Gülşefdeli Yemeni: The Voice of Generations and the Memory of Space between tradition and Modernity

Öz

Hüseyin Su, who draws attention with his messages at both individual and social levels, has dealt with many issues that are still valid today, such as lost spiritual values and beauties, longing for the old days of childhood, conflict between generations, conflict between the individual and his environment, alienation and loneliness of the individual who has lost values with modernization, and weakening family relations in his story book Gülşefdeli Yemeni. He concretizes the sadness he feels in the face of disappearing spiritual values by depicting the moods of the story characters in detail. By relating the inner worlds of the characters in the stories and the conflicts they experience with the places they are in, he emphasizes the effect of space on mood. Thus, space becomes a symbolic element that reflects the spiritual worlds of the characters, rather than just a physical environment. Gülşefdeli Yemeni is actually an indicator of the great shift and rupture in values. The process of modernization has weakened individuals' sense of belonging and caused traditional values to be replaced by superficial and temporary norms. This contrast between tradition and modernity reveals the impact of social transformation on generations. In this context, the stories in question are also remarkable in terms of showing how modernism transforms social and cultural dynamics and how it inflicts deep wounds on the human psyche and social memory. Hüseyin Su, who attaches great importance to the past and tradition in his stories, puts all the values and beauties of the past at the center of his narrative. In this study, in Hüseyin Su's story book Gülşefdeli Yemeni, the loss of values and change experienced in the individual and society during the modernization process from the past to the present has been tried to be examined on the axis of space. In the study, four stories titled “Gülşefdeli Yemeni”, “Giden Gün Ömürdendir”, “Yanağımda Dedemin Sakal İzleri” and “Yüzündeki Deniz Duruluğu” in which the most obvious traces of the effect of modernity on tradition are seen, are analyzed.

Anahtar Kelimeler

• Hüseyin Su
• Gülşefdeli Yemeni
• Story
• Space
• Tradition
• Modernity

Gülşefdeli Yemeni: Gelenek ve Modernite Arasında Kuşakların Sesi ve Mekânın Hafızası

Öz

Hem bireysel hem de toplumsal düzeydeki iletileriyle dikkat çeken Hüseyin Su, Gülşefdeli Yemeni adlı öykü kitabında; kaybolan manevi değer ve güzellikler, çocukluğun eski günlerine duyulan özlem, kuşaklar arası çatışma, bireyin kendisi ve çevresiyle yaşadığı gerilim, modernleşmeyle birlikte değer kaybına uğrayan bireyin yabancılaşıp yalnızlaşması ve zayıflayan aile içi ilişkiler gibi günümüzde hâlâ geçerliliğini koruyan pek çok konuyu kendine özgü anlatımıyla ele almıştır. Kaybolan manevi değerler karşısında duyduğu hüznü, öykü karakterlerinin ruh hâllerini ayrıntılı bir şekilde tasvir ederek somutlaştırır. Hikâyelerdeki karakterlerin iç dünyalarını ve yaşadıkları çatışmaları, içinde bulundukları mekânlarla ilişkilendirerek mekânın, ruh hâli üzerindeki etkisini vurgular. Böylece mekân, sadece fiziksel bir çevre olmaktan çıkarak karakterlerin manevi dünyalarını yansıtan sembolik bir ögeye dönüşür. Gülşefdeli Yemeni aslında değerler alanındaki büyük kayma ve kopuşun bir göstergesi niteliğindedir. Modernleşme süreci, bireylerin aidiyet duygularını zayıflatarak geleneksel değerlerin, yerini yüzeysel ve geçici normlara bırakmasına neden olmuştur. Gelenek ile modernite arasındaki bu zıtlık, toplumsal dönüşümün kuşaklar üzerindeki etkisini ortaya koyar. Bu bağlamda söz konusu öyküler genel itibarıyla modernizmin, toplumsal ve kültürel dinamikleri nasıl dönüştürdüğünü, insan ruhunda ve toplumsal hafızada nasıl derin yaralar açtığını göstermesi bakımından da dikkat çekicidir. Öykülerinde geçmişe ve geleneğe büyük önem veren Hüseyin Su, geçmişin tüm değer ve güzelliklerinin yaşatılması gerektiğini, anlatısının merkezine alır. Bu çalışmada Hüseyin Su’nun Gülşefdeli Yemeni adlı öykü kitabında geçmişten günümüze gelen modernleşme sürecinde birey ve toplumda yaşanan değerler yitimi ve değişim, mekân ekseninde incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmada modernitenin geleneğe etkisinin en belirgin izlerinin görüldüğü “Gülşefdeli Yemeni”, “Giden Gün Ömürdendir”, “Yanağımda Dedemin Sakal İzleri” ve “Yüzündeki Deniz Duruluğu” adlı dört öykü incelemeye alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hüseyin Su
• Gülşefdeli Yemeni
• Öykü
• Mekân
• Gelenek
• Modernite

