Religious Education in the Context of the Function of Training Business Ethics

Öz

In business life, there are both right and wrong behaviors. Business ethics refers to the attitudes and behaviors exhibited in business life. Business ethics consist of the attitudes and behaviors that people should consider in their working lives. In a business environment where ethical values are disregarded, various problems are inevitable for all stakeholders. The internalization of moral values by human, who are the primary subject of business life, is effective in solving these problems. It is assumed that religion, and consequently religious education, is a decisive factor in internalizing ethical attitudes and behaviors in professional life. The primary objective of this study is to analyze the role of religious education in shaping ethical behaviors in professional life and to evaluate religious education activities in Turkey in terms of their function in fostering professional ethics. The study is based on Islam's approach to business ethics and examines the function of religious education in fostering business ethics using the example of Islam. This study, designed within a qualitative research framework, was conducted using the document analysis method. This study analyzes sources related to business ethics and attempts to explain the function of religious education in training business ethics. The study concluded that organizing religious education activities that develop individuals' awareness of work ethics is an effective method for preventing ethical problems in the workplace and creating a work environment governed by ethical principles. Work ethics can be instilled in individuals, especially through education starting at an early age. It can be said that formal and informal religious education activities offer significant opportunities for instilling business ethics. Incorporating messages related to business ethics from religion in appropriate ways in places where religious education is conducted, such as the family, mosque, school, and mass media, can be effective in instilling business ethics.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Moral Education
• Business Ethics
• Business Ethics Problems
• İnstilling Business Ethics

İş Ahlakı Kazandırma Fonksiyonu Bağlamında Din Eğitimi

Öz

İş hayatında doğru davranışların yanı sıra yanlış davranışlar da bulunmaktadır. İş ahlâkı, insanların çalışma yaşamında dikkate almaları gereken tutum ve davranışlardan oluşur. Ahlâkî değerlere önem verilmeyen bir iş ortamında, tüm paydaşlar açısından çeşitli sorunların ortaya çıkması kaçınılmazdır. Çalışma hayatının temel öznesi olan insanın ahlaki değerleri içselleştirmesi, bu sorunların çözümünde etkili olmaktadır. İş hayatında ahlaklı tutum ve davranışların içselleştirilmesinde dinin, dolayısıyla din eğitiminin belirleyici bir faktör olduğu varsayılmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, din eğitiminin bireyin iş hayatında ahlaklı davranışlar sergilemesindeki rolünü analiz etmek ve Türkiye’deki din eğitimi faaliyetlerini iş ahlakı kazandırma fonksiyonu açısından değerlendirmeye tabi tutmaktır. Çalışmada İslam’ın iş ahlakı konusundaki yaklaşımları esas alınmış ve din eğitiminin iş ahlakı kazandırma fonksiyonu İslam dini örneğinde ele alınmıştır. Nitel araştırma deseninde kurgulanan bu çalışma, doküman analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Çalışmada iş ahlakıyla ilgili kaynaklar analiz edilerek din eğitiminin iş ahlakı kazandırma fonksiyonu açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmada, iş hayatındaki ahlaki problemleri engelleyebilmek ve ahlaki ilkelerin hâkim olduğu bir iş hayatı oluşturabilmek için bireylerin iş ahlakı bilincini geliştirecek din eğitimi faaliyetleri düzenlemenin etkili bir yöntem olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle küçük yaşlardan itibaren yapılan eğitimlerle, bireylere iş ahlakı kazandırılabilir. Örgün ve yaygın din eğitimi faaliyetlerinin iş ahlakı kazandırmada önemli bir imkân olduğu söylenebilir. Din eğitimi yapılan aile, cami, okul, kitle iletişim araçları vb. yerlerde uygun yöntemlerle dinin iş ahlakına ilişkin mesajlarına yer verilmesi, iş ahlakı kazandırmada etkili olabilir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Ahlak Eğitimi
• İş Ahlakı
• İş Ahlakı Problemleri
• İş Ahlakı Kazandırma

