaları ve Fener-Balat-Ayvansaray bir koruma mücadelesinin öyküsü, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
2. Arkeolojik Haber, (2023). “Deprem, Gaziantep'in Bey mahallesindeki tarihi Antep evleri de yıktı”, Erişim tarihi: 20.09.2024. https://www.arkeolojikhaber.com/haber-deprem-gaziantepin-bey-mahallesindeki-tarihi-antep-evleri-de-yikti-36346/.
3. Atalay, C. (2016). “Fener-Balat-Ayvansaray’da hukuk bir işe yarayacak mı?”, (Zeynep Ahunbay, İclal Dinçer, Çiğdem Şahin Der.) Neoliberal kent politikaları ve Fener-Balat-Ayvansaray bir koruma mücadelesinin öyküsü, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. ss. 205-221.
4. Aydın, L. (2008). Anka kentim Antep’im, İstanbul: Heyemola Yayınları.
5. Baudrillard, J. (2009). Gösterge ekonomi politiği hakkında bir eleştiri, (Oğuz Adanır, Ali Bilgin Çev.), İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
6. Beauregard, R. A. (2015). “Mutenalaştırmanın yarattığı kaos ve karmaşa”, (Smith N.,Williams P. Ed.) Kentin mutenalaştırılması, İstanbul: Yordam Kitap, ss. 56-82.
7. Bişkin, H. (2020). “Gaziantep'in kültür mozaiği: Bey Mahallesi!”, Gazete Duvar, Erişim tarihi: 20. 09.2024). https://www.gazeteduvar.com.tr/turkiye/2018/07/24/gaziantepin-kultur-mozaigi-bey-mahallesi.
8. Erdoğan, T. (2020,), “Gaziantep’in tarih kokan semti: Bey Mahallesi”, Gazete Fırat, Erişim tarihi: 20.09.2024. https://gazete.firat.edu.tr/gaziantepin-tarih-kokan-semti-bey-mahallesi.html.

9. Face Dergisi (2016, 3 Mart) “Gaziantep’in tarihi beşiği: Bey Mahallesi”, (Erişim: 20.09.2024) https://www.facedergisi.com/gaziantepin-tarihi-besigi-bey-mahallesi.
10. Gazete Fil, (2023, 27 Ekim), “Gaziantep’in tarihi Bey Mahallesi”, Erişim tarihi: 20.09.2024). https://gazetefil.com/foto/17368703/gaziantepin-tarihi-bey-mahallesi.
11. Gökgöz. G. (2010). “Web 2.0, postmodern toplum ve iletişimsel demokrasi”. Akademik Bilişim’10 – XII. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri. Muğla Üniversitesi.
12. Görmez K., Altınışık H. U., Bahçeci H. I. (2013). “Muhafazakârlık, neoliberalizm, kentsel dönüşüm ve kimliksiz kentler”, (Ed. Bulut Y., Eren V., Karakaya S., Aydın A.) Kuramdan uygulamaya yerel yönetimler ve kentsel uygulamalar, Ankara: Pegem Akademi, ss. 346-351.
13. Hakimiyet Gazetesi, (2016, 9 Kasım), “Kentin en büyük açık hava müzesi: Bey Mahallesi”, Erişim tarihi: 20.09. 2024. https://www.hakimiyetgazetesi.com/haber/kentin-en-buyuk-acik-hava-muzesi-bey-mahallesi-10174.html.
14. Hamnett, C., Randolph, B., (2015). “Londra’da mülkiyet dönüşümü ve daire tasfiyesi: Britanya’da kat mülkiyeti deneyimi”, (Ed. Smith. N., Williams P.), Kentin mutenalaştırılması, İstanbul: Yordam Kitap, ss. 165-206.
15. Harvey, D. (2012). Yaratıcı yıkım olarak neoliberalizm, (E. Çamuroğlu Çığ & Ü. Çığ, Çev.). Atılım Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 67-88.
16. Harvey, D. (2013). Asi şehirler, (Ayşe Deniz Temiz Çev.), İstanbul: Metis Yayıncılık.
17. Harvey, D. (2015a). Sermayenin mekânları, (Başak Kıcır, Deniz Koç, Kıvanç Tanrıyar, Seda Yüksel Çev.), İstanbul: Sel Yayıncılık.
18. Harvey, D. (2015b). Umut mekânları, (Zeynep Gambetti Çev.), İstanbul: Metis Yayıncılık.
19. Harvey, D. (2016). Kent deneyimi, (Esin Soğancılar Çev.), İstanbul: Sel Yayıncılık.
20. Hürriyet, (2024). “Gaziantep’te Bey Mahallesi’nde tarihi konak”, Erişim tarihi: 20.09.2024. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/gaziantepte-bey-mahallesinde-tarihi-konak-42426217. Işıkhan Erdal, T. (2010). Hikayesi ve efsaneleriyle Gaziantep semtleri. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
21. Jager, M. (2015). “Sınıfın tanımlanması ve mutenalaştırmanın estetiği: Melbourne’de viktoryacılık”, (Smith N., Williams P., Ed.), Kentin mutenalaştırılması, İstanbul: Yordam Kitap, ss. 111-127.
22. Karadağ, M. (2011). “Gaziantep’te kentsel mekânın ve kültürel coğrafyanın değişimi”, (Der. Mehmet Nuri Gültekin) Ta ezelden taşkındır… Antep, İstanbul: İletişim Yayınları, ss. 393-412.
23. Karadaş, Y. (2011). “Antep şehir savunması ve Cumhuriyet dönemi Gaziantep şehir kimliğinin inşası” (Mehmet Nuri Gültekin Der.) Ta ezelden taşkındır… Antep, İstanbul: İletişim Yayınları, ss. 293-331.
