Where Diplomacy Ends: The Palestine Front in the First World War, Diplomatic Efforts and the Martyrs of Beirut (1914-1918)

Yıl 2026, Cilt: 25 Sayı: 2 , 792 - 822 , 30.04.2026

Meral Şahin

https://doi.org/10.21547/jss.1702261

https://izlik.org/JA74ZW53AE

Öz

Palestine geography was always a region of importance to the Ottoman Empire. From 1516 until the end of the First World War, it existed as a homeland territory within the Ottoman Empire for approximately four centuries. Due to both internal and external factors, the Empire was constantly declining and, especially from the second half of the 19th century, entered a rapid period of disintegration. With the First World War, the Empire was forced to fight on multiple fronts one of which was the Palestine Front. This front held significant strategic and geopolitical value for the Ottomans. The presence of the second holiest Islamic sites in this region after the Hejaz Region further heightened its importance. Just as soldiers were dispatched to the Palestinian front from nearly every region within the borders of the state, soldiers from Beirut also fought on this front, seeking to prevent this sacred land from falling into the hands of foreign powers. The primary aim of this study is to examine the impact of the diplomatic efforts and political developments within the Palestinian region on the First World War. In addition, it seeks to conduct a qualitative analysis of the soldiers from Beirut who lost their lives on the Palestine Front in battles against the Allied Forces. The study employs data collection techniques. The main sources include the Ottoman Archives of the Republic of Turkey Presidency of State Archives and records from the Ministry of National Defense, alongside the evaluation of other primary and secondary sources.

Anahtar Kelimeler

Palestine Front , Diplomacy , Holy Lands , Zionism , First World War

Diplomasinin Bittiği Yer: Birinci Dünya Savaşı’nda Filistin Cephesi, Diplomatik Çabalar ve Beyrutlu Şehitler (1914-1918)

https://izlik.org/JA74ZW53AE

Öz

Filistin coğrafyası Osmanlı İmparatorluğu’nun her zaman önem verdiği bir bölge olmuştur. Filistin coğrafyası 1516 yılından Birinci Dünya Savaşı sonuna kadar yaklaşık dört yüz yıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu’nda bir vatan toprağı olarak varlığını sürdürmüştür. Gerek dış gerekse de iç nedenlerden kaynaklı olarak sürekli gerileyen devlet özellikle XIX. yüzyılın ikinci yarısından sonra hızla dağılma dönemine girmiştir. Birinci Dünya Savaşı ile birlikte birden çok cephede savaşmak zorunda kalmıştır. Bunlardan birisi de Filistin cephesidir. Bu cephe, Osmanlı İmparatorluğu için oldukça stratejik ve jeopolitik bir öneme sahip olmuştur. Hicaz Bölgesi’nden sonra ikinci büyük kutsal mekânların bu bölgede olması bu cephenin önemini bir kat daha artırmıştır. Devletin sınırları içerisindeki hemen her coğrafyadan Filistin cephesine asker sevk edildiği gibi Beyrut’tan da vatan evlatları bu cephede savaşarak bu kutsal bölgenin yabancı güçlerin eline geçmesine engel olmak istemişlerdir. Bu çalışmanın temel amacı Birinci Dünya Savaşı içerisinde Filistin coğrafyasında yürütülen diplomatik çabaların ve siyasi oluşumların savaşa olan etkisini irdelemektir. Bunun yanında savaş içerisinde Filistin coğrafyasında İtilaf Devletleri ordularına karşı açılan Filistin cephesinde hayatlarını kaybeden Beyrutlu askerlerin niteliksel analizini yapmaktır. Çalışmada veri toplama tekniği kullanılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi ile Millî Savunma Bakanlığı kayıtları ana kaynak olarak ele alınmış bunun yanında diğer birinci ve ikinci elden kaynaklar da inceleme ve değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
Bu çalışmanın temel amacı Birinci Dünya Savaşı içerisinde Filistin coğrafyasında yürütülen diplomatik çabaların ve siyasi oluşumların savaşa olan etkisini irdelemektir. Bunun yanında savaş içerisinde Filistin coğrafyasında itilaf devletleri ordularına karşı açılan Filistin cephesinde hayatlarını kaybeden Beyrutlu şehitlerin niteliksel analizini yapmaktır. Çalışmada veri toplama tekniği kullanılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi ile Milli Savunma Bakanlığı kayıtları ana kaynak olarak ele alınmış bunun yanında diğer birinci ve ikinci elden kaynaklarda inceleme ve değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Filistin Cephesi , Diplomasi , Kutsal Topraklar , Siyonizm , Birinci Dünya Savaşı