Kaynakça

1. Akıncı, A. (2004). Kur’an’daki Kıssalar ve Din Öğretimindeki̇ Yeri. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(13), 42-64.
2. Akyürek, S. (2012). İlk ve Ortaöğretimde Din Öğretimi: Kuramsal Çerçeve. R. Doğan ve R. Ege (Ed.), Din Eğitimi El Kitabı içinde (ss. 81-104). Ankara: Grafiker Yayınları.
3. Akyürek, S. (2022). Din Öğretimi: Model, Strateji, Yöntem ve Teknikler (11. bs.). Ankara: Nobel Yayın.
4. Akyürek, S. (2025a). Eğitimle İlgili Temel Kavramlar. S. Akyürek (Ed.), Yaygın Din Eğitimi Öğretici El Kitabı içinde (ss. 23-51). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı.
5. Akyürek, S. (2025b). Din Öğretimi Yöntemleri. S. Akyürek (Ed.), Yaygın Din Eğitimi Öğretici El Kitabı içinde (ss. 305-441). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı.
6. Altaş, N. (2022). Din Eğitimi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
7. Altaş, N. ve Arıcı, İ. (2012). Ailede Din Eğitimi. M. Köylü ve N. Altaş (Ed.), Din Eğitimi içinde (2. bs., ss. 290-325). Ankara: Gündüz Yayıncılık.
8. Arslan, M. (2003). Türkiye’de İslâm ve Çalışma Ahlâkı Değerleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(2), 7-21.

