The 1954 Elections in Kütahya and Their Reflections in the Press

Yıl 2026, Cilt: 25 Sayı: 1, 255 - 272, 29.01.2026

Hasan Karakuzu

Öz

With the May 14, 1950 elections, the 27-year rule of the Republican People's Party came to an end, and the elections that followed on May 2, 1954 were a test for the Democratic Party and the DP government was tested for the first time. The four-year period for the DP was a period in which development moves were realized in every field and the social segments largely accepted the practices. The CHP, on the other hand, was hopeful that citizens would return them to power at the end of the four-year period. Although four parties participated in the 1954 general elections, the main rivalry was between the two major parties, DP and CHP, and the claims of the leaders of the two political parties and the responses to these claims constituted the main subject of debates and polemics. In Kütahya, which was considered one of the strongholds of the DP, there was a competition between the DP, CHP and CMP to win 8 parliamentary seats. In this context, this study discusses the reflections of the 1954 general elections in the press in Kütahya and evaluates the parties' election preparations, candidate selection, propaganda activities and election results. The election results were as expected in Kütahya and the DP won all 8 parliamentary seats with a high vote rate of 61.96%. The 1954 parliamentary election results showed that the Democrat Party was gradually gaining strength in Kütahya and turning it into one of its vote depots. The DP government also gave due importance to the city and had opened important industrial facilities such as Nitrogen, Coal, Roof Tile and Sugar Factory and ensured that these facilities started production. The city of Kütahya had an important place in the industrial move initiated by the Democrat Party government, and these facilities contributed to the strengthening of the economy of the city and the country.

Anahtar Kelimeler

Kütahya , Democrat Party , Republican People's Party , Election , Press

Kütahya’da 1954 Seçimleri ve Basına Yansımaları

Öz

14 Mayıs 1950 seçimleri ile 27 yıllık Cumhuriyet Halk Partisi iktidarı sona ermiş, bunun ardından gelen 2 Mayıs 1954 seçimleri Demokrat Parti için adeta bir sınav niteliğinde olmuş ve DP iktidarı ilk defa test edilmiştir. DP için geçen dört yıllık süre her alanda kalkınma hamlelerinin gerçekleştirildiği ve toplum kesimlerinin yapılan uygulamaları büyük oranda kabul ettiği bir dönem olmuştur. CHP ise dört yıllık süre sonunda vatandaşların kendilerini yeniden iktidara taşıyacağı ümidine sahipti. 1954 genel seçimlerine dört parti katılmış olsa da asıl çekişme iki büyük parti DP ve CHP arasında olmuş, iki siyasi partinin liderlerinin iddiaları ve bu iddialara verilen cevaplar tartışmaların, polemiklerin ana konusunu teşkil etmiştir. DP’nin kalelerinden biri olarak kabul edilen Kütahya’da da 8 milletvekilliğini kazanabilmek için DP, CHP ve CMP arasında rekabet yaşanmıştır. Bu bağlamda çalışmada; Kütahya’da 1954 genel seçimlerinin basındaki yansımalarından bahsedilerek partilerin seçim hazırlıkları, aday belirleme çalışmaları, propaganda faaliyetleri ve seçim sonuçları değerlendirilmiştir. Seçim sonuçları Kütahya’da beklenildiği gibi gerçekleşmiş ve DP % 61.96 gibi yüksek bir oy oranı elde ederek 8 milletvekilinin tamamını kazanmıştır. 1954 milletvekili seçim sonuçları; Demokrat Parti’nin Kütahya’da giderek güçlendiğini ve oy depolarından birine dönüştüğünü göstermiştir. DP iktidarı da kente gereken değeri vererek Azot, Kömür, Kiremit ile Şeker Fabrikası gibi önemli sanayi tesislerinin açılışını yapmış ve bu tesislerin üretime başlamasını sağlamıştır. Demokrat Parti iktidarının başlattığı sanayi hamlesinde Kütahya şehri önemli bir yer edinmiş, söz konusu tesisler kent ve ülke ekonomisinin güçlenmesine katkıda bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kütahya , Demokrat Parti , Seçim , Cumhuriyet Halk Partisi , Basın

