Türkçe ve Diğer Bazı Dillerde Sayı Kelimeleri ve Benzerlikleri

Öz

Diller arası sayı adlarının ortaklığı veya benzerliği, dil akrabalığını ve dil ailelerini belirlemede temel bir parametredir. Dahası, bir dilin daha eski dillere benzerliği, onun da eski bir dil olduğunun göstergesidir. Bu çalışmada, ilk olarak, MÖ 2500 yılından başlayarak, Modern Türkçe ve Orta Türkçe dönemleriyle birlikte Eski Türkçe sayı adları belirlenmiştir. Daha sonra, coğrafyaya göre sınıflandırılmış Modern 32 Türk dilindeki sayı adları çeşitli kaynaklardan derlenmiş ve karşılaştırılmıştır. Ardından, Türkçedeki 1'den 10'a kadar olan sayı adları, farklı dil ailelerinden ve coğrafyalardan seçilen 65 dildeki sayı adlarıyla birlikte belirlenmiş ve karşılaştırılmıştır. Türkçedeki ve incelenen Türk dillerindeki sayı adlarının tamamen ortak olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca, Türkçedeki sayı adlarının ses ve yapı bakımından bazı diğer dillerdeki sayı adlarına benzer olduğu ve hatta birçoğunun ortak sayı adlarını paylaştığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sayı Adları
• Türkçe
• Eski Türkçe
• Orta Türkçe
• Modern Türkçe Dilleri
• Diğer Diller

Etik Beyan

“Türkçe ve Diğer Bazı Dillerde Sayı Kelimeleri ve Benzerlikleri” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır.

Number Words and Their Similarities in Turkish and Some Other Languages

Öz

Number names are one of the most frequently used elements in languages. The commonality or similarity of number names across languages is a fundamental parameter in determining language kinship and language families. Furthermore, the similarity of a language to older languages is an indication that it is also an ancient language. In this study, first, Old Turkish number names were determined, starting from 2500 BC, along with the Modern Turkic and Middle Turkic periods. Then, number names in 32 languages of Modern Turkish, classified by geography, were collected from various sources and compared. Then, the number names from 1 to 10 in Turkish, along with those in 65 languages selected from different language families and geographies, were identified and compared. It has been observed that the number names in Turkish and the Turkic languages examined are completely common. Furthermore, it has been determined that the number names in Turkish are similar to those in some other languages in terms of sound and structure, and that many even share common number names.

Anahtar Kelimeler

• Number Names
• Turkish
• Old Turkic
• Middle Turkic
• Modern Turkic Languages
• Other Languages

Etik Beyan

During the writing process of the study “Number Words and Their Similarities in Turkish and Some Other Languages” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required.

Kaynakça

1. Ağıralioğlu, N. & Akçan, K. (2025). Türkçe kişi zamirlerinin bazı dil ve lehçelerdeki kişi zamirleriyle karşılaştırılması, Journal of Turkic Civilization Studies, Cilt: 6 Sayı: 1, 1 – 25.
2. Arslanoğlu, K. (2025). Dictionary of Turkish roots in western languages, Full English Version, 432 p.
3. Atıcı, A. (2013). Sungur Türkçesinin sayı sistemi üzerine, Türkbilig, 2013/25: 39-54.
4. Ayverdi, İlhan (2005). Asırlar boyu tarihi seyir içinde misalli büyük Türkçe sözlük, Mas Matbaacılık A.Ş. Birinci Baskı, İstanbul.
5. Bacanlı, E. (2012). Geçmişten günümüze Türkçenin sayıları ve sayı sistemi, Bilim ve Teknik, Sayı: 540, s. 76-78.
6. Bak, H. (2022). Rus dilinde nicel sayı adları ve mecaz anlamları üzerine bir inceleme, Kafkas University Journal of the Institute of Social Sciences, Sayı: 29, 1-19.
7. Baskakov, N. A. (1966). Karaçay-Balkar tilni gramatikası, fonetika, morfologia, sintaksis, Nalçik: Nalçik Kabartı İlmu İzlem İnstitut.
8. Bathitar, F. (2020).İsim bahsi üzerinden Arapça Ve İbrânice’nin mukayesesi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.