Kaynakça

• Ahmed, S. (2008). Şark meselesi, Ankara: Akçağ Yayınları.
• Akçura, Y. (1988). XVIII. ve XIX. asırlarda Osmanlı devletinin dağılma devri, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Akdağ, M. (2010). Yakınçağ dönemi Avrupa tarihi, Ankara: Berikan Yayınevi.
• Akgündüz, A. (2008). Pax Ottoman Osmanlı Devleti’nde Gayrimüslimlerin Yönetimi, İstanbul: Timaş Yayınları.
• Akşin, S. (2006). Ana çizgileriyle Türkiye’nin yakın tarihi: 1789-1980, Ankara: İmaj Yayıncılık.
• Akşin, S. (2014). Kısa 20. yüzyıl tarihi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Armaoğlu, F. (1989). Filistin meselesi ve Arap-İsrail savaşları: 1918-1988, Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Armaoğlu, F. (1997). 19. yüzyıl siyasi tarihi: 1789-1914, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Ataöv, T. (19 79). The Palestine Question and Turkey, (ss.15-31), 34(1), Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi.
• Balcı, R. (2006). Osmanlı’yı yıkan cephe Filistin, İstanbul: Nesil Tarih Yayınları.
• Berg, B. L. & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, (Ed. Hasan Aydın), Konya: Eğitim Yayınevi.
• Birinci dünya harbinde Türk harbi: Sina-Filistin cephesi harbin başlangıcından ikinci Gazze muharebeleri sonuna kadar, (1979). IV(1), Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Yayınları.
• BOA. DH. EUM. SSM. Dâhiliye Emniyeti Umumiye Müdüriyeti Seyrüsefer Kalemi
• BOA. DH. EUM. SSM./00010.00112. 001./H.29.07.1335/M.21.05.1917.
• BOA. DH. KMS. Dâhiliye Kalemi Mahsus
• BOA. DH. KMS./00046.1.00029.001.H.26.03.1336/M. 9 Ocak 1918.
• BOA. DH. KMS./00048.00064.002.H. 24.12.1336/M. 30 Eylül 1918.
• BOA. DH. KMS./00048.00093.019./H.29.01.1337/M. 4 Kasım 1918.
• BOA. DH. KMS./00048.00093.021./H.29.01.1337/M. 4 Kasım 1918.
• BOA. DH. ŞFR. Dâhiliye Şifre Kalemi
• BOA. DH. ŞFR./00059.00121.001./M.28.12.1915.
• BOA. DH. ŞFR./00085.00177.001./M.20.03.1918.
• BOA. DH. ŞFR.00475.00009.001./10.06.1915.
• BOA. HR. SFR.04./00285.00029.002./M.25.01.1917.
• BOA. HR. SFR.04./00909.00100.001./M.25.01.1917.
• BOA. HR. SYS. 02113.00012.002./10.11.1917.
• BOA. HR. SYS. 02113.00012.015./10.11.1917.
• BOA. HR. SYS. 02113.00012.015./M. 10.11.1917.
• BOA. HR. SYS. 02334.00014.001./06.06.1916.
• BOA. HR. SYS. 02458.00052.001./20.09.1918.
• BOA. HR. SYS./02138.00002.001
• BOA. HR. SYS./02267.00068.001./12.05.1917.
• BOA. HR. SYS./0238.00020.002./23.05.1918.
• BOA. HR. SYS./02432.00053.001./12.03.1917.
• BOA. HR. SYS./02434.00058.001./04.05.1917.
• BOA. HR. SYS./02443.00025.002./14.11.1917.
• BOA. HR. SYS./02453.00054.001./29.05.1918.
• BOA. HR. SYS./02453.00066.001./31.05.1918.
• BOA. HR. SYS./02456.00021.001./24.08.1918.
• BOA. HR. SYS./02459.00006.002./28.09.1918.
• BOA. HR. SYS.02433.00008.001./28.03.1917.
• BOA. HRT. h. Haritalar
• BOA. HRT. h./00418.A.00001./H.13.02.1333/M.31.12.1914).
• BOA. İ. HB./00175.00053.002./M.18.10.1915.
• BOA.DH. EUM. SSM./00056.00047. 001./H.08.04.1336/M.19.05.1918.
• BOA.HR.SFR. 04 Hariciye Sofya Sefareti
• BOA.HR.SYS. Hariciye Siyasi
• BOA.İ.HB. İrade Harbiye