Kaynakça

1. Alver, K. (2005). Hüseyin Su’nun öykülerinde insan ve toplum. K. Aykut ve Ö. Lekesiz (Haz.). Hüseyin Su kitabı (s. 78-84). İstanbul: Nehir Yayınları.
2. Alver, K. (2006). Öyküde mekân, mekânda öykü. Hece Aylık Edebiyat Dergisi Türk Öykücülüğünde Mekân, 1(17), 37-42.
3. Assmann, J. (2015). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik. A. Tekin (Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
4. Bachelard, G. (2014). Mekânın poetikası (A. Tümertekin, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
5. Bakhtin, M. (2001). Karnavaldan romana: Edebiyat teorisinden dil felsefesine seçme yazılar (C. Soydemir, Çev.; M. Küçük, Haz.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
6. Baudrillard, J. (1998). Tüketim toplumu (H. Deliceçaylı ve F. Keskin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
7. Bilgin, N. (2007). Sosyal psikoloji sözlüğü. İstanbul: Bağlam Yayınları.
8. Çetin, N. (2005). Hüseyin Su’nun hikâyeleri. K. Aykut ve Ö. Lekesiz (Haz.). Hüseyin Su kitabı (s. 9-30). İstanbul: Nehir Yayınları.

9. Demir, A. (2011). Mekânın hikâyesi, hikâyenin mekânı: Türk hikâyesinde mekân (1870-1922 dönemi). İstanbul: Kesit Yayınları.
10. Ertem, C. (1999). Türk romanında modern arayışlar ve post-modernizm. Türk Öykü ve Romanı: Sempozyum Bildiri Kitabı, (ss. 92-111). Ankara Üniversitesi TÖMER Dil Öğretim Merkezi.
11. Halbwachs, M. (2017). Kolektif hafıza. (B. Barış, Çev.; L. Ünsaldı, Ed.). Ankara: Heretik Yayınları.
12. Harvey, D. (1990). The condition of postmodernity: An enquiry into the origins of cultural change. Oxford: Blackwell.
13. İslam, A. K. (2014). Cumhuriyet dönemi Türk hikâyesi. R. Korkmaz (Ed.). Yeni Türk edebiyatı el kitabı (s. 341-378). Ankara: Grafiker Yayınları.
14. Kanter, M. F. (2008). Reşat Nuri Güntekin’in romanlarında yapı ve izlek. (Doktora tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp)
15. Kanter, M. F. (2009). Yaprak Dökümü romanında yapı ve izlek. Turkish Studies, 4(8), 1588-1620. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.1011
16. Kanter, B. (2013). Şiirsel kimlikten mekânsal sınırlara. İstanbul: Metamorfoz Yayınları.
17. Karadeniz, H. (2022). Hüseyin Su’nun Ana Üşümesi hikâyesinde mekân. Her Yönüyle Çiçekdağı Sempozyumu (s. 227-238). 24-26 Kasım 2022, Kırşehir.
18. Karadeniz, H. (2024). Türk romanında kasaba (1860-1960). Konya: Eğitim Yayınevi.
19. Korkmaz, R. (2004). Aytmatov anlatılarında ötekileşme sorunu ve dönüş izlekleri. Ankara: Türksoy Yayınları.
20. Lekesiz, Ö. (2001). Yeni Türk edebiyatında öykü-5. İstanbul: Kaknüs Yayınları.
21. Lekesiz, Ö. (2017). Öykü menzilleri II. İstanbul: Şule Yayınları.
