Bulgaristan’da Türk Azınlığa Yönelik Unutulmuş Üç Büyük Siyasî Suikast

Öz

Osmanlı Devleti’nin idaresinden çıktıktan sonra Bulgaristan’da kalan Türk nüfus gerek 1877-1878 Osmanlı Rus Savaşı esnasındaki ayrılma sürecinde gerekse daha sonraki devirlerde çok çeşitli baskı, sindirme ve göç ettirme metotlarıyla karşılaşmışlardır. I. Dünya savaşından sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu yılların başlarında nispeten iyi olan Türklerin durumu 1920’lerin sonlarından itibaren özellikle aşırı milliyetçi Bulgar örgütlerinin düşmanca ve saldırgan tutumları nedeniyle bozulmaya başlamıştır. Bu dönemde özellikle Türk azınlığın liderleri hedef alınmış ve çok sayıda suikast gerçekleşmiştir. Ancak bu cinayetlerin büyük bölümü ile ilgili günümüze yeterli ölçüde bilgi ulaşmamıştır. Çalışmamızda incelediğimiz üç suikast hakkında, arşiv malzemesi bulunması ve kısmen de basına yansımış olmaları sebebiyle araştırma yapmak mümkün olmuştur. Ayrıca bu suikastlar Türk nüfusun büyük bir çoğunluk oluşturduğu güney Bulgaristan’da Rodoplar bölgesinde gerçekleştirilmiştir. Nahiye müdürü konumunda bulunan Hasan ve Feyzi Beyler ile dönemin Bulgar parlamentosunda milletvekili olan Hüseyin Galibov cinayetleri döneme ait ulaşabildiğimiz kaynaklar doğrultusunda aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hasan Efendi,Feyzi Efendi,Hüseyin Galibov,Suikast,Bulgaristan’daki Türk Azınlığı,Trakya Komitası

Forgotten Three Great Political Assassinations Towards Turkish Minority in Bulgaria

Öz

After leaving the administration of the Ottoman Empire, the Turkish population in Bulgaria had encountered a variety of oppression, intimidation and displacement methods during the separation process during the Ottoman Russian War of 1877- 1878 and later on. The situation of Turkey, which was relatively good in the early years of the Republic of Turkey after World War I, began to deteriorate from the late 1920s on account of the hostile aggressive attitudes of the ultra- nationalist Bulgarian organizations. In this period, especially the leaders of the Turkish minority were targeted and numerous assassinations took place. However, when we look at today, about most of these murders have not received enough information. It was possible to conduct research about three assassinations we investigated in our work, because of the presence of archival materials and, in part, their reflection on the press. In addition, these assassinations took place in the Rhodopes region in southern Bulgaria, where the mojority of the Turkish population is located. Hasan and Fevzi Beyler, who are in the position of the head of the township, and Hüseyin Galibov a deputy in the Bulgarian parliament of the time, were tried to be illuminated in the direction of the sources of return.

Anahtar Kelimeler

• Hasan Efendi,Feyzi Efendi,Hüseyin Galibov,Assassination,Turkish Minority in Bulgaria,Thracian Organization

