A Perspective on the Cultural Policies of the Republic of Turkey (1923–1950) Through the Lens of Gaziantep

Öz

With the founding of the Republic, culture became one of the fundamental tools for the construction of social identity and modernisation within the new political system. Culture-focused policies were implemented across a broad spectrum extending from education, the arts and sport to everyday life. It is evident that these policies aimed to shape and restructure not only civil life but also the functioning of the public sphere. Thus, culture has played a role in shaping the ‘contemporary’, ‘rational’, ‘healthy’ and ‘disciplined’ citizen by transmitting the ideology of the Republic to society through a dual function. In this process, parallel implementations in provincial towns alongside central administration have determined the nature of centre-periphery relations. This article aims to examine the multi-layered structure of these relationships using the example of Gaziantep. This article examines the case of Gaziantep a city that stood out during the Republican era in terms of the policies implemented covering the period from 1923 to 1950. The selection of Gaziantep as a case study was influenced by the city’s historical legacy, strong local identity and social dynamism. These factors ensured that the city constituted a distinct microcosm in terms of the concrete outcomes of the relevant policies. Within this framework, the article examines cultural activities in Gaziantep through the prism of educational institutions, Turkish Cultural Associations (Türk Ocakları), People’s Houses (Halkevleri), museum and library activities, performing arts, cinema activities, sports initiatives, and associations and voluntary organisations. The article concludes that Gaziantep, whilst remaining in harmony with central government policies, has undergone a unique process of cultural change and modernisation; it is dynamic in terms of its centre-periphery relations and serves as a concrete example at the local level within the history of Turkish provincial culture.

Anahtar Kelimeler

• Gaziantep
• Republican Cultural Policies
• Education
• Social Transformation.

Türkiye Cumhuriyeti’nin 1923–1950 Kültür Politikalarına Gaziantep Özelinde Bir Bakış

Öz

Kültür, Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte yeni siyasal sistem içerisinde toplumsal kimlik inşasının ve modernleşmenin temel araçlarından biri olmuştur. Kültür odaklı politikalar eğitim, sanat, spor başta olmak üzere gündelik hayata uzanan geniş bir çerçevede uygulanmıştır. Bu politikaların sivil hayatla birlikte kamusal alanın da işleyişini ve yeniden yapılandırılmasını amaçladığı görülür. Böylece kültür çift yönlü bir işlevle Cumhuriyet ideolojisini topluma aktararak “çağdaş”, “akılcı”, “sağlıklı” ve “disiplinli” yurttaş tipinin oluşturulmasında rol oynamıştır. Bu süreçte merkezi yönetimle birlikte taşradaki kentlerin paralel uygulamaları merkez-çevre ilişkilerinin niteliğini belirlemiştir. Bu makalede bu ilişkilerin çok katmanlı yapısının Gaziantep örneği üzerinden incelenmesi amaçlanmıştır. Makalede, uygulanan politikalar bakımından Cumhuriyet döneminde öne çıkan bir kent olan Gaziantep’in 1923-1950 yılları aralığı ele alınmıştır. Gaziantep örnekleminin seçilmesinde kentin tarihsel birikimi, güçlü yerel kimliği ve toplumsal hareketliliğiyle öne çıkması etkili olmuştur. Bu değişkenler ilgili politikaların somut çıktıları açısından kentin belirgin bir mikro evren oluşturmasını sağlamıştır. Bu çerçevede makalede Gaziantep’te eğitim kurumları, Türk Ocakları, Halkevleri, müze ve kütüphane faaliyetleri, sahne sanatları, sinema faaliyetleri ve spor uygulamaları ile dernekler ve gönüllü kuruluşlar üzerinden kültürel faaliyetler incelenmiştir. Makalede, merkezi yönetimle uyumlu olmakla birlikte kendine özgü bir kültürel değişim ve modernleşme süreci yaşayan Gaziantep’in merkez-taşra ilişkileri bakımından dinamik ve Türkiye taşra kültür tarihine yerel ölçekte somut bir örnek olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Gaziantep
• Cumhuriyet Kültür Politikaları
• Eğitim
• Toplumsal Dönüşüm.

Kaynakça

1. Alpaslan, E. ve Kocaoğlan, H. (2022). Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Gaziantep ve Maraş’ta düzenlenen spor faaliyetlerinin yerel basına yansımaları. Çukurova Araştırmaları Dergisi, 8 (2), 165-182.
2. Assmann, J. (2015). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik. (Tekin, A. Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
3. Avcı, C. (2024). Folklor ve kültürel güvenlik (I). Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17 (48), 1812-1835.
4. Bayındır Uluskan, S. (2019). Atatürk’ün kültür ve medeniyet anlayışı. Yeni Türkiye, (110), 180-195.
5. Connerton, P. (1999). Toplumlar nasıl anımsar. (Şenel, A. Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
6. Erdal, İ. (2021). Cumhuriyet Dönemi Türkiye’sinin tanıtımında folklorun kullanımı 1920-1960. Milli Folklor Dergisi, 17 (129), 149-161.
7. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Kültür Dergisi. (1997, Ocak). 8 (7), 142.
8. Gaziantep Gazetesi. (1930, 26 Aralık), s. 3.

