Ebeveynlerin Gözünden Çocukların Dijital Medya Kullanımı: Kırgızistan Örneği

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 376 - 385, 25.12.2025

Beydanur Kulak

Öz

Bu araştırma, dijital medyanın çocuklar üzerindeki etkilerini ve ebeveynlerin medya okuryazarlık düzeyleri ile çocukların dijital medya kullanım alışkanlıkları arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Dijital çağda çocuklar teknolojiye hızlı bir şekilde uyum sağlamakta; ancak aşırı ve kontrolsüz ekran kullanımı sosyal izolasyon, bağımlılık, öfke, kaygı ve akademik başarıda düşüş gibi olumsuz sonuçlara yol açabilmektedir. Literatür, çocukların dijital medyada yetişkinlerden daha aktif ve bilgili olduğunu, hatta ebeveynlerine teknoloji kullanımında rehberlik ettiğini göstermektedir. Bu durum, ebeveynlerin medya okuryazarlığının önemini artırmaktadır. Araştırma, Kırgızistan’daki ebeveynler üzerinde uygulanmış 20 soruluk bir anketten elde edilen 133 veri ile yürütülmüştür. Anket, ebeveynlerin medya okuryazarlık düzeylerini ve çocukların dijital medya kullanım davranışlarını ölçmeyi amaçlamıştır. Elde edilen bulgulara göre çocukların çoğu, aile ile vakit geçirmek yerine interneti tercih etmekte; sorumluluklarını ihmal edebilmekte ve internet kullanım sınırlarına uymakta zorlanmaktadır. Sosyal medya kullanımının günlük yaşamı ve iletişimi etkilediği görülmektedir. Demografik analizlerde, ebeveynlerin cinsiyeti, yaşı, medeni durumu, eğitim düzeyi ve çocuk sayısına göre anlamlı bir fark bulunmamıştır; ancak eğitim düzeyi arttıkça medya konusunda daha bilinçli davranma eğilimi ve çocuk sayısı arttıkça endişelerin yükselme eğilimi gözlenmiştir. Çocukların cinsiyeti ve eğitim düzeyi de ebeveynlerin algısı üzerinde anlamlı bir etki göstermemiştir. Çoklu regresyon analizinde de hiçbir demografik değişkenin internet bağımlılığı üzerinde anlamlı bir yordayıcı olmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, dijital medya kullanımının çocuklar üzerindeki etkilerinin yönetilmesinde ebeveynlerin medya okuryazarlığı kritik bir rol oynamaktadır. Ailelerin bilinçlendirilmesi, dengeli teknoloji kullanımı ve medya okuryazarlığı eğitimlerinin artırılması gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Dijital Medya , Medya Okuryazarlığı , Sosyal Medya , Dijital Ebeveynlik , Alfa Kuşağı , Teknoloji Kullanımı

Etik Beyan

“EBEVEYNLERİN GÖZÜNDEN ÇOCUKLARIN DİJİTAL MEDYA KULLANIMI: KIRGIZİSTAN ÖRNEĞİ” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir.

Destekleyen Kurum

Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi

Children's Digital Media Use Through The Perspective of Parents: The Case of Kyrgyzstan

Öz

This research examines the effects of digital media on children and the relationship between parents' media literacy levels and children's digital media usage habits. In the digital age, children quickly adapt to technology; however, excessive and uncontrolled screen use can lead to negative consequences such as social isolation, addiction, anger, anxiety, and decreased academic achievement. Literature indicates that children are more active and knowledgeable than adults on digital media, even guiding their parents in technology use. This situation increases the importance of parental media literacy. The research was conducted with data from 133 parents in Kyrgyzstan, using a 20-question survey. The survey aimed to measure parents' media literacy levels and children's digital media usage behaviors. The findings indicate that most children prefer the internet to spending time with their families, may neglect their responsibilities, and have difficulty adhering to internet usage limits. Social media use has been shown to impact daily life and communication. Demographic analyses revealed no significant differences based on parents' gender, age, marital status, education level, or number of children. However, a tendency to be more conscious about media was observed as education level increased, and concerns tended to increase as the number of children increased. Children's gender and education level also had no significant impact on parents' perceptions. Multiple regression analysis also found that no demographic variable was a significant predictor of internet addiction. Consequently, parents' media literacy plays a critical role in managing the effects of digital media use on children. It is recommended that families be more aware, that parents use technology in a balanced way, and that media literacy training be increased.