Kaynakça

1. Dnevnik. (1933). “Ubiystvoto na Deputata Galibov”. Temmuz 23, s. 2. Edirne Milli Gazete. (1930). Bulgaristan Türklerinin Feryadı; Mektepleri Kapatılıyor – Türkler Hayatlarından da Emin Değil – Nazarı Dikkati Celbederiz. Şubat 23, s. 2. Edirne Postası. (1933). "Bulgaristan’da Bir Hadise Daha! Bir Türk Baskına Uğratılarak Öldürüldü. Mayıs 8, s. 1. Mastanliyski Okrıjen Vestnik. (1930). “Ubiystvoto na Djebiroglarskiya Kmet”, Şubat 1, s. 8. Utro. (1933). “Ubietsıt na Galibov Zaloven” Temmuz 6, s. 5. Utro. (1933). “Ubiystvoto na Deputata Hadji Galibov” Temmuz 24, s. 1. Vreme. (1933). “İzmiyte Petnoto” Temmuz 24, s. 1. Vreme. (1933). “Ubiystvoto na Hadji Galibov” Temmuz 24, s. 1.Durhan Hatipoğlu (17. Mart. 2017). Edirne. Mülakat Durhan Hatipoğlu (17. Mart. 2017). Edirne. İnceleme Eserler Bayraktarova, E. (2009). Bulgaristan’daki Müslüman Azınlıkların Statüsü (1908-1919) . İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi. Bıçaklı, H. A. (2016). Türkiye Bulgaristan İlişkileri (1878-2008). Ankara: İmge. Bolat, B. (2013). 1932 Kessarevo/ Kesarevo/ Kesenova Olayı/ Faciası/ Hadisesi. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XIII (26), ss.87-103. Çanlı, M. (2011). Bulgar Trakya Komitesi (1918-1934). Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, XI (2), ss. 277-292. Danailof, G. T. (1937). Bulgaristan Nüfus İstatistiklerine Ait Tetkikler. (İ. Darcan, Çev.) Ankara: Başvekâlet Matbaası. Değerli, E. S. (2006). Mustafa Kemal Atatürk’ün Sofya Askerî Ataşeliğinin Türk Bulgar İlişkilerine Yansımaları (1913-1938). Ankara: ATASE. Deliorman, A. (2010). Bulgaristan’da Türk Basını. İstanbul: İBB Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığı Kültür Müdürlüğü. Deliorman, N. (1955). Razgrad Mezarlık Hadisesinde Çanlar Benim İçin Çaldı. İstanbul: Türkiye Ticaret Matbaası. Glavna Direktsiya Na Statistikata. (1911). Statistiçeski Godişnik Na Bılgarskoto Tsarstvo 1910 Godina Vtora, (1911), (Bulgar Çarlığı’nın Yıllık İstatistiği 1910 İkinci Yıl). Sofya: Dırjavna Peçatnitsa. Halaçoğlu, A. (1995). Balkan Harbi Sırasında Rumeli'den Türk Göçleri (1912-1913). Ankara: TTK. Kâmil, İ. (1989). Bulgaristan'daki Türklerin Hakları. Ankara: YÖK. Kayıcı, H. (2013). Salnamelere Göre İdârî, Sosyal ve Ekonomik Yapısıyla Edirne Sancağı. Edirne: Edirne Valiliği. Lütfü, M. (1930, Şubat 2). Son Cinayet Dolayısıyla. Rodop Gazetesi, s. 1. McCarthy, J. (1998). Ölüm ve Sürgün. (B. Umar, Çev.) İstanbul: İnkılâp. Memişoğlu, H. (2002). Geçmişten Günümüze Bulgaristan'da Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Kültür Bakanlığı. Nabi, Y. (1936). Balkanlar ve Türklük. Ankara: Ulus. Özey, R. (2002). Türk Yurdu Balkanların Coğrafyası I, S. 43 Ocak/Şubat Ankara 2002, s. 229. Yeni Türkiye, Türkoloji ve Türk Tarihi Araştırmaları Özel Sayısı I (43), ss. 226-243 Soysal, İ. (1983). Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları (1920-1945) (Cilt I). Ankara: TTK. Şimşir, B. (2012). Bulgaristan Türkleri (3. b.). İstanbul: Bilgi. Turan, Ö. (1998). The Turkish Minority in Bulgaria (1878-1908). Ankara: TTK. Uzun, H. (2009, Eylül). Cumhuriyet Gençliğinin Misyonu Çerçevesinde 1933 Yılı Vagon-Li ve Razgrad Olayları. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 6 (3), ss.57-81. Yıldırım, B. (2015). Bulgaristan’daki Müslüman Türk Azınlığa Yönelik Baskılar ve Göçler (1934-1939). Yeni Türkiye, Rumeli Balkanlar Özel Sayısı-IV(69), ss.4095-4102.