9. Bayazıt, Z. Z. (2018). Türkçe sayı adları üzerine bir inceleme, The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), 2018, 3(2), s. 26-34, ISSN: 2536-4510.
10. Beekes, R.S.P. (2003) The Origin of the Etruscans, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Amsterdam.
11. Berbercan, M.T. (2014). Türk yazı dilinin tarihȋ dönemleri ve orta Türkçenin yeri meselesi, Tarih Okulu Dergisi (TOD), Yıl 7, Sayı XVII, ss. 765-783. DOI No: http://dx.doi.org/10.14225/Joh399.
12. Blažek, V. (2019). Altaic languages: History of research, survey, classification and a sketch of comparative grammar, Masaryk University Press, 360 p.. Brno 2019.
13. Bomhard, R. Alan (2018). A comprehensive ıntroduction to Nostratic comparative linguistics with special reference to Indo-European, Vol.1, Third Edition, 800 p.
14. Bozkurt, F. (2002). Türklerin dili, 2. Baskı, Kültür Bakanlığı, 744 p., Ankara.
15. Clauson, G. (1959). The Turkish numerals, Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, No. 1 and 2,, pp. 19-31.
16. Çakmakcı, Ö. (2020). Dîvânü Lügâti’t-Türk’te sayı sistemi ve sayı adları, Turkish Studies - Language, 15(1), 79- 86. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.40181.
17. Çam, A. (2021). Şahseven Türkçesinde sayılar, VIII. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Sempozyumu, 22 s.
18. Çınar, A. (2020). Tarihte kaybolmuş bir medeniyet: Etrüskler ve Etrüsk dini, Belleten, Türk Tarih Kurumu, Cilt 84 - Sayı 299, Sayfalar: 43-74, DOI: 10.37879/belleten.2020.43.
19. De Vıllıers, M. (1923). the numeral words: their origin, meaning, history and lesson, Published By H.F. & G. Witherby/ Juta & Co. Lyd, London/ Cape Town Etc. South Africa.
20. Dağıstan, S. ve Zamirbek Kızı, A. (2025). Kırgız Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde 3, 7 ve 40 rakamlarını içeren deyimler üzerine bir değerlendirme. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14 (4), 1425-1439. doi:10.33206/mjss.1711978.
21. Diaz-Montexano, G. (2022). Numerales ibéricos determinados por contexto favorable y sus posibles correlatos transeurasiáticos eusko-altaico-túrquicos. (Academia.edu | Marzo, 2022).
22. Doğan, T. (2017). Türkiye Türkçesi Ve Horasan Türkçesinin Bocnurd Ağzında “ve” anlamında sıralamanın görünümü, Türk Dünyası, Dil Ve Edebiyat Dergisi, - Isssn: 1301-0077 Ankara, Turkey, Doı Numarası/Doı Number: 10.24155. 6türk Dünyası 43. Sayı, S. 87-105.
23. Ercilasun, A. B. (2013). The place of Turkish among the world languages, Dil Araştırmaları, Sayı: 12, 9-16 ss.
24. Erenoğlu Ataizi, D. (2017). Kaşkay Türkçesinde sayı sözcükleri: Şiraz ve çevresinden örnekler. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(2), 865-877.
25. Gluhak, A. (2015). Etruscan numerals, Linguistica 17, No.1, p.25-32. Linguistica 17(1), DOI:10.4312/linguistica.17.1.25- 32.
26. Gürgün, A. (2023.a). İsveçlilerin Türk kökenleri üzerine, Kaynak Yayınları, Geliştirilmiş 2. Baskı, 301 s.
27. Gürgün, A. (2023.b). (Çev.). Prof. Sven Lagerbring, İsviççenin Türkçeye benzerlikleri: İsveçlilerin Türk ataları, Kaynak Yayınları, 4. Basım, 159 s.
28. Hakimzjanov, F. S. (1986). New Volga Bulgarian inscriptions, Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae. 40 (1): 173-177. ISSN 0001-6446.
29. Hamori, F. (2017). The Etruscan language, 23 p. (https://www.magtudin.org/HamoriF2017Etruscan_language.doc.pdf.)
30. https://www.v-stetsyuk.name/en/Hypotheses/Numerales.html, To the primary formation of numerals in the Nostratic languages, Valentyn Stetsyuk (Lviv, Ukraine), 2025.
31. https://www.altayli.net/wp-content/uploads/2016/02/Peçeneklerin dili ve erken tarihi üzerine notlar.Pdf (Vörös, G., 2016).
32. https://crh.wikipedia.org/wiki/Fayl:TurkicLanguageMap.svg.
33. https://www.scribd.com/document/380300589/Numbers-in-Indo-European-Languages.
34. (https://www.v-stetsyuk.name › ...).
35. https://starlingdb.org › Texts › numeng
36. https://www.theelen.info/%5B20151101%5D%20Etruscan%20numerals%20-2-.pdf
37. https://www.zompist.com/oldnum.htm (Proto-Indo-European numerals, Numbers in Ancient and Proto- Languages).
38. Janhunen, J. A. (2023).The Unity and diversity of Altaic, Annual Review of Linguistics, Vol. 9:135-154, Https://Doi.Org/10.1146/Annurev-Linguistics-030521-042356.
39. Janse, M. (2009). Greek-Turkish language contact in Asia Minor. Études helléniques / Hellenic Studies, 17(1), 37–54. Retrieved from, https://ejournals.lib.uoc.gr/hellst/article/view/601.