22. Marcuse, H. (1990). Tek boyutlu insan (A. Yardımlı, Çev.). İstanbul: İdea Yayınları.
23. Mert, N. (2005). Üç yazar ve yaşlıları. K. Aykut ve Ö. Lekesiz (Haz.). Hüseyin Su kitabı. (s. 55-77). İstanbul: Nehir Yayınları.
24. Mert, N. (2020). Hüseyin Su’nun öykü dünyası ve dili. C. Olpak Koç (Ed.). Sessiz ve derin: Hüseyin Su kitabı (s. 3-20). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
25. Narlı, M. (2007). Şiir ve mekân. Ankara: Hece Yayınları.
26. Nora, P. (2006). Hafıza mekânları. (M. E. Özcan, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi.
27. Sağlık, Ş. (2005). ‘Değerli öyküler’ yahut Hüseyin Su’nun Gülşefdeli Yemeni kitabındaki öykülerde ‘değerler’. K. Aykut ve Ö. Lekesiz (Haz.). Hüseyin Su kitabı (s. 151-185). İstanbul: Nehir Yayınları.
28. Sağlık, Ş. (2019). Hikâyelerini “öyküsüz” / öykülerini “hikâyesiz” anlatamayan “hikâye anlatıcısı”: Hüseyin Su. Turkish Studies Language and Literature, 14(1), 189-207. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.15116
29. Sözlük, Türk Dil Kurumu, https://sozluk.gov.tr, (Erişim Tarihi: 02.01.2025)
30. Su, H. (2015). Tahta bavul. Sosyoloji Divanı, 3(6), 313-318.
31. Su, H. (2017). Yazı ve yazgı. İstanbul: Şule Yayınları.
32. Su, H. (2021a). Gülşefdeli Yemeni. İstanbul: Şule Yayınları.
33. Su, H. (2021b). Hikâye anlatıcısı. İstanbul: Şule Yayınları.
34. Su, H. (2023). Öykümüzün hikâyesi. İstanbul: Şule Yayınları.
35. Şakar, C. (2005). Hüseyin Su ile söyleşi: Öykü yazarının kulağı ‘kün’ emrine âşina olmalı. K. Aykut ve Ö. Lekesiz (Haz.). Hüseyin Su kitabı (s. 272-292). İstanbul: Nehir Yayınları.
36. Tosun, N. (2005). Geleneğin penceresinden aşk, aile ve toplumsal yaşam: Hüseyin Su. K. Aykut ve Ö. Lekesiz (Haz.). Hüseyin Su kitabı (s. 134-144). İstanbul: Nehir Yayınları.
37. Tosun, N. (2015). Günümüz öyküsü. İstanbul: Dedalus Kitap.
38. Tosun, N. (2016). Öykümüzün sınır taşları. İstanbul: Dedalus Kitap.
39. Türkyılmaz, M. (2024). Edebiyatla değerler aktarımı. S. Yıldırım, R. Can, Y. Uzun ve A. D. Eskimen Yılmaz (Ed.). Türklük Bilimi’ne Adanmış Bir Ömür Prof. Dr. İsmet Çetin’e Armağan 2. (s. 401-414). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
40. Urry, J. (1999). Mekânları tüketmek (R. G. Öğdül, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
41. Uslu, A. (2017). Hüseyin Su hikâyelerinde çocuk anlatıcı ve bakış açısının kullanılışı ve işlevi. Kesit Akademi Dergisi, 3(11), 379-396.
42. Uslucan, F. (2005). Modern hayatın götüremedikleri yahut yanağımızda sakladığımız dedelerimizin sakal izleri.
43. Aykut, K. ve Lekesiz, Ö. (Haz.). Hüseyin Su kitabı (s. 186-197). İstanbul: Nehir Yayınları.
44. Zariç, M. (2015). Yeni eleştiri bağlamında Hüseyin Su öyküsü. Ankara: Atlas Yayınları.