Searching for the “Banality of Evil” in Post-War Literature: A Comparative Example Through the Works “And Where Were You, Adam?” and “The God of that Summer”

Öz

Philosopher and political theorist Hannah Arendt, like the rest of the world press, followed the trial of former Nazi officer Adolf Eichmann in the Jerusalem courts with interest. However, Arendt’s reason for observing this trial was different from other researchers due to a concept she brought up as a result of the trial. In her work, which she wrote based on the court minutes, Arendt used the concept of the “banality of evil” based on Eichmann’s statements and attitudes, and informed humanity that a new type of criminal had emerged. The banality of evil implies that criminal elements can be committed by people who act unconsciously or avoid questioning without having monstrous feelings, and that this situation is silently and ordinarily widespread. Although Arendt has been criticized for this concept she put forward, it has been considered important by being the subject of research in various disciplines. Because with this concept, instead of focusing on a single criminal, Arendt focuses on the building blocks of a path leading to the crime of genocide and ultimately the Holocaust, by distancing herself from all affiliations. This study aims to show that the concept in question can be examined on a literary level, based on Arendt’s concept of the banality of evil, through two literary works that address the subject of war. Heinrich Böll’s And Where Were You, Adam? was chosen because it represents the military wing of war, while Ralf Rothmann’s The God of that Summer was chosen because it represents the civilian wing of war. In the study, the works were comparatively examined within the framework of certain issues identified (the meaning or meaninglessness of war, the importance or insignificance of battle badges, awareness or unawareness of alienation). As a result of the examinations, it was understood that the characters in the works did not think critically due to a sense of duty or personal interests, just as it was understood in the Eichmann case, but were exposed to discourses in cultural circulation. It was concluded that the characters in the works became a part of the system that caused the Holocaust as a result of the elements that fed the banality of evil.

Anahtar Kelimeler

• Hannah Arendt
• banality of evil
• Heinrich Böll
• And Where Were You Adam?
• Ralf Rothmann
• The God of that Summer.

“Kötülüğün Sıradanlığı”nı Savaş Sonrası Edebiyat’ta Aramak: Âdemoğlu Nerdeydin ve O Yazın Tanrısı Eserleri Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Örnek

Öz

Filozof ve siyaset kuramcısı Hannah Arendt, eski Nazi subayı Adolf Eichmann’ın yakalanarak Kudüs mahkemelerinde yargılanmasını, bütün dünya basınının yaptığı gibi ilgiyle izler. Ancak Arendt’in bu davayı gözlemlemesi, dava neticesinde ortaya attığı bir kavram sebebiyle onu diğer araştırmacılardan farklı kılar. Arendt, mahkeme tutanaklarına dayanarak oluşturduğu eserinde, Eichmann’ın ifadelerinden ve tavırlarından hareketle “kötülüğün sıradanlığı” kavramını kullanır ve insanlığı yeni bir suçlu tipinin doğduğundan haberdar eder. Kötülüğün sıradanlığı, suçun, canavarca hislere sahip olmadan bilinçsizce davranan ya da sorgulamaktan kaçınan insanlar tarafından da işlenebileceğini ve bu hâlin sessiz ve sıradan bir şekilde yaygın olduğunu imler. Arendt, bu kavram sebebiyle eleştirilse de çeşitli disiplinlerce araştırma konusu edilerek önemli bulunur. Çünkü Arendt, bu kavram ile tekil bir suçluya odaklanmak yerine, bütün aidiyetlerinden uzaklaşarak soykırım suçuna ve neticede Holokost’a giden bir yolun yapıtaşlarına odaklanır. Bu çalışma, Arendt’in kötülüğün sıradanlığı kavramından hareketle, savaş konusunu ele alan iki edebî eser doğrultusunda, söz konusu kavramın edebî düzlemde incelenebilir olduğunu göstermeyi amaçlar. Heinrich Böll’ün Âdemoğlu Nerdeydin eseri savaşın askeri kanadını temsil etmesi sebebiyle, Ralf Rothmann’ın O Yazın Tanrısı eseri ise savaşın sivil kanadını temsil etmesi sebebiyle seçilmiştir. Çalışmada, eserler tespit edilen bazı hususlar çerçevesinde (savaşın anlamı ya da anlamsızlığı, nişanların önemi ya da önemsizliği, ötekileştirmenin farkında olma ya da olmama gibi hususlar) karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak, eser karakterlerinin -tıpkı Eichmann davasında anlaşıldığı gibi- görev bilinci ya da kişisel çıkarlar sebebiyle eleştirel düşünmediği, kültürel dolaşımdaki söylemlere maruz kaldığı anlaşılmıştır. Eser karakterlerinin kötülüğün sıradanlığını besleyen unsurlar neticesinde Holokost’a sebep olan sistemin bir parçası hâline geldikleri görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Hannah Arendt
• kötülüğün sıradanlığı
• Heinrich Böll
• Ralf Rothmann
• O Yazın Tanrısı.
• Âdemoğlu Nerdeydin