• Bostancı, I. I. (2006). XIX. yüzyılda Filistin: idarî ve sosyoekonomik vaziyet, Yayımlanmamış Doktora Tezi. Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Çağatay, T. (1990). Modern aile ve sosyal problemleri, Aile Yazıları II: Kültürel Değerler ve Sosyal Değişme, (ss.95-141), Ankara: Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları.
• Djevad, A. H. (1978). Yabancılara göre eski Türkler, İstanbul: Yağmur Yayınları.
• Engin, V. (2014). Pazarlık, İstanbul: Yeditepe Yayınları.
• Erden, A. F. (2006). Birinci dünya savaşında Suriye hatıraları, (haz: Alpay Kabacalı), 2. Baskı.
• Finkel, C. (2017). Rüyadan imparatorluğa: Osmanlı imparatorluğunun öyküsü 1300-1923, İstanbul: Timaş Yayınları. Fisher, S. N. (1959). The Middle East. London: Routledge&Kegan Paul Ltd.
• Frangipane, M. (2002). Yakındoğu’da devletin doğuşu: Mezopotamya ve çevresinde güçlü aile yönetimlerinin devlet çarkına dönüşmesi, (Çev. Z. Zühre İlkgelen), İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Georgeon, F. (1995). “Son Canlanış: 1878-1908”, Osmanlı imparatorluğu tarihi: XIX. yüzyılın başlarından yıkılışa, Çev. Server Tanilli, (ss.175-216). İstanbul: Cem Yayınevi.
• Guhr, H. (2007). Türklerle omuz omuza, (Çev. Eşref Özbilen), İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Hale, W. (2003). Türk Dış Politikası 1774-2000, (Çev. Petek Demir), İstanbul: Mozaik Yayınları.
• https://www.msb.gov.tr/SehitBilgiKapisi/SehitListesi(Erişim. T. 20 Nisan 2024).
• https://www.msb.gov.tr/SehitBilgiKapisi/SehitListesiErişim. T. 20 Nisan 2024.
• İnalcık, H. (2011). Kuruluş ve imparatorluk sürecinde Osmanlı: devlet kanun diplomasi, İstanbul: Timaş Yayınları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Karpat, K. H. (1991). Ailede devletçi ve ferdiyetçi görüş, aile yazıları: temel kavramlar yapı ve tarihi süreç, Ankara: Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları.
• Karpat, K. H. (2014). Kısa Türkiye tarihi: 1800-2012, İstanbul: Timaş Yayınları.
• Keçici, S. E. (2020). Bilimsel araştırma yazma el kitabı, Konya: Eğitim Yayınevi.
• Kerestecioğlu, İ. Ö. (2007). Milliyetçilik: uyuyan güzeli uyandıran prensten frankeştaynın canavarına, 19. yüzyıldan 20. yüzyıla modern siyasal ideolojiler, (ss.307-350), İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Köstüklü, N. (2013). “Balkan savaşları’ndan milli mücadele’ye ‘şehitler’ üzerine yapılacak bilimsel araştırmalarda metod ve kaynak meselesine dair bazı düşünceler”, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti tarihi araştırmaları I, (ss. 37-50). Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları.
• Köstüklü, N. (2006). “Balkan savaşları’ndan milli mücadele’ye şehitler üzerine yapılacak bilimsel araştırmalarda metod ve kaynak meselesine dair bazı düşünceler”, Dokuzuncu askeri tarih semineri bildirileri II (22-24 Ekim 2003), (ss. 205-220). Ankara: Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Başkanlığı Yayınları.
• Köstüklü, N. (2017). “Birinci dünya savaşı sosyal tarihinin yeterince bilinmeyen önemli bir kaynağı: vefâyâta mahsus vukûat defterleri”, (ss. 19-25), (12)24, Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi.
• Köstüklü, N. (2021). Yakın dönem Osmanlı tarihi araştırmaları, Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları.
• Lewis, B. (1996). İslam dünyasında Yahudiler, (Çev. Bahadır Sina Şener), Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