9. Arslan, M. (2005). İş ve Meslek Ahlakı. Ankara: Siyasal Kitabevi.
10. Asım Efendi. (2013). El-hulk. Kâmus Tercümesi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
11. Aslan, M. ve Doğan, S. (2020). Dışsal Moti̇vasyon, İçsel Moti̇vasyon ve Performans Etki̇leşi̇mi̇ne Kuramsal Bi̇r Bakış. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11(26), 291-301. doi:10.21076/vizyoner.638479
12. Aydın, M. Ş. (2017a). İslam Ahlak Eğitimi. M. Ş. Aydın ve A. H. Adanalı (Ed.), İslam Ahlakı Temel Konular Güncel Yaklaşımlar içinde (3. bs., ss. 201-254). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
13. Aydın, M. Ş. (2017b). Din Eğitimi Bilimi. Kayseri: Kimlik Yayınları.
14. Aydın, M. Z. (2022). Din Öğretiminde Yöntemler (15. bs.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
15. Baltacı, A. (2019). Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. doi:10.31592/aeusbed.598299
16. Batar, Y. (2021). Din Eğitiminde Duyuşsal Boyut. İstanbul: Dem Yayınları.
17. Bîkun, R. İ. (2010). İş Ahlakı. (A. Yaşar, Çev.) (2. bs.). İstanbul: İGİAD.
18. Bilgin, B. (2007). Eğitim Bilimi ve Din Eğitimi. Ankara: Gün Yayınları.
19. Buhârî, M. b. İ. el-. (1987). El-Câmiʿu’s-Sahîh. (M. Sofuoğlu, Çev.). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
20. Bulut, M. (1997). Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Yaygın Din Eğitimindeki Yeri. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
21. Cebeci, S. (2010). Din Öğretimi Yöntemleri. Ş. Karaköse (Ed.), Etkili Din Öğretimi içinde (3. bs., ss. 305-334). İstanbul: TİDEF Yayınları.
22. Cevizci, A. (2014). Etik: Ahlak Felsefesi. İstanbul: Say Yayınları.
23. Çağlayan, H. (2016). İş Ahlakında İslam İnancının Rolü. Toplum Bilimleri Dergisi, 10(19), 85-99.
24. Çağrıcı, M. (t.y.-a). Ahlâk. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahlak adresinden erişildi.
25. Çağrıcı, M. (t.y.-b). Adâlet. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/adalet adresinden erişildi.
26. Dârimî, E. M. A. b. A. b. el-Fazl ed-. (1996). Sünen-i Dârimî. (A. Aydınlı, Çev.). İstanbul: Madve Yayınları.
27. Doğan, R. (2012). Yaygın Din Eğitiminin Neliği. R. Doğan ve R. Ege (Ed.), Din Eğitimi El Kitabı içinde (ss. 267-286). Ankara: Grafiker Yayınları.
28. Erdoğmuş, N. (2018). Giriş: İş Ahlakı Ders Kitabı Niçin Gerekli? N. Erdoğmuş, Ö. Torlak ve K. B. Tiryaki (Ed.), Temelleri ve Uygulamalarıyla İş Ahlakı içinde (ss. 12-18). İstanbul: İGİAD.
29. Erdoğmuş, N., Torlak, Ö. ve Bilgin Tiryaki, K. (Ed.). (2018). Temelleri Ve Uygulamalarıyla İş Ahlakı. İstanbul: Türkiye İktisadi Girişim ve İş Ahlakı Derneği.
30. Erken, E. (2008). Açılış Konuşması. İş Ahlakı Sempozyumu içinde (ss. 9-11). İstanbul: İGİAD.
31. Grassl, W. ve Habisch, A. (2011). Ethics and Economics: Towards a New Humanistic Synthesis for Business. Journal of Business Ethics, (99), 37-49. doi:10.1007/s10551-011-0747-7
32. Güler, R. (2015). Hz. Peygamber’in (S.A) Eğitim-Öğretim Modelinde Belli Başlı İlke ve Metotlar. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 1(2), 115-134.
33. İbn Mâce, E. A. M. b. Y. M. el-Kazvînî. (2012). Sünen-i İbn Mâce. (H. Hatipoğlu, Çev.). İstanbul: Kahraman Yayınları.
34. Kapu, H. (2009). Akademik Bir Disiplin Olarak İş Ahlakı. S. Orman ve Z. Parlak (Ed.), İşletmelerde İş Etiği içinde (ss. 52-113). İstanbul: İTO Yayınları.
35. Karaman, H., Çağrıcı, M., Dönmez, İ. K. ve Gümüş, S. (Çev.). (2018). Kur’an Yolu Meali. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
36. Kaya, M. ve Çinemre, S. (2013). Çırakların Dini İnançlarına Göre İş Ahlakı Düzeylerinin İncelenmesi (Ordu İli Örneği). Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (1), 7-24.
37. Kaymakcan, R. ve Meydan, H. (2016). Ahlak Değerler ve Eğitimi (2. bs.). İstanbul: Dem Yayınları.
38. Kılavuz, M. A. (2005). Ahilik Kurumunda Din ve Ahlâk Eğitimi Anlayışı. M. F. Köksal (Ed.), I. Ahi Evran-ı Veli ve Ahlak Araştırmaları Sempozyumu içinde (C. 2, ss. 615-628). Ankara: Gazi Üniversitesi Ahilik Kültürünü Araştırma Merkezi Yayınları.
39. Kılıç, R. (2017). İslam Ahlakının Tanımı ve Kapsamı. M. Ş. Aydın ve A. H. Adanalı (Ed.), İslam Ahlakı Temel Konular Güncel Yaklaşımlar içinde (3. bs., ss. 17-48). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
40. Kınran, Ş. B. (2006). İş Ahlakı ve Etik Değerlerin Türk Işletmeciliğindeki Yeri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
41. Kurtuluş, B. (2010). İş Ahlakı: Geçmişte ve Günümüzde. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (50), 737-759.
