Halide Edib Adıvar's Assessments About The Natıonal Struggle and Mustafa Kemal Pasha

Yıl 2026, Cilt: 25 Sayı: 2 , 823 - 841 , 30.04.2026

Gültekin K. Birlik

https://doi.org/10.21547/jss.1702617

https://izlik.org/JA95AF78UL

Öz

Halide Edib Adıvar first made a name for herself during the armistice period with her speeches at rallies in Istanbul. After the official occupation of Istanbul, she joined Anatolia and took part in the War of Independence which was started by Mustafa Kemal Pasha. In addition to doing various volunteer work in the National Struggle, she also served on the Western Front. During this period, she made various observations about Mustafa Kemal Pasha and National Struggle, and expressed her observations in her works. In her works, Halide Edib Adıvar claimed that the Sultan closed the Meclis-i Mebusan with the assurance he received from Mustafa Kemal Pasha, and that Mustafa Kemal Pasha wanted to close the Meclis-i Mebusan and become the Minister of War, anyway. In addition, in her works, she made observations such as: after the occupation of İzmir, the National Struggle was initiated by the people in the form of gang warfare (Kuva-yı Milliye), that the role of the leaders was not decisive; that the National Struggle proceeded spontaneously, that Mustafa Kemal Pasha carried out daily policies and that Mustafa Kemal Pasha had no idea about how the National Struggle would take shape in the future; and that Mustafa Kemal Pasha became a “military dictator” with the Commander-in-Chief Act. A close look shows that these observations and claims were not in accordance with historical facts. It is understood that Halide Edib Adıvar's inability to sometimes fully comprehend historical events and having to live abroad between 1924 and 1939 led to erroneous interpretations about Mustafa Kemal Pasha and the War of Independence.

Anahtar Kelimeler

Mustafa Kemal Pasha , Atatürk , National struggle , Halide Edib Adıvar

Halide Edib Adıvar'ın Milli Mücadele ve Mustafa Kemal Paşa Hakkındaki Değerlendirmeleri

https://izlik.org/JA95AF78UL

Öz

Halide Edib Adıvar Mütareke Dönemi’nde ilk olarak, İstanbul’daki mitinglerde yaptığı konuşmalarla adından söz ettirmiştir. İstanbul’un resmi işgalinden sonra Anadolu’ya geçmiş ve Mustafa Kemal Paşa’nın başlatmış olduğu Millî Mücadele içinde yer almıştır. Millî Mücadelede çeşitli gönüllü çalışmalarda bulunmanın yanı sıra, Batı Cephesinde de görev almıştır. Bu süreçte Mustafa Kemal Paşa ve Millî Mücadele hakkında çeşitli gözlemlere sahip olmuş ve bu gözlemlerini yazdığı eserlerde dile getirmiştir. Halide Edib Adıvar yazdığı eserlerde, Padişahın Mustafa Kemal Paşa’dan aldığı güvence ile Meclis-i Mebusanı kapattığını, Mustafa Kemal Paşa’nın da zaten Meclis-i Mebusanı kapattırıp harbiye nazırı olmak istediğini iddia etmiştir. Bunun yanı sıra eserlerinde, İzmir’in işgali sonrasında Millî Mücadelenin çete harbi (Kuva-yı Milliye) şeklinde halk tarafından başlatıldığı, liderlerin rolünün belirleyici olmadığı; Millî Mücadelenin kendiliğinden yürüdüğü, Mustafa Kemal Paşa’nın günlük politikaları yürüttüğü ve Millî Mücadelenin gelecekte nasıl bir şekil alacağı hakkında Mustafa Kemal Paşa’nın bir fikrinin olmadığı; Başkomutanlık Yasası ile Mustafa Kemal Paşa’nın bir “askeri diktatör” haline geldiği yönünde tespitlerde bulunmuştur. Yapılan incelemenin sonucunda, bu tespit ve iddiaların tarihsel gerçeklere uygun olmadığı görülmüştür. Halide Edib Adıvar’ın bazen tarihsel olayları tam olarak kavrayamamasının, bazen de 1925 ile 1939 yılları arasında yurt dışında yaşamak durumunda kalmasının, Mustafa Kemal Paşa ve Millî Mücadele hakkında hatalı yorumlar yapmasına neden olduğu anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mustafa Kemal Paşa , Atatürk , Milli Mücadele , Halide Edib Adıvar