• Lewis, B. (2004). Modern Türkiye’nin doğuşu, (Çev. Metin Kıratlı), 9. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Marriott, E. (2014). Bir nefeste dünya tarihi, (Çev. Egemen Yılgür), İstanbul: Maya Kitap.
• Miller, B. C. (1996). Aile Araştırma Yöntemleri, (Çev. Dinçay Köksal), Ankara: Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı Yayınları.
• Nedim, Ş. M. (1995). Filistin savaşı: 1914-1918, (Çev. Abdullah Es), Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Yayınları.
• Ortaylı, İ. (2005). İmparatorluğun en uzun yüzyılı, İstanbul: Alkım Yayınları,
• Ortaylı, İ. (2008). Osmanlı’da değişim ve anayasal rejim sorunu, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Ortaylı, İ. (2012). Yakın tarihin gerçekleri: Osmanlı’nın çöküşünden küllerinden doğan cumhuriyete, İstanbul: Timaş Yayınları.
• Ortaylı, İ. (2015). Asr-ı Tanzimat: Osmanlı 19. Yüzyılına Bakış, Erkan Tural & Selim Çapar (Ed.) 1864 vilayet nizamnamesi, (ss. XII-XXI). Ankara: TODAİE Yayınları.
• Osmanlı Filistin’i yer isimleri kılavuzu ve atlası: 1516-1917, (2020). İstanbul: İTO Yayınları.
• Özkan, S. H. (2017). Osmanlı devleti ve diplomasi, İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
• Pitcher, D. E. (2001). Osmanlı imparatorluğunun tarihsel coğrafyası, (Çev. Bahar Tırnakçı), İstanbul: YKY Yayınları.
• Price, C. (2008). Türkiye’nin yeniden doğuşu, (Çev. Bilal Çölgeçen), İstanbul: İkarus Yayınları.
• Sanders, L. V. (2014). Türkiye’de beş yıl, (Çev. Eşref Bengi Özbilen), İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Schilcher, L. (1998). Geç Osmanlı Suriye’sinde tahıl ekonomisi ve büyük ölçekli ticarileşme sorunu, Osmanlı’da toprak mülkiyeti ve ticari tarım, (Ed.Çağlar Keyder&Faruk Tabak), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Şehitlerimiz: Osmanlı-Rus, Osmanlı-Yunan, Trablusgarp, Balkan, Birinci Dünya, İstiklâl, Kore, Kıbrıs, İç güvenlik. (1998). Ankara: T.C. Millî Savunma Bakanlığı Yayınları.
• Shaw, S. (1994). Osmanlı imparatorluğu ve modern Türkiye, (Çev. Mehmet Harmancı), İstanbul: E Yayınları.
• Sinno, A. (2011). Osmanlının sancılı yıllarında Araplar, Kürtler Arnavutlar: 1877-1881, (Çev. Ahsen Batur), İstanbul: Selenge Yayınları.
• Skidelsky, E. & Skidelsky, R. (2014). Ne kadarı yeterli, İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• T.C. Resmî Gazete, (2006). 5490 sayılı nüfus hizmetleri kanunu, kanun no.5490, kabul tarihi: 25.04.2006, yayımlandığı resmî gazete, sayı: 26153, tarihi: 29 Nisan 2006.
• Tanör, B. (2005). Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri:1789-1980, 15. Baskı, İstanbul: YKY. Yayınları.
• Timur, T. (2010). Osmanlı çalışmaları: ilkel feodalizmden yarı sömürge ekonomisine, İstanbul: İmge Kitabevi.
• Trumpener, U. (1999). Almanya ve Osmanlı imparatorluğunun sonu, (ss. 129-163), Ed. Marian Kent, Osmanlı imparatorluğunun sonu ve büyük güçler, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi
• Ünal, T. (2007). Türk siyasi tarihi, C. II, Ankara: Berikan Yayınevi.
• Walder, D. Çanakkale olayı, (Çev. Firuz Aşkın), 1970: Milliyet Yayınları.
• Zürcher, E. J. (2000). Modernleşen Türkiye’nin tarihi/Turkey A Modern History, (Çev. Yasemin Saner Gönen), İstanbul: İletişim Yayınları.