From Melodic Continuity to Ecstatic Temporality: A Phenomenological Comparison of the Experience of Time in Husserl and Heidegger

Öz

This study compares Edmund Husserl’s account of time in Lectures on the Phenomenology of Internal Time-Consciousness with Martin Heidegger’s account of ecstatic temporality in Being and Time. It treats the historical development of phenomenology as a philosophical problem, tracing the shift from a consciousness-centered origin to a being-centered transformation. Husserl’s transcendental phenomenology, oriented to the structures of consciousness, is set against Heidegger’s ontological phenomenology, built around the temporal constitution of Dasein and the disclosure of being, in order to clarify the direction of this transformation. The article argues for continuity at the level of method together with a substantive break in content. It examines Heidegger’s reading of Husserl and evaluates fundamental ontology as a decisive station within the Husserlian project. The exposition first presents Husserl’s analysis and then shows, through Heidegger’s critique, how phenomenology opens onto ontology. In this way the study identifies both continuity and the initial point of rupture, and it maps a bifurcating path from Husserl to Heidegger. In this context, the study argues that the concept of time is not only a phenomenological theme but also a fundamental problem area in which phenomenology’s own methodological orientation is put to the test. While in Husserl time offers an indispensable field of analysis for explicating the constitutive structures of consciousness, in Heidegger temporality appears as an ontological condition that makes possible the existential structure of Dasein. This transformation makes visible phenomenology’s own internal tension, revealing the relationship between fidelity to method and the change in philosophical orientation.

Anahtar Kelimeler

• phenomenology
• time
• being
• Ecstatic temporality
• Consciousness

Melodinin Sürekliliğinden Ekstatik Zamansallığa: Husserl ve Heidegger’de Zaman Deneyiminin Fenomenolojik Bir Karşılaştırması

Öz

Bu çalışma fenomenolojinin kurucusu olan Edmund Husserl’in, İçsel Zaman Bilincinin Fenomenolojisi’nde geliştirdiği zaman kavrayışını Martin Heidegger’in Varlık ve Zaman’da sunduğu ekstatik zamansallık kavrayışıyla karşılaştırmaktadır. Bu karşılaştırma, fenomenolojinin “bilinç merkezli” doğuşundan “varlık merkezli” dönüşümüne uzanan çizgide, fenomenolojinin tarihsel gelişimini felsefi bir problem olarak ele almaktadır. Husserl’in bilincin yapıları çerçevesinde geliştirdiği transendental fenomenoloji, Heidegger’in Dasein’ın zamansal yapısı ve varlığın açığa çıkışı üzerinden inşa ettiği ontolojik fenomenolojiyle karşılaştırılarak fenomenolojinin dönüşüm yönü araştırılmaktadır. Bu çalışma 20. yüzyılın iki büyük filozofunun düşüncesinde, fenomenoloji konusunda yöntemde bir süreklilik, fakat içerikte bir kopuş bulunduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Heidegger’in Husserl’in fenomenolojisini yorumlama tarzı üzerinde durulacak olup Heidegger’in fundamental ontolojisi Husserl fenomenolojisinin bir uğrak noktası olarak değerlendirilecektir. Bu çerçevede önce Husserl’in fenomenolojisi ortaya konacak, ardından Heidegger’in eleştirisiyle fenomenolojinin ontolojiye nasıl açıldığı incelenecektir. Böylelikle fenomenolojinin süreklilik ve ilk kopuş noktası belirlenerek, Husserl’den Heidegger’e uzanan çizgide fenomenolojide “çatallanan bir yol” ortaya konulmuş olacaktır. Bu bağlamda çalışma, zaman kavrayışının yalnızca fenomenolojik bir tema değil, aynı zamanda fenomenolojinin kendi yöntemsel yöneliminin sınandığı temel bir problem alanı olduğunu ileri sürmektedir. Husserl’de zaman, bilincin kurucu yapılarının açıklanması açısından vazgeçilmez bir analiz alanı sunarken, Heidegger’de zamansallık, Dasein’ın varoluşsal yapısını mümkün kılan ontolojik bir koşul olarak belirmektedir. Böylece zaman, bilinçteki yaşantıların betimlenmesinden, varlığın anlamının açığa çıkışına uzanan bir dönüşüm geçirmektedir. Bu dönüşüm, fenomenolojinin kendi iç gerilimini görünür kılarak, yöntemin sadakati ile felsefi yönelimin değişimi arasındaki ilişkiyi açığa çıkarmaktadır. Çalışma, bu gerilimi Husserl ve Heidegger hattı üzerinden takip ederek, fenomenolojinin imkânları ve sınırlarını zaman problemi ekseninde yeniden düşünmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Fenomenoloji
• Zaman
• Ekstatik
• Varlık
• Bilinç