Kaynakça

• Akşam (1954, Mayıs 13). s. 1.
• Akşam (1954, Mayıs 18). s. 2.
• Akşam (1954, Mayıs 23). s. 2.
• Akşam (1954, Mayıs 27). s. 2.
• Akşam (1954, Mayıs 3). s. 1-2.
• Akşam (1954, Mayıs 4). s. 2.
• Akşam (1954, Mayıs 7). s. 1-2.
• Akşam (1954, Mayıs 8). s. 1.
• Akşam (1954, Mayıs 9). s. 1-2.
• Akşam (1954, Nisan 10). s. 1-2.
• Akşam (1954, Nisan 11). s. 1.
• Akşam (1954, Nisan 19). s. 2.
• Akşam (1954, Nisan 20). s. 1-2.
• Akşam (1954, Nisan 21). s. 1-2.
• Akşam (1954, Nisan 22). s. 1-2.
• Akşam (1954, Nisan 23). s. 1-2.
• Akşam (1954, Nisan 25). 1-2.
• Akşam (1954, Nisan 29). s. 2.
• Akşam (1954, Nisan 3). s. 1-2.
• Akşam (1954, Nisan 6). s. 1.
• Akşam (1954, Nisan 7). s. 2.
• Albayrak, M. (2004). Türk siyasi tarihinde Demokrat Parti (1946-1960). Ankara: Phoenix Yayınevi.
• Babaoğlu, R. (2023). Türkiye’de popülizm ve seçimsel demokrasiye prelüd: İngiliz elçilik raporlarında 1954 seçimleri üzerine bazı düşünceler. Selçuk Türkiyat, (Cumhuriyet’in 100. Yılı Özel Sayısı): 499-514.
• Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA). 51.309.7.
• Burçak, R. S. (1998). On yılın anıları (1950-1960). Ankara: Nurol Matbaacılık.
• Cumhuriyetçi Millet Partisi ana nizamname ve programı (1955). Ankara: Arı Matbaası.
• Cumhuriyetin 50. Yılında Kütahya 1973 İl Yıllığı, (b.t ve y.yok).
• Demokrat Kütahya (1954, Mart 15). s. 2.
• Demokrat Kütahya (1954, Mart 22). s. 4.
• Demokrat Kütahya (1954, Mayıs 3). s. 3.
• Demokrat Kütahya (1954, Mayıs 8). s. 4.
• Demokrat Kütahya (1954, Nisan 19). s. 1-2.
• Demokrat Kütahya (1954, Nisan 20). s. 4.
• Demokrat Kütahya (1954, Nisan 21). s. 1.
• Demokrat Kütahya (1954, Nisan 22). s. 4.
• Demokrat Kütahya (1954, Nisan 5). s. 1.
• Eroğul, C. (2014). Demokrat Parti-tarihi ve ideolojisi. İstanbul: Yordam Kitap.
• Hakikat (1954, Mart 17). s. 1.
• Hakikat (1954, Mart 24). s. 4.
• Hakikat (1954, Nisan 14). s. 2.
• Hakikat (1954, Nisan 21). s. 1.
• Hakikat (1954, Nisan 7). s. 4.
• Hakikat (1954, Şubat 24). s. 1, 3.
• Kahraman Emet (1954, Mart 31). s. 4.
• Karakuzu, H. (2021). Demokrat Parti döneminde Zonguldak. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nevşehir.
• Karanis, F. (1994). Koltuk değnekli demokrasi ve 27 Mayıs darbesi. y.y: İstanbul.
• Kaynar, M. K. ve Kalkan, N. (Ed.) (2022). Cumhuriyet dönemi partiler-seçimler beyannameler (1923-1980). Ankara: TBMM Basımevi.
• Kütahya (1954, Mart 16). s. 1.
• Kütahya (1954, Mart 18). s. 1.
• Kütahya (1954, Mart 29). s. 1.
• Kütahya (1954, Mayıs 4). s. 1.
• Kütahya (1954, Nisan 13). s. 1.
• Kütahya (1954, Nisan 14). s. 1.
• Kütahya ilinin durumu potansiyeli ve sorunları. (1989). T.C. Kütahya Valiliği İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü, Kütahya: Ekspres Matbaası.