42. McHugh, F. P. (1992). İş Ahlakı. İstanbul: TÜSİAD.
43. MEB, M. E. B. (2024a). İlkokul-Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıf). Ankara: MEB.
44. MEB, M. E. B. (2024b). Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (9, 10, 11 ve 12. Sınıf). Ankara: MEB.
45. Mele, D. (2015). Religious Approaches on Business Ethics: Current Situation and Future Perspectives. Journal of Applied Ethics, (6), 137-160.
46. Murat, S. (2008). İş Ahlakı ve İş Uygulamaları. İş Ahlakı Sempozyumu içinde (ss. 67-80). İstanbul: İGİAD.
47. Müslim, E. H. el-Haccac el-Kuşeyri en-Niysâbûrî. (1988). El-Câmiʿu’s-Sahîh. (M. Sofuoğlu, Çev.). İstanbul: İrfan Yayınevi.
48. Nesâi, E. A. A. b. Ş. b. A. en-. (2004). Sünen-i Nesâi. (A. Parlıyan, Çev.). Konya: Konya Kitapçılık.
49. Orman, S. ve Parlak, Z. (Ed.). (2009). İşletmelerde İş Etiği. İstanbul: İTO Yayınları.
50. Özdemir, S. (2009). Günümüz Türkiye’sinde Akademik İş Ahlakı Çalışmalarına Genel Bakış. S. Orman ve Z. Parlak (Ed.), İşletmelerde İş Etiği içinde (ss. 301-336). İstanbul: İTO Yayınları.
51. Özgener, Ş. (2004). İş Ahlâkının Temelleri: Yönetsel Bir Yaklaşım. Ankara: Nobel Yayıncılık.
52. Tabakoğlu, A. (2008). Ahilik ve İş Ahlakı. İş Ahlakı Sempozyumu içinde (ss. 37-52). İstanbul: İGİAD.
53. TDK, T. D. K. (t.y.). Dürüst. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/?kelime=dürüst adresinden erişildi.
54. Tirmizî, E. Î. M. b. Î. b. S. et-. (2004). Sünen-i Tirmizî. (A. Parlıyan, Çev.). Konya: Konya Kitapçılık.
55. Tiryaki, K. B. (2018). İslam Ahlak Felsefesinin İnsan ve Erdem Tasavvuru. N. Erdoğmuş, Ö. Torlak ve K. B. Tiryaki (Ed.), Temelleri ve Uygulamalarıyla İş Ahlakı içinde (ss. 44-65). İstanbul: İGİAD.
56. Torlak, Ö. ve Erdoğmuş, N. (2018). İş Ahlakı: Temelleri, Kapsamı ve Sınırları. N. Erdoğmuş, Ö. Torlak ve K. B. Tiryaki (Ed.), Temelleri ve Uygulamalarıyla İş Ahlakı içinde (ss. 22-43). İstanbul: İGİAD.
57. Torlak, Ö., Özdemir, Ş. ve Erdemir, E. (2008). İGİAD 2008 İş Ahlakı Raporu. İstanbul: İGİAD.
58. Torlak, Ö., Özdemir, Ş. ve Erdemir, E. (2013). İGİAD 2013 İş Ahlakı Raporu. İstanbul: İGİAD.
59. Torlak, Ö., Özdemir, Ş. ve Erdemir, E. (2018). İGİAD 2018 Türkiye İş Ahlakı Araştırması. İstanbul: İGİAD.
60. Torlak, Ö., Özdemir, Ş., Erdemir, E. ve Tiltay, M. A. (2023). İGİAD 2023 Türkiye İş Ahlakı Araştırması. İstanbul: İGİAD.
61. Tosun, C. (2005). Din Eğitimi Bilimine Giriş. ; (3. bs.). Ankara: Pegem A Yayıncılık.
62. Türk Dil Kurumu. (t.y.-a). Kanaat. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/?kelime=kanaat adresinden erişildi.
63. Türk Dil Kurumu. (t.y.-b). Kanaatkar. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/?kelime=kanaatkar adresinden erişildi.
64. Türk Dil Kurumu. (t.y.-c). Kanaatkarlık. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/?kelime=kanaatkarlık adresinden erişildi.
65. Türk Dil Kurumu. (t.y.-d). Adalet. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/?kelime=adalet adresinden erişildi.
66. TÜSİAD. (2009). Dünyada ve Türkiye’de İş Etiği ve Etik Yönetimi. İstanbul: TÜSİAD.
67. Ünal, A. ve Çelik, İ. T. (2008). Çalışma Ahlakı Üzerine Kültürler Arası Bir Araştırma. İş Ahlakı Dergisi, 1(2), 39-60.
68. Wasserman, P. (2024, 12 Ocak). World Population by Religion: A Global Tapestry of Faith. Population Education. https://populationeducation.org/world-population-by-religion-a-global-tapestry-of-faith/ adresinden erişildi.
69. Yaran, C. S. (2008). Erdem ve Ekonomi̇: Dînî ve Felsefî Açıdan İş Ahlâkı. İş Ahlakı Sempozyumu içinde (ss. 19-35). İstanbul: İGİAD.
70. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (11. bs.). Ankara: Seçkin.
71. Yıldırım, K. (2018). İş Ahlakı Alanında Yönelim ve Kabuller. N. Erdoğmuş, Ö. Torlak ve K. B. Tiryaki (Ed.), Temelleri ve Uygulamalarıyla İş Ahlakı içinde (ss. 66-90). İstanbul: İGİAD.
72. Yılmaz, H. (2009). Bir İş Ahlâkı Sorunu Olarak “Sömürü” ve Toplumsal Zararları: Dini/Eğitsel Bir Yaklaşım. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 9(4), 11-33.
73. Yılmaz, H. (2010a). İslam ve İş Ahlakı. Din ve Hayat: İstanbul Müftülüğü Dergisi, (10), 42-45.
74. Yılmaz, H. (2010b). Çocuğun Ailede Kazanacağı Önemli Bir Değer: Kanaatkârlık. Eğitime Bakış, 6(18), 55-58.
75. Yılmaz, H. (2018). Bir Anadolu Esnaf Teşkilatı Olarak Ahilik ve Eğitim. M. Traşcı ve M. S. Akdoğan (Ed.), Uluslararası Ahîlikte İş ve Ticaret Ahlâkı Sempozyumu içinde (ss. 277-298). Sivas.
76. Yılmaz, H. (2019). Din Eğitimi ve Sosyal Barış. İstanbul: Dem Yayınları.