Anahtar Kelimeler

Digital Media , Media Literacy , Social Media , Digital Parenting , Alpha Generation , Technology Usage

Kaynakça

• AAP İletişim ve Medya Konseyi. (2016). Medya ve genç beyinler. Pediatri, 138(5), e20162591. https://doi.org/10.1542/peds.2016-2591
• Aghlara, L. ve Tamjid, N. H. (2011). Dijital oyunların İranlı çocukların yabancı dil edinimindeki kelime dağarcığını korumalarına etkisi. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 29, 552–560. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.11.275
• Anderson, D. R. ve Pempek, T. A. (2005). Televizyon ve çok küçük çocuklar. American Behavioral Scientist, 48(5), 505–522. https://doi.org/10.1177/0002764204271506
• Ayhan, N., Akman, E. ve Narmamatova, T. (2025). Digital transformation and cyberbullying in education: An evaluation on children in Kyrgyzstan. International Journal of Adolescence and Youth, 30(1). https://doi.org/10.1080/02673843.2025.2498058
• Bickham, D. S., Moukalled, S. ve Rich, M. (2021). COVID-19 salgını sırasında gençlerin medya kullanımı ve uzaktan eğitim deneyimleri. Technology, Mind, and Behavior, Conference Proceedings.
• Cantor, J. (2002). Medya ve çocukların korkuları, kaygıları ve tehlike algıları. In D. Singer & J. Singer (Eds.), Handbook of children and the media (pp. 207–221). Sage Publications.
• Clark, L. (2011). Dijital çağ için ebeveyn arabuluculuk teorisi. Communication Theory, 21, 323–343. https://doi.org/10.1111/j.1468-2885.2011.01391.x
• Correa, T. (2014). Aileler içinde aşağıdan yukarıya teknoloji aktarımı: Gençlerin, ebeveynlerinin dijital medya kullanımını ikili verilerle nasıl etkilediklerinin incelenmesi. Journal of Communication, 64, 103–124.
• Correa, T., Straubhaar, J. D., Spence, J. ve Chen, W. (2015). Yeni teknolojilerin aracılık edilmesi: Ebeveynlerinin internet kullanımında çocukların rolü. New Media & Society, 17, 483–500.
• Cristia, J., Ibarrarán, P., Cueto, S., Santiago, A. ve Severín, E. (2017). Teknoloji ve çocuk gelişimi: Çocuk başına bir dizüstü bilgisayar programından elde edilen kanıtlar. American Economic Journal: Applied Economics, 9, 295–320. https://doi.org/10.1257/app.20150385
• Dienlin, T. ve Johannes, N. (2022). Dijital teknolojinin ergenlik çağındaki refah üzerindeki etkisi. Dialogues in Clinical Neuroscience, 22, 135–142. https://doi.org/10.31887/DCNS.2020.22.2/tdienlin
• Dünya Sağlık Örgütü. (2019). Sağlıklı büyümek için çocukların daha az oturması ve daha çok oynaması gerekir: 5 yaş altı çocuklar için fiziksel aktivite, hareketsiz davranış ve uykuya ilişkin yeni DSÖ yönergeleri. Erişim Adresi: https://www.who.int/news-room/detail/24-04-2019-to-grow-up-healthy-children-need-to-sit-less-and-play-more
• Eşği, N. (2014). Aile-Çocuk İnternet Bağımlılık Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(2), 807–839.
• Garbutt, J. M., Leege, E., Sterkel, R., Gentry, S., Wallendorf, M. ve Strunk, R. C. (2012). Ebeveynler nelerden endişe ediyor? Çocukların sağlık sorunları ve sağlık endişeleri. Clinical Pediatrics, 51(9), 840–847.