Kaynakça

1. Augustinus. (2010). İtiraflar (çev. Çiğdem Dürüşken). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
2. Dieter L. and I. (2010). On Time – New Contributions To The Husserlian Phenomenology Of Time. London: Springer.
3. Gürbüz D. Z. (2020). “Kafka’daki Varoluşsal Öğelerin Varoluş Felsefesi Açısından Değerlendirilmesi” (Yüksek Lisans Tezi), Hacettepe Üniversitesi.
4. Heidegger, M. (2008). Varlık ve Zaman (çev: Kaan H. Ökten). İstanbul: Agora Kitaplığı.
5. Heidegger, M. (2018). Varlık ve Zaman (çev: Kaan H. Ökten). İstanbul: Alfa Kitap.
6. Heidegger, M. (2021). Varlık ve Zaman (çev: Kaan H. Ökten). İstanbul: Alfa Kitap.
7. Heidegger, M. (2009). Metafizik Nedir? (çev: Yusuf Örnek). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.
8. Heidegger, M. (2013). Hümanizm Üzerine (çev: Yusuf Örnek). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.

9. Heidegger, M. (1990). Nedir Bu Felsefe? (çev: Dürrin Tunç). İstanbul: Logos Yayıncılık.
10. Heidegger, M. (2019). Düşünmek Ne Demektir? (çev: İlhan Turan), İstanbul: Dergâh Yayınları.
11. Heidegger, M. (2011). Sanat Eserinin Kökeni (çev: Fatih Tepebaşılı). Ankara: De Ki Basım Yayım.
12. Heidegger, M. (2004). “Hakikatin Özü Üzerine” (çev: Nejat Aday). Sosyal Bilim Dergisi, Sayı 36-37, s. 125-148.
13. Heidegger, M. (1988) The Basic Problems of Phenomenology, trans. Albert Hofstadter, Indiana University Press.
14. Herakleitos. (2009) Fragmanlar (çev: Cengiz Çakmak). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
15. Hızır, N. (1981). Felsefe Yazıları. İstanbul: Çağdaş Yayınları.
16. Husserl, E. (2016) Bunalım, (çev. Levent Özşar). İstanbul: Biblos Yayınları.
17. Husserl L, E. (2015) Fenomenoloji Üzerine Beş Ders (çev. Harun Tepe). Ankara: Bilgesu Yayıncılık.
18. Husserl, E. (2015). İçsel Zaman Bilincinin Fenomenolojisi Üzerine, der. Martin Heidegger (çev. Mesut Keskin). İstanbul: Avesta Yayınları.
19. Husserl, E. (1983). Ideas (çev. F. Kersten). Boston: Martinus Nijhoff Publishers.
20. Husserl, E. (2007). Kesin Bilim Olarak Felsefe (çev. Abdullah Kaygı). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.
21. Husserl, E. (1991). On The Phenomenology of the Consciousness of Internal Time, trans. John Barnett Brough. Springer Science+Business Media, B.V.
22. Keskin, M. (2016). “Zaman Fenomenolojisinin Sıfır Noktasına Doğru”, ETHOS: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 9(1), 63-76.
23. Levinas, E. (2010). “Martin Heidegger ve Ontoloji”, Çev: Elis Simson, Cogito, Sayı 64, Sy. 19-51.
24. Sözer, Ö. (1976). Edmund Husserl’in Fenomenoloji’si ve Nesnelerin Varlığı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları
25. Şan, E. (2017). Çağdaş Fransız Felsefesi ve Fenomenoloji Hareketi, Pinhan Yayınları, İstanbul.
26. Tarhan, D. E. (2019). “Husserl’in Transzendental Fenomenolojisinde Zaman Bilincinin Kuruluşu ve Bilincin Süreç Kipleri Üzerine,” Kaygı Dergisi, 18 (1), 58-74.
27. Yazıcıoğlu, Sanem. (2022) Husserl’in Fenomenolojisinde Zaman, Algı, Bellek. Ankara: Fol Yayınları.