The Classical-Modern Discussion in the Ottoman Education System: Hemedanizade Ali Naci and His Work Named “Softas and Madrasas” and the Answers Given to Him

Öz

One of the areas where the Ottoman Empire reformed during its modernization process was education. The innovation movement in education, which started in the military field in the 18th century; in the 19th century, during the reign of Mahmud II, it also spread to the field of civil education and many new schools were opened until the collapse of the empire. In addition to these schools, which are simply called "mekteb"; especially in the last periods of the empire, the nature of education, how it should be done, and the condition of schools became the subject of debate among Ottoman intellectuals and statesmen. Because in a period when the classical Ottoman educational institutions, madrasas and modern schools were opened, education appeared to have a two-headed appearance. Especially after the declaration of the Second Constitutional Monarchy, education and education-related issues began to be more seriously discussed. At this point, madrasas, a traditional Islamic and Ottoman educational institution, also began to be discussed. At this point; while some advocated the reformation of madrasas that had lost their former power and success, some who opposed this claimed that madrasas should be closed because they had no longer functioned. One of those who advocate the closure of madrasas is Hemedanizade Ali Naci. He published his views on this subject in a small book called "Softas and Madrasas". Shortly after this book was published, responses defending the madrasas were written to him in the journals "El-medâris" and “Medrese İ‘tikâdları”. In this study, the views of Hemedanizade and those who responded to him will be evaluated and the aforementioned works will be transcribed.

Anahtar Kelimeler

• El-Medâris
• Hemedanizade Ali Naci
• Education
• Madrasa
• Madrasa Doctrines
• Modernization
• Scholars

Osmanlı Eğitim Sisteminde Klasik-Modern Tartışması: Hemedanizade Ali Naci ve “Softalar ve Medreseler” İsimli Eseri ve Ona Verilen Cevaplar

Öz

Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme sürecinde reform yaptığı alanlardan biri de eğitimdir. XVIII. yüzyılda askeri alanda başlayan eğitimde yenileşme hareketi; XIX. yüzyılda II. Mahmud döneminde sivil eğitim alanına da yayılmış ve imparatorluğun yıkılış sürecine kadar pek çok yeni okul açılmıştır. Adına kısaca “mektep” denilen bu okulların yanı sıra; özellikle imparatorluğun son dönemlerinde eğitimin niteliği, nasıl yapılması gerektiği ve okulların durumu Osmanlı aydın ve devlet adamları arasında tartışma konusu olmuştur. Çünkü klasik Osmanlı eğitim kurumları olan medreseler ile modern okulların açıldığı bir dönemde eğitimin iki başlı bir görünüm ortaya koyduğu görülmekteydi. Özellikle II. Meşrutiyet’in ilanından sonra eğitim ve eğitimle alakalı konular daha ciddi şekilde tartışılmaya başlanmıştır. Bu noktada geleneksel bir İslam ve Osmanlı eğitim kurumu olan medreseler de tartışılmaya başlanmıştır. Bu noktada; bazıları eski gücünü ve başarısını kaybetmiş medreselerin ıslah edilmesini savunurken buna karşı çıkan bazıları da artık medreselerin işlevini yitirdiğinden hareketle kapatılması gerektiğini iddia etmişlerdir. Medreselerin kapatılmasını savunanlardan biri de Hemedanizâde Ali Naci’dir. Bu konudaki görüşlerini “Softalar ve Medreseler” adını verdiği küçük bir kitapta yayımlamıştır. Bu kitap yayımlandıktan kısa bir süre sonra ise önce “El-medâris” isimli dergide ve ardından “Medrese İ‘tikâdları” isimli dergilerde kendisine medreseleri savunan cevaplar yazılmıştır. Bu çalışmada Hemedanizâde’nin ve ona cevap yazan kişilerin görüşleri değerlendirilecek ve adı geçen eserlerin transkripsiyonu yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• El-Medâris
• Hemedanizade Ali Naci
• Eğitim
• Medrese
• Medrese İ‘tikâdları
• Modernleşme
• Ulema

Destekleyen Kurum

Yok

Teşekkür

Yok

Kaynakça

1. Ahmed Şirani. (1331). Sen Yazdın Ben de Yazacağım, Medrese İ‘tikâdları, 5, 39-41.
2. Akın, A. (2021). Son Devir Osmanlı Medreselerinde Islahat Çalışmaları ve Fıkıh Eğitimi, Oltu Beşeri ve Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 2, (2), 292-316.
3. Aktaran, N. (2021). II. Meşrutiyet Dönemi İslamcılık Akımının Medrese Algısı (1908-1918), (Yayımlanmamış Doktora Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından ulaşıldı. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp Ali Naci Karacan Armağanı, (1963). İstanbul: Oya Matbaası.
4. Altuntaş, Z. (2019). Islâh-ı Medâris Nizamnâmesi'ne (1914) Giden Yolda Medrese Islâh Risaleleri, Osmanlı Medreseleri: Eğitim, Yönetim ve Finans, Mahya Yayıncılık, 521-538.
5. Altuntaş, Z. (2021). Eskiyi Muhafaza Yeniyi Terviç: Medrese Islahatı Risâlelerinin Dünyası, Osmanlı Araştırmaları, LVIII, 169-219.
6. Atay, H. (1983). Osmanlılarda Yüksek Din Eğitimi Medrese Programları-İcazetnâmeler-Islahat Hareketleri, İstanbul: Dergâh Yayınları.
7. Ay, E. (2002). 1908-1914 Yıllarında Mekteplilerin Medreseye Yönelik Bakışı (Değerlendirmeleri), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından ulaşıldı. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
8. Bein, A. (2013). Osmanlı Uleması ve Türkiye Cumhuriyeti Değişimin Failleri ve Geleneğin Muhafızları, (Üçpunar, B. Çev.), İstanbul: Kitap Yayınevi.