• Genç, G. ve Köksal, D. (2021). Yabancı dil öğrenme çabası ve dijital yerliler arasında dijital medyanın kullanımı: Bir vaka çalışması kentsel ortaokul. Novitas-ROYAL (Research on Youth and Language), 15, 17–37.
• Gentile, D. A., Nathanson, A. I., Rasmussen, E. E., Reimer, R. A. ve Walsh, D. A. (2012). Benim gördüğümü görüyor musunuz? Ebeveyn ve çocuk raporları ebeveynlerin medyayı izlemesi. Family Relations, 61, 470–487. https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2012.00709.x
• Greyson, D. (2017). Genç ebeveynlerin sağlık bilgisi uygulamaları. Journal of Documentation, 73(5), 778–802.
• Ito, M., Horst, H., Bittanti, M., Boyd, D., Herr-Stephenson, B., Lange, P. G. ve Tripp, L. (2009). Yeni medya ile yaşamak ve öğrenmek: Dijital gençlik projesi bulgularının özeti. Cambridge, MA: MIT Press.
• Jukic, R. ve Skojo, T. (2021). Alfa neslinin eğitim ihtiyaçları. Proceedings of the 44th International Convention on Information, Communication and Electronic Technology (MIPRO), 564–569. https://doi.org/10.23919/MIPRO52101.2021.9597106
• Katz, V. S. (2010). Göçmen çocuklarının ailelerini topluma bağlamak için medyayı nasıl kullandıkları. Journal of Children and Media, 4, 298–315.
• Livingstone, S. (2009). Genç uzmanlar. In S. Livingstone (Ed.), Children and the internet (pp. 33–62). Malden, MA: Polity Press.
• McCrindle, M., Fell, A. ve Buckerfield, S. (2021). Alfa kuşağı: Çocuklarımızı anlamak ve onların başarılı olmalarına yardımcı olmak. Hachette Australia.
• McDaniel, B. T. ve Radesky, J. S. (2018). Technoference: Ana teknoloji ile dikkat dağıtma ve çocuk davranışlarıyla ilişkilendirme sorunları. Child Development, 89, 100–109. https://doi.org/10.1111/cdev.1282
• Mude, G. ve Undale, S. (2023). Sosyal medya kullanımı: Hindistan'da Y kuşağı ile Z kuşağı arasında bir karşılaştırma. International Journal of E-Business Research, 19(1). https://doi.org/10.4018/ijebr.317889
• Ofcom (2023). Çocuklar ve ebeveynler: Medya kullanımı ve tutumlar raporu. Erişim Adresi: https://www.ofcom.org.uk/__data/assets/pdf_file/0027/255852/childrens-media-use-and-attitudes-report-2023.pdf
• Ragnedda, M., Ruiu, M. L. ve Addeo, F. (2022). Dijital ve sosyal dışlanmanın kendini güçlendiren etkisi: Eşitsizlik döngüsü. Telematics and Informatics, 72, 101852. https://doi.org/10.1016/j.tele.2022.101852
• Rideout, V. (2021). Sağduyu sayımı: Gençler ve ergenler tarafından medya kullanımı. Common Sense Media. Erişim Adresi: https://www.commonsensemedia.org/sites/default/files/research/report/8-18-census-integrated-report-final-web_0.pdf
• Warren, R. (2001). Söz ve eylemlerde: Ebeveyn katılımı ve çocukların televizyon izlemesinin aracılık edilmesi. Journal of Family Communication, 1, 211–231. https://doi.org/10.1207/S15327698JFC0104_01
• Zaman, B., Nouwen, M., Vanattenhoven, J., de Ferrerre, E. ve Van Looy, J. (2016). Evde küçük çocukların dijital medya kullanımının bağlamsallaştırılmış ebeveyn arabuluculuk uygulamalarına yönelik nitel bir araştırma. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 60, 1–22. https://doi.org/10.1080/08838151.2015.1127240