Kaynakça

• Adıvar, H. E. (1926). Memoirs of Halide Edib. New York, London: The Century Co.
• Adıvar, H. E. (1955). Türkiye’de şark, garp ve Amerikan tesirleri. İstanbul: Doğan Kardeş Yayınları.
• Adıvar, H. E. (1962). Türkün ateşle imtihanı. İstanbul: Çan Yayını.
• Ağaoğlu, A. (2010). Mütareke ve sürgün hatıraları. İstanbul: Doğu Kitapevi.
• Akşin, S. (1998). İstanbul hükümetleri ve Milli Mücadele 1. Cilt. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Armstrong, H. C. (2005). Bozkurt. (Güven, G. Ç. Çev.). İstanbul: Nokta Kitap.
• Atalay, A. (1991). Kurtuluş Savaşı siyasal akımları içinde Halide Edib’in yeri. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Atatürk, M. K. (1981). Söylev. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Atay, F. R. (1980). Babanız Atatürk, bayrak, Atatürkçülük nedir, Atatürk ne idi. İstanbul: Künyesiz.
• Atay, F. R. (2004). Çankaya. İstanbul: Pozitif Yayınları.
• Atay, F. R. (2005). Mustafa Kemal’in ağzından Vahidettin. İstanbul: Pozitif Yayınları.
• Bayar, C. (1997). Ben de yazdım Milli Mücadeleye giriş-6. İstanbul: Sabah Kitapçılık.
• Bayur, Y. H. (1997). Atatürk hayatı ve eseri. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
• Bozdağ, İ. (2002). Atatürk’ün fikir sofrası. İstanbul: Tekin Yayınevi.
• Cebesoy, A. F. (1953). Milli Mücadele hatıraları. İstanbul: Künyesiz.
• Cebesoy, A. F. (1981). Sınıf arkadaşım Atatürk. İstanbul: İnkılâp Kitapevi.
• Çalışlar, İ. (2010). Halide Edib. İstanbul: Everest Yayınları.
• Çetin, S. (2014). Halide Edib Adıvar’ın eserlerinde Milli Mücadele ve Cumhuriyet. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
• Enginün, İ. (1975). Halide Edib Adıvar. İstanbul: Toker Yayınları.
• Enginün, İ. (1978). Halide Edib Adıvar’ın eserlerinde Doğu ve Batı meselesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi.
• Enginün, İ. (1989). Halide Edib Adıvar. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Enginün, İ., Cunbur, M., Özdemir, C. (1983). Milli Mücadele’de Türk kadını. Ankara: Feryal Matbaacılık.
• Güntürkün, N. (1974). Halide Edib ile adım adım. Künyesiz: Künyesiz.
• Irmak, S. (1984). Atatürk bir çağın açılışı. İstanbul: İnkılâp Yayınevi.
• İlhan, A. (2002). Allahın süngüleri. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• İnönü, İ. (1987). Hatıralar -1. (Selek, S. Haz.). İstanbul: Bilgi Yayınevi.
• İnönü, İ. (2008). Defterler 1. Cilt (1919-1973). (Demirel, A. Haz.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Kansu, M. M. (1997). Erzurum’dan ölümüne kadar Atatürk’le beraber–1. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Karabekir, K. (2008). İstiklâl harbimiz 1. Cilt. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Karaosmanoğlu, Y. K. (1968). Politikada 45 yıl. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
• Karaosmanoğlu, Y. K. (1999). Vatan Yolunda. İstanbul: İletişim Yayınevi (4. Baskı).
• Kinross, L. (2007). Atatürk bir milletin yeniden doğuşu. (Sander, N. Çev.). İstanbul: Altın Kitaplar (19. Baskı).
• Kocatürk, U. (1999). Doğumundan ölümüne kadar kaynakçalı Atatürk günlüğü. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Kocatürk, U. (2000). Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti tarihi kronolojisi. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Orbay, R. (2005). Siyasi hatıralar. İstanbul: Örgün Yayınevi (2. Baskı).
• Sarıhan, Z. (1996). Kurtuluş Savaşı günlüğü-IV. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Selek, S. (2004). Anadolu ihtilali-1. İstanbul: Kastaş Yayınları.
• Taşer, S. (2012). Halide Edib Adıvar’ın öğretmenlikten istifası. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 31, 149-159.
• TBMM Gizli Celse Zabıtları Cilt:2. (1985). Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Türkgeldi, A. F. (2010). Görüp İşittiklerim. Ankara: Türk Tarih Kurumu (5. Baskı).
• Uğurol, B. H. (1963). Halide Edib Adıvar. Künyesiz: Yurttaş Yayınları.
• Urgan, M. (1998). Bir dinozorun anıları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları (43. Baskı).
• Uyguner, M. (Haz.) (1968). Halide Edib Adıvar. İstanbul: Varlık Yayınevi.
• Yalçın, D., Akbıyık, Y., Akbulut, D. A., Balcıoğlu, M., Köstüklü, N., Süslü, A., Turan, R., Eraslan, C., Tural, M. A. (2004). Türkiye Cumhuriyeti tarihi-I. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
• Yalçın, E. S. ve Koca, S. (2005). Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu’ya geçişi. Ankara: Berikan Yayınevi.
• Yalçın, H. C. (2002). Tanıdıklarım. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.