9. Er, H. (2003). Medreseden Mektebe Geçiş Sürecinde Darülhilafe Medreseleri, İstanbul: Rağbet Yayınları. Ergün, M. (1982). II. Meşrutiyet Döneminde Medreselerin Durumu ve Islâh Çalışmaları, Ankara Üniversitesi Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 30 (1-2), 59-89.
10. Eşrefzade Mehmed Şevketî. (1329). Medâris-i İslâmiye Islâhat Programı, İstanbul: Hürriyet Matbaası.
11. Güldöşüren, A. (2011). Bilinmeyen Bir Medrese Islahatı Metni: Vildan Faik Efendi ve Islah Risalesi, Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, XVI, (31), 201-220.
12. Hemedanizade Ali Naci. (1913). Softalar ve Medreseler, İstanbul: Necm-i İstikbal Matbaası. İnuğur, M. N. (1988). Türk Basınında İz Bırakanlar, İstanbul: Der Yayınları.
13. Kenan, S. (2013). Türk Eğitim Düşüncesi ve Deneyiminin Dönüm Noktaları Üzerine Bir Çözümleme, Osmanlı Araştırmaları, XLI, 1-31.
14. Kenan, S. (2015). Modern Üniversitenin Oluşum Süreci, Osmanlı Araştırmaları, XLV, 333-367.
15. Mehmed Ubeydullah. (1328). Islâh-ı Medâris-i Kadime, İstanbul: Matbaa-i Hayriye.
16. Mehmed Ubeydullah. (1328). El-medârisü’l-kadîme ve Islâhuhâ, Kahire: Matbaa-i Hayriye.
17. Müntesibîn-i İlmiye’den Bedreddin (1331). Softalar ve Medreseler, El-medâris, 4, 54-56.
18. Müntesibîn-i İlmiye’den H.S. (1331). Al Bir İctihâdcı Daha, El-medâris, 4, 69-72.
19. Öcal, M. (2013). “Osmanlı Devletinin Son Döneminde Gerçekleştirilen Medrese Islahatları Üzerine Bir Değerlendirme”, Fikret Gedikli (ed.), Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler Uluslararası Sempozyum (5-7 Ekim 2012), M.Ş.Ü. Yayınları, 87-150.
20. Öcal, M. (2015). Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Din Eğitimi, İstanbul: Dergâh Yayınları.
21. Ölmez, A. (Haziran 2014). II. Meşrutiyet Devrinde Osmanlı Medreselerinde Reform Çabaları ve Merkezileşme, Vakıflar Dergisi, 41,127-140.
22. Sarıkaya, Y. (1997). Medreseler ve Modernleşme, İstanbul: İz Yayıncılık.
23. Sarıkaya, Y. (1999). Osmanlı Medreselerinin Gerilemesi Meselesi: Eleştirel Bir Değerlendirme Denemesi, İslam Araştırmaları Dergisi, 3, 23-39.
24. Sarıkaya, Y. (2008). II. Meşrutiyet ve Medreseler: Geleneksel Bir Kurumun Modernleşme Sürecinde Var Olma Mücadelesi, Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, XIII, (25), 37-73.
25. Sönmez, M. (2002). İslam Modernizminin Doğuşu ve İki Önemli Temsilcisi, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 18,147-172.
26. Şanal, M. (1998). Eşrefzade Mehmed Şevketi’nin Eğitim Anlayışı ve Görüşleri, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
27. Şanal, M. (2000). Eşrefzâde Mehmet Şevketî’nin Müderrislerin Mesleki Durumlarına İlişkin Görüşleri ve Çözüm Önerileri, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 325-341.
28. Şeyhülislam Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi’nin Meşrutiyet, Büyük Harp ve Mütareke Günlükleri (1909-1922). (2015). Haz. Ali Suat Ürgüplü, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
29. Şeyh Ali Efendizade Hoca Muhyiddin. (1314). Medreselerin Islâhı, İstanbul: Matbaa-i Hayriye.
30. Tanju, S. (1986). Dolu Dizgin Bir Gazetecinin Hayatı Ali Naci Karacan, İstanbul: Karacan Yayınları.
31. Topuz, H. (2016). II. Mahmut’tan Holdinglere Türk Basın Tarihi, İstanbul: Remzi Kitabevi.
32. Uyanık, E. - Çam, İ. D. (2013). “II. Meşrutiyet Dönemi’nde Medreselerde Islahat Tartışmaları”, Fikret Gedikli (ed.), Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler Uluslararası Sempozyum (5-7 Ekim 2012), I, M.Ş.Ü Yayınları, 247-260.
33. Uysal, Z. (1993). Bir Gazeteci ve Aydın Olarak Ali Naci Karacan’ın Toplumsal Fikirleri, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından ulaşıldı.https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=ISuCdaXyplYytHZj1YoTlg&no=ISuCdaXyplYytHZj1YoTlg
34. Yakut, E. (2020). Osmanlı Devleti’nin Son Yıllarında Meşihat, Adliye, Maarif ve Hilafet 1918-1922, İstanbul: Kitap Yayınevi.
35. Yazıcı, N. (1998). Osmanlı Son Dönemi Medreselerinde Fen Bilimlerinin Tedrisatı Konusunda Bazı Düşünceler, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 38, (1-4), 109-22.
36. Yıldız, H. (2019). Osmanlı Medreselerini Islah Çabaları Üzerine Bir Değerlendirme, Vakanüvis Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 4, (1), 407-445.
37. Zengin, Z. S. (2002). II. Meşrutiyette Medreseler ve Din Eğitimi, Ankara: Akçağ Yayınları.