9. Gaziantep Gazetesi. (1933, 30 Ağustos), (248), s. 5.
10. Gaziantep Halkevi. (1935). Gaziantep Halkevi broşürü. Gaziantep: Halkevi Matbaası.
11. Gaziantep İl Yıllığı 1973. (1973). Gaziantep: Gaziantep Valiliği.
12. Gaziantep İl Yıllığı 2002. (2002). Gaziantep: Gaziantep Valiliği.
13. Gaziantep Kültür Dergisi. (1957, 10 Aralık). 1 (2), 3.
14. Gaziantep Kültür Dergisi. (1957, 10 Kasım). 1 (1), 2.
15. Gaziantep Kültür Dergisi. (1958, 10 Eylül). 1 (11), 12.
16. Gaziantep Kültür Dergisi. (1958, 10 Haziran). 1 (8), 8.
17. Gaziantep Kültür Dergisi. (1958, 10 Temmuz). 1 (9), 10.
18. Gaziantep Kültür Dergisi. (1959, 10 Haziran). 2 (20), 13.
19. Gaziantep Kültür Dergisi. (1960, 10 Nisan). 3 (28), 5.
20. Gaziantep Kültür Dergisi. (1962, 10 Ağustos).
21. Gaziantep Kültür Dergisi. (1966, 10 Şubat). 9 (98), 19.
22. Gaziyurt Gazetesi. (1949, 29 Mart), s. 1.
23. Göğüş, M. O. (1997). İlk insanlardan bugüne çeşitli yönleriyle Gaziantep. Gaziantep: Cihan Ofset Matbaacılık.
24. Halkevi Çalışmaları. (1939, Nisan). Başpınar Dergisi, 1 (2), 24.
25. İlimiz Gaziantep. (1968). İstanbul: Özgül Yayınları.
26. İnan, A. (1981). Atatürk hakkında hatıralar ve belgeler. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
27. Özlü, Z. (2018). Cumhuriyetin ilk yıllarında Gaziantep’te sosyal, kültürel ve sosyo-ekonomik yaşam. Millî Mücadele döneminde Gaziantep (Uluslararası Gaziantep Tarihi Sempozyumu bildirileri) içinde (s. 1250-1270). Gaziantep: Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Gazikültür A.Ş.
28. Saraç, C. (t.y.). Gaziantep tiyatro tarihi ve geçmişten esintiler. Gaziantep: Cahit Saraç.
29. Severoğlu, B. S. (2021). 100 yılın özlemi: Panorama 25 Aralık Gaziantep Savunması Kahramanlık Müzesi. GSE Dergisi, (1), 15-22.
30. Solmaz, E. (2020). Kaybolmaya yüz tutmuş bir meslek kalaycılık: Afyonkarahisar örneği. Folklor Akademi Dergisi, 3 (2), 381-394.
31. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), 1940, 490.1.0.0/1035.980.3
32. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), 1941, 490.1.0.0/975.777.3
33. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), 1942, 490.1.0.0/1009.896.1
34. Tokuz, G. (2004). 20. yüzyılda Gaziantep’te eğlence hayatı. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi Vakfı.
35. Ünüvar, S. (2017). Yerel tarih ve Gaziantep Halkevi yayın organı Başpınar Dergisi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10 (53), 305-318.
36. Yanıç, E. Â. (2021, Şubat). GSE 2021 Gaziantep Sanat-Edebiyat. İstanbul: Gazikültür A.Ş., Ofset Yapımevi.
37. Yeni Gaziantep Gazetesi. (1941, 28 Haziran), s. 1.
38. Yeni Gaziantep Gazetesi. (1942, 18 Haziran), (135), s. 1.
39. Yeni Gaziantep Gazetesi. (1942, 6 Nisan), (115), s. 1.
40. Yeni Gaziantep Gazetesi. (1944, 10 Mart), (311), s. 1.
41. Yeni Gaziantep Gazetesi. (1944, 12 Mayıs), (329), s. 1.
42. Yeni Gaziantep Gazetesi. (1944, 25 Nisan), (324), s. 1.
43. Yeni Gaziantep Gazetesi. (1945, 24 Nisan), (425), s. 1.
44. Yenişehirlioğlu, Ş. (1994). Cumhuriyetimizin kültürel temeli. 2000’li yıllarda Türkiye’deki toplumsal ve kültürel dönüşümler sempozyumu (14–16 Aralık 1994) içinde (s. 550-560). Abant: UNESCO Türkiye Millî Komisyonu.
45. Yücebaş, F. (2018). Tek Parti Döneminde Gaziantep Vilayeti Halkevi faaliyetleri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (39), 435-450.