Kaynakça

1. Akpolat, D. (2022). Hannah Arendt’in felsefesinde kötülüğün kamusal ve özel alana yansıması. (Yüksek Lisans Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp)
2. Aldemir, A. (2018). Kötülüğün sıradanlığı bağlamında sosyal medya: twıtter’da Suriyeli mülteciler örneği. (Doktora Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp)
3. Amery, J. (2019). Suç ve kefaretin ötesinde: alt edilmişliğin üstesinden gelme denemeleri. 2. Basım. (Ener, C. Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
4. Arendt, H. (1998). Totalitarizmin kaynakları / 2 emperyalizm. (Şener, B. S. Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
5. Arendt, H. (2016). Kötülüğün sıradanlığı Adolf Eichmann Kudüs’te. 4. Basım. (Çelik, Ö. Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
6. Aytaç, G. (1991). Edebiyat yazıları II. Ankara: Gündoğan Yayınları.
7. Bakır, K. (2015). Hannah Arendt’te kötülük problemi. Kaygı Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, S: 25, 97 – 113.
8. Başok Diş, S. (2017). Kötülüğün sıradanlığı karşısında özerk birey. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, S: 23, 180-200.

9. Bauman, Z. (1997). Modernite ve Holocaust, (Sertabiboğlu, S. Çev.). İstanbul: Sarmal Yayınevi.
10. Belge, M. (2016). Edebiyat üstüne yazılar. 6. Basım. İstanbul: İletişim Yayınları.
11. Berktay, F. (2012). Dünyayı bugünde sevmek: Hannah Arendt’in politika anlayışı. İstanbul: Metis Yayınları.
12. Böll, H. (1996). Âdemoğlu nerdeydin. 2. Basım. (Selimoğlu, Z. Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
13. Bresheeth, H. Hood, S. Jansz, L. (1997). Soykırım yeni başlayanlar için. (Harmancı, M. Çev.). İstanbul: Milliyet Yayınları.
14. Ekici, O. (2017). Edebiyat sosyolojisi bağlamında II. Dünya Savaşı sonrası Alman Edebiyatı üzerine bir inceleme. Folklor/Edebiyat, Cilt: 23, Sayı: 91, 87-104.
15. Fry, K. A. (2022). Kafası karışmışlar için Arendt. (Geniş, A. Çev.). Ankara: Dipnot Yayınları.
16. Günal, H. (2013). Hannah Arendt düşüncesinde insanlığa karşı suçların temellendirilmesi. (Doktora Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp)
17. Günal, H. (2017). Hannah Arendt ve insanlığa karşı suçlar. 2. Baskı. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
18. Gürbilek, N. (2019). Sessizin payı. 4. Basım. İstanbul: Metis Yayınları.
19. Kişmir, G. (2019). Almanya’da II. Dünya Savaşı sonrası yaşanan bellek patlamasına tarihi bakış. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. S: 41, 49-62.
20. Koşmak, F. (2011). Alman yazar Heinrich Böll’ün kısa hikayelerinde II.Dünya Savaşı’nın izleri. Folklor/Edebiyat, C: 17, S: 66, 23-28.
21. Lutz, B. Jessing, B. (Ed.) (2004). Heinrich Böll. Metzler Autoren Lexikon, Deutschsprachige Dichter und Schriftsteller vom Mittelalter bis zur Gegenwart, Stuttgart: Verlag J.B Metzler.
22. Mandel, E. (1995). İkinci Dünya Savaşının anlamı, (Tanatar, B. Çev.). İstanbul: Yazın Yayıncılık.
23. Rothmann, R. (2021). O yazın tanrısı. (Özdemir, İ. Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
24. Selkirk, E. Rosenblatt, N. Wolvek-Pfister, S. (1999). II. Dünya Savaşı yeni başlayanlar için. (Harmancı, M. Çev.). İstanbul: Milliyet Yayınları.
25. Taş, Ö. (2019). Hannah Arendt’te “kötülüğün sıradanlığı” kavramının sıradanlaşan apolitik bireylerin zihin- eylem kopuşuna dayalı kaynağı. (Yüksek Lisans Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp)
26. Wilpert, G. v. (2001). Weltkriegsdichtung. Sachwörterbuch der Literatur. 8. Auflage, Stuttgart: Alfred Kröner Verlag. https://www.suhrkamp.de/person/ralf-rothmann-p-4093 Erişim Tarihi: 07.04.2025.