Lexical Features of the İskevsür Dialect: A Comparative Analysis with the Derleme Sözlüğü (Entries A–G)

Öz

This study examines the lexical features of the İskevsür regional dialect through a comparative analysis with the Derleme Sözlüğü. The data are based on the entries A–G in Muhsin Demirci’s 2008 work Kültürümüzde İskevsür Ağzı. Lexical items that fully correspond to the Derleme Sözlüğü were excluded from the analysis, and only divergent items were evaluated under four categories: words absent from the dictionary, words recorded without reference to the İskevsür area, items displaying semantic variation, and items showing morpho-phonetic differences. As a result of the analysis, it was determined that a total of 197 words do not fully correspond with the Derleme Sözlüğü. Of these, 71 are not included in the dictionary, 70 do not reflect İskevsür in terms of geographical indexing, 34 exhibit semantic variation, 13 involve morpho-phonetic changes, and 9 consist of words that are present in the Contemporary Turkish Dictionary but are used with different meanings in İskevsür and its surrounding region. The findings demonstrate that micro-regional dialect data can significantly contribute to lexicographical studies and indicate that the Derleme Sözlüğü remains open to refinement in terms of local lexical variation.

Anahtar Kelimeler

• İskevsür dialect
• Dialect studies
• Lexical variation
• Derleme Sözlüğü
• Lexicography

Etik Beyan

During the writing process of the study “Lexical Features of the İskevsür Dialect: A Comparative Analysis with the Derleme Sözlüğü (Entries A–G)” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required.

İskevsür Yöresi Ağızlarında Söz Varlığı: Derleme Sözlüğü ile Karşılaştırmalı Bir İnceleme (A–G Maddeleri)

Öz

Bu çalışmada, İskevsür yöresi ağızlarında yer alan söz varlığı unsurları, Derleme Sözlüğü ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırma, Muhsin Demirci’nin 2008 yılında yayımlanan Kültürümüzde İskevsür Ağzı adlı eserindeki A–G maddeleri esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Derleme Sözlüğü ile tamamen örtüşen kelimeler çalışma kapsamı dışında bırakılmış; sözlük açısından farklılık gösteren unsurlar dört başlık altında değerlendirilmiştir: sözlükte bulunmayan kelimeler, sözlükte yer alıp İskevsür yöresinde kullanıldığı belirtilmeyen kelimeler, anlam farklılaşması gösteren kelimeler ve morfo-fonetik bakımdan farklılık gösteren kelimeler. İnceleme sonucunda toplam 197 kelimenin Derleme Sözlüğü ile tam örtüşmediği tespit edilmiştir. Bunların 71’i sözlükte yer almamakta, 70’i coğrafi fişleme bakımından İskevsür’ü yansıtmamakta, 34’ü anlamsal farklılaşma göstermekte, 13’ü morfo-fonetik değişiklik içermekte ve 9’u Güncel Türkçe Sözlük’te bulunup İskevsür ve yöresinde farklı anlamda kullanılan kelimelerden oluşmaktadır. Bulgular, mikro-bölgesel ağız verilerinin sözlük çalışmalarına önemli katkılar sunabileceğini ve Derleme Sözlüğü’nün yerel varyasyonlar bakımından güncellenmeye açık bir yapı arz ettiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İskevsür ağzı
• Ağız araştırmaları
• Söz varlığı
• Derleme Sözlüğü
• Sözlük bilimi

Etik Beyan

“İskevsür Yöresi Ağızlarında Söz Varlığı: Derleme Sözlüğü ile Karşılaştırmalı Bir İnceleme (A–G Maddeleri)” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Aksan, D. (2009). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu.
2. Alan, M. (2025). Türkiye Türkçesi ağız çalışmalarının kısa tarihi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 20, 128-137.
3. Demir, N. (2002). Ağız terimi üzerine. Türkbilig Dergisi, 4, 105-116.
4. Demir, N. ve Yılmaz, E. (2012). Türk dili el kitabı (6. Baskı). Ankara: Grafiker Yayınları.
5. Demirci, M. (2008). Kültürümüzde İskevsür ağzı. Ankara: Kültür Ajans Yayınları.
6. Ercilasun, A. B. ve Akkoyunlu, Z. (2025). Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk giriş-metin-çeviri-notlar-dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
7. Januzaqov, T. (2008). Qazaq tiliniŋ tüsindirme sözdigi. Almatı: Dayk-Press.
8. Karahan, L. (2011). Anadolu ağızlarının sınıflandırılması. Ankara: Türk Dil Kurumu.

9. Petek, E. (2023). Erbaa ve yöresi ağızlarından derleme sözlüğüne katkılar. V. Tokat Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 563-577.
10. T.C. Tokat Valiliği. Başçiftlik. Erişim adresi: https://www.tokat.gov.tr/basciftlik
11. Türk Dil Kurumu (1993). Türkiye’de Halk Azından Derleme Sözlüğü I-XII. Ankara: Türk Dil Kurumu.
12. Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/
13. Vardar, B. (1998). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. İstanbul: ABC Yayınları.
14. Yörükoğlu, A. (1993). Gençlik çağı ruh sağlığı ve ruhsal sorunlar (8. Baskı). İstanbul: Özgür Yayınları.