40. Johanson, L. (2021). Turkic, Cambridge, 1063 sayfa. ISBN 978-0-521-86535-7.
41. Johanson, L. & Ágnes Csató, E. (eds.). (1998). The Turkic languages (Routledge Language Family Descriptions). London: Routledge, 1998. Pp. xxiii+474.
42. Kappler, M. (2011). A Tale of two Languages: Tracing the history of Turkish-Greek language contacts, Türk Dilleri Araştırmaları, 21.1 (2011): 95-130.
43. Karaca, M. (Hazırlayan). (2010). Osmanlıca Türkçe lugat, Hisar Yayınevi.
44. Karadavut, A. (2020). Eski Türkçede sayılar: Yapısal ve anlamsal bir yaklaşım, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora tezi.
45. Karatsareas, P. (2016). The Asia Minor Greek adpositional cycle: A tale of multiple causation, Journal of Greek Linguistics 16 (2016) 47–86 brill.com/jgl.
46. Kaşgarlı, Mahmud (2007). Divanü Lugati’t-Türk, Kabalcı Yayınevi, İstanbul.
47. Kaymaz, Z. (1991). Eski Anadolu Türkçesinde sayı adları ve kullanılışları, TDAY Belleten, s.5-17.
48. Kenanidis, I. & Evangelos C. Papakitsos, E.C. ( (2013).Yet another suggestion about the origins of the Sumerian language, International Journal of Linguistics, ISSN 1948-5425 2013, Vol. 5, No. 5 30 www.macrothink.org/ijl.
49. Kılıç, E. (2025). Sayı Adlarının Nörosemantik Altyapısı, Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi; Cilt 11, Sayı 24, S. 64 – 80.
50. Kılıç, E. (2023). Türkçe sayı adlarının Nostratik ve Altayistik gelişme katmanlarına dair izlenimler, International Social Sciences Studies Journal, (e-ISSN:2587-1587) Vol:9, Issue:118; pp:9873-9878. DOI: http://dx.doi.org/10.29228/sssj.7410.
51. Kırlı, M.K. (2006) Azerbaycanca- Türkçe: Türkçe Azrebaycanca lüğet, Genişletilmiş 2. Baskı, Bakı.
52. Kiyat, A. (2024). Kırgız Kültüründe Doğum Sonrası Kırk Günlük Süreç ve Kırk Çıkarma Ritüeli, Folklor Akademi Dergisi, 7(1), 124-132.
53. Küçük, S. (2015). Sayı grubu yönünden eski Türkçe İle Karaçay - Balkar Türkçesinin karşılaştırılması, The Journal of Academic Social Science Studies, Doi number: http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2794, Number: 33, p. 57-68.
54. Küçükgencay, N. & Peker, B. (2025). Numerical inscriptions on stones: The overcounting system employed during the old Turkic linguistic era. Turkish Studies - Language, 20(2), 1313-1330. https://dx.doi.org/10.7827/Turkish Studies.81114.
55. Kültür Bakanlığı. (1991). Karşılaştırmalı Türk lehçeleri sözlüğü-I, Başbakanlık Basımevi, Ankara.
56. Łukasık, J. (2022). Typology of fractional numerals in Turkic languages, Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis 139 (2022): 217–238, https://doi.org/10.4467/20834624SL.22.011.16121.
57. Robertson. E. (2006). Etruscan’s genealogical linguistic relationship with Nakh-Daghestanian: a preliminary evaluation, PDF.
58. Rogers, A. (2018). Theories on the origin of the Etruscan language, A Thesis Submitted to the Faculty of Purdue University In Partial Fulfillment of the Requirements for the degree of Master of Arts Department of Linguistics West Lafayette, Indiana.
59. Saltaoğlu, C. (2020). Türkçe sayı adları üzerine, 42 s., 01.01.2020, Antalya, Türkiye.
60. Soydan, S. (2018). Çağatay Türkçesinde bazı sayı isimlerinin kullanılışı ve sayıların gizemi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Ekim 2018 22(Özel Sayı): 1797-1812.
61. Taştekin, A. (2016). Türkçe’deki sayma sayılarının kökeni üzerine bir değerlendirme, International Refereed Journal of Researches on Economy Management, s. 48-68.
62. Tavkul, U. (2003).Türk lehçelerinin sınıflandırılmasında bazı kriterler, Kırım Dergisi, 12 (45), 2003, 23-32. ss.
63. Tekin, T. (1988). Volga Bulgar kitabeleri ve Volga Bulgarcası, Türk Tarih Kurumu Basımevi. Ankara, ISBN 978-9- 751600-660.
64. Tekin, T. (2005). Türk dil ve diyalektlerinin yeni bir tasnifi, Talat Tekin Makaleler 3, Çağdaş Türk Dilleri, Ankara, 2005. 361-386 ss.
65. Thomann, J. (2018). Scientific and archaic Arabic numerals: Origins, Usages and scribal traditions of the two abjad systems, SCIAMVS, Sources and Commentaries in Exact Sciences, 19: 167-200.
66. Tömörtogoo, D. (Çeviren: Kartallıoğlu, Y.). (2005). Moğolcadaki sayıların yapısı ve sistemi, İlmi Araştırmalar, Sayı 19, 177-186.
67. Woodard, R. D. (edited).( 2008). The Ancient languages of Asia Minor, Cambridge University Press.
68. Wouhuizen, F. C. (1989).Talanta XX-XXI (1988-89) Etruscan numerals in Indo-European Perspectıve.
69. Ziyayeva, Z. (2006). Horaasan ağızları, Journal of Qafqaz University, Sayı 18, Bakü 2006, s. 91-97.