24. Keyder, Ç. (2004), Ulusal kalkınmacılığın iflası, İstanbul: Metis Yayınları.
25. Kılınç, H., Gökgöz, G. (2021). Bir kimlik mekânı olarak park: Gaziantep’teki park deneyimlerine göç ve iletişim perspektifinden bir bakış, Gaziantep University Journal of Social Sciences, 20(4), 1779-1794.
26. KUDEB. (2011). Osmanlı dönemi Gaziantep mahalleleri ve Bey Mahallesi. Gaziantep: Gaziantep Büyükşehir Belediyesi.
27. Lefebvre, H. (2019). Mekanın üretimi. (Işık Ergüden Çev.). İstanbul: Sel Yayıncılık.
28. Mamatoğlu, R. (2023). “Gaziantep’in tarihi yerleşim alanı: Bey Mahallesi”, Erişim: 01.06.2024. https://9koy.org/gaziantepin-tarihi-yerlesim-alani-bey-mahallesi.html.
29. Marcuse, P. (2015). “Terk etme, mutenalaştırma ve yerinden etme”, (Smith N., Williams P. Ed.) Kentin mutenalaştırılması, İstanbul: Yordam Kitap ss. 207-237.
30. Ntv (2019). “Gaziantep'in tarih kokan yerleşimi: Bey Mahallesi”, Erişim tarihi: 20.09.2024. https://www.ntv.com.tr/galeri/seyahat/gaziantepin-tarih-kokan-yerlesimi-bey-mahallesi,2CQjpto3TUKf7CHv9gvTHA
31. Ntv (2021), “Gaziantep'in kültür mozaiği 'tarihi Bey Mahallesi' en sessiz günlerini yaşıyor”. Erişim tarihi: 20. 04.2024, https://www.ntv.com.tr/galeri/seyahat/gaziantepin-kultur-mozaigi-tarihi-bey-mahallesi-en-sessiz-gunlerini-yasiyor,5C2RZxS4h0KqhbXE-plZHg.
32. Oskay, Ü. (2016), İletişimin abc’si, İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
33. Öztürk, C. (2022). “Tarihi Bey Mahallesi’nin dokusu bozuluyor”, Gazeteciler Platformu, Erişim tarihi: 02.01.2025. https://www.gazetecilerplatformu.com/haber/330-tarihi-bey-mahallesinin-dokusu-bozuluyor.html
34. Öztürk. C. (2023, 21 Ekim), “Tarihi Bey Mahallesinin hafızası yok ediliyor”, Bianet, Erişim tarihi: 20.09.2024.https://bianet.org/haber/tarihi-bey-mahallesinin-hafizasi-yok-ediliyor-286723.
35. Sabah, (2021, 8 Ocak) “Tarihi Bey Mahallesi eski günlerini özlüyor”, Erişim tarihi: 20. 04. 2024) https://www.sabah.com.tr/gaziantep/2021/01/08/tarihi-bey-mahallesi-eski-gunlerini-ozluyor.
36. Sığrı, Ü. (2023). “Nitel araştırma yöntemleri”, Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Yeni perspektifler, (Haz. Remzi Altunışık vd.), Ankara: Seçkin Yayıncılık, ss. 471-516.
37. Smith, N., Williams P. (2015). “Rönesans’tan yeniden yapılandırmaya: çağdaş kentsel gelişimin dinamikleri”, (Smith N., Williams P. Ed.), Kentin mutenalaştırılması, İstanbul: Yordam Kitap, ss. 271-297.
38. Smith, N. (1982). Gentrification and uneven development, Economic Geography, Vol. 58, No:2, pp. 159-155.
39. Şahin, Ç. (2016). “Neoliberal kent politikaları gereği ‘kentsel yenileme’ adı altında yok edilen tarih ve bu bağlamda Fener-Balat-Ayvansaray sürecinin değerlendirilmesi”, (Zeynep Ahunbay, İclal Dinçer, Çiğdem Şahin Der.) Neoliberal kent politikaları ve Fener-Balat-Ayvansaray bir koruma mücadelesinin öyküsü, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. ss. 81-132.
40. Tarhan, M. (2019, 31 Aralık), “Gaziantep'in tarih kokan yerleşimi: Bey Mahallesi”, Anadolu Ajansı, Erişim: 01.06.2024. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/gaziantepin-tarih-kokan-yerlesimi-bey-mahallesi/1688337 Thedore, N., Peck, J., Brenner, N. (2012). Neoliberal kentçilik: Kentler ve piyasanın egemenliği, (Şerife Geniş Çev.), Neoliberalizm ve kentsel eşitsizlikler, İdealkent Dergisi – 7, Ankara, ss. 21-37.
41. Türkün, A. (2016). “İstanbul’un tarihi konut bölgelerinde kentsel dönüşüm: Tarlabaşı ve Fener-Balat-Ayvansaray örnekleri”, Zeynep Ahunbay, İclal Dinçer, Çiğdem Şahin Der.) Neoliberal kent politikaları ve Fener-Balat-Ayvansaray bir koruma mücadelesinin öyküsü, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. ss. 133-181.
42. Uğurlu, Ö. (2013). Neoliberal politikalar ekseninde Türkiye'de kentsel mekânın yeniden üretimi, Türk Tabipleri Birliği Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi. ss. 2-12.
43. Uyanıker Kırbaş, F. (2017). Neoliberalizmin kent üzerindeki sosyo-mekânsal etkisi: Ankara örneği, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ankara.