• Milliyet (1954, Mart 14). s. 1, 7.
• Milliyet (1954, Mart 19). s. 1, 7.
• Milliyet (1954, Mart 25). s. 7.
• Milliyet (1954, Mart 27). s. 1, 7.
• Milliyet (1954, Mart 28). s. 7.
• Milliyet (1954, Mart 29). s. 7.
• Milliyet (1954, Mayıs 18). s. 7.
• Milliyet (1954, Mayıs 4). s. 1, 7.
• Milliyet (1954, Nisan 11). s. 1, 7.
• Milliyet (1954, Nisan 12). s. 1, 7.
• Milliyet (1954, Nisan 13). s. 6-7.
• Milliyet (1954, Nisan 16). s. 7.
• Milliyet (1954, Nisan 17). s. 1, 7.
• Milliyet (1954, Nisan 28). s. 7.
• Milliyet (1954, Nisan 5). s. 1, 7.
• Milliyet (1954, Nisan 7). s. 1.
• Milliyet (1954, Şubat 11). s. 1, 7.
• Milliyet (1954, Şubat 12). s. 1, 7.
• Müstakil Tavşanlı (1954, Mart 25). s. 2.
• Müstakil Tavşanlı (1954, Nisan 1). s. 2.
• Müstakil Tavşanlı (1954, Nisan 8). s. 3.
• Müstakil Tavşanlı (1954, Şubat 25). s. 1.
• Özdemir, H. (2002). Demokrasiye geçiş ve Menderes dönemi. Türkler. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları. 16, 878-900. Özer, S. (2021). 1950 ve 1954 seçimlerinde Antalya. Akademik Bakış, 15 (29), 263-290.
• Şimşek, S. (2008). Türk siyasi hayatında Ahmet Tahtakılıç. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar.
• Tuncer, E. (2003). Osmanlı’dan günümüze seçimler (1877-2002). Ankara: Tesav Yayınları No: 24.
• Tuncer, E. ve Danacı, N. (2003). Çok partili dönemde seçimler ve seçim sistemleri. Ankara: Tesav Yayınları No: 21. Turan, Ş. (2003). İsmet İnönü yaşamı, dönemi ve kişiliği. Ankara: Bilgi Yayınevi.
• Uyar, H. (2017). Demokrat Parti iktidarında CHP 1950-1960. İstanbul: Doğan Kitap.
• Vatan (1954, Mayıs 18). s. 1.
• Vatan (1954, Mayıs 2). s. 1.
• Vatan (1954, Mayıs 23). s. 1, 7.
• Vatan (1954, Mayıs 27). s. 1.
• Vatan (1954, Mayıs 3). s. 4.
• Vatan (1954, Mayıs 4). s. 1, 5-6.
• Vatan (1954, Mayıs 7). s. 4.
• Vatan (1954, Nisan 1). s. 1, 7.
• Vatan (1954, Nisan 12). s. 1, 6-7.
• Vatan (1954, Nisan 13). s. 5-6.
• Vatan (1954, Nisan 20). s. 1, 5-6.
• Vatan (1954, Nisan 22). s. 1, 7.
• Vatan (1954, Nisan 28). s. 3.
• Vatan (1954, Nisan 29). s. 7.
• Vatan (1954, Nisan 5). s. 7.
• Zafer (1954, Mart 10). s. 1.
• Zafer (1954, Mart 13). s. 1.
• Zafer (1954, Mart 14). s. 1, 4.
• Zafer (1954, Mart 15). s. 6.
• Zafer (1954, Mart 18). s. 1.
• Zafer (1954, Mart 20). s. 1.
• Zafer (1954, Mayıs 23). s. 1, 7.
• Zafer (1954, Mayıs 4). s. 1.
• Zafer (1954, Nisan 13). s. 4.
• Zafer (1954, Nisan 17). s. 6.
• Zafer (1954, Nisan 28). s. 1.
• Zafer (1954, Şubat 12). s. 1-2.
• Zafer (1954, Şubat 20). s. 3, 7.
• Zafer Akşam Postası (1954, Mart 13). s. 1.
• Zafer Akşam Postası (1954, Mart 15). s. 3.
• Zafer Akşam Postası (1954, Mart 20). s. 1.
• Zafer Akşam Postası (1954, Mayıs 3). s. 1-2, 4.
• Zafer Akşam Postası (1954, Nisan 14). s. 3.