The Place of the Water Cult in Azerbaijani Folk Beliefs

Öz

This study aims to examine the functional and symbolic dimensions of the water-related belief systems of the Azerbaijani people. Utilizing a qualitative review of the literature, the gathered data were systematically analyzed to identify cultural patterns. The findings indicate that a substantial portion of Azerbaijani folk beliefs is structured around life-cycle transitions —namely birth, marriage, and death—as well as natural elements. In this context, water emerges as a fundamental element that protects, purifies, and prepares individuals for new life stages by shielding them from potential negative energies. Beyond its physical properties, water occupies a central position as a symbol of vitality and renewal. Furthermore, it is observed that water serves a functional role in calendrical rituals to revitalize nature and ensure abundance; it is also frequently employed in divination practices and various daily customs. The study reveals that water is perceived by society as possessing sacred significance and protective qualities. Ultimately, the investigation demonstrates that the water cult in Azerbaijani beliefs transcends being a mere physical necessity; it represents a multifaceted cultural value encompassing interrelated functions such as purification, protection and renewal.

Anahtar Kelimeler

• Turkic world
• Azerbaijan
• folk beliefs
• transitional periods
• water

Etik Beyan

During the writing process of the study “The Place of the Water Cult in Azerbaijani Folk Beliefs” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required.

Su Kültünün Azerbaycan Halk İnanışlarındaki Yeri

Öz

Bu çalışmanın amacı Azerbaycan halkına ait inanışlarda su kültünün yerini, işlevsel ve sembolik boyutlarını ortaya koymaktır. Çalışmada literatür tarama yöntemi kullanılmış ve elde edilen veriler analiz edilmiştir. Azerbaycan halk inanışlarının büyük bir bölümünün doğum, evlilik ve ölüm gibi geçiş dönemleri ile tabiat unsurları etrafında şekillendiği görülmektedir. Bu bağlamda suyun, geçiş dönemlerinde yeni yaşam evresine geçen bireyi olası kötü enerjilerden koruyan, arındıran ve sürece hazırlayan bir unsur olarak öne çıktığı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra suyun; canlılık, tazelik, temizlik ve arınmanın sembolü olarak önemli bir yere sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca suyun mevsimsel ritüellerde doğayı canlandırma ve bereketi sağlama işlevi gördüğü, fal uygulamalarında ve günlük hayattaki çeşitli pratiklerde de sıkça kullanıldığı görülmektedir. Bununla birlikte suyun toplum tarafından kutsal ve koruyucu niteliklerde değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Yapılan incelemeler sonucunda su kültünün Azerbaycan halkına ait inanışlarda yalnızca fiziksel bir ihtiyaç olarak değil; saflaştırma, korunma, bereket ve yenilenme gibi çok yönlü mitik temelli işlevlere sahip kültürel bir değer olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türk dünyası
• Azerbaycan
• halk inanışları
• geçiş dönemleri
• su

Etik Beyan

“Su Kültünün Azerbaycan Halk İnanışlarındaki Yeri” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Aliyev, R. (2021). Azerbaycan folkloru (janr sistemi ve teorik açıklamalar). Iksad Publications.
2. Alizade, R. (2008). Azerbaycan folklorunda tabiat kültleri ile ilgili inançlar [Doktora tezi, Azerbaycan Millî Bilimler Akademisi].
3. Alkır, Y. ve Güzel, Ö. (Edt.) (2020). Anadolu Türklerinde ölüm: defin ve yas ritüelleri. Anadolu Halk Kültüründe İnanış ve Ritüeller: Teoriden Pratiğe Köken ve Yansımalar içinde (1. Baskı, 523-539). Nobel Yayınları.
4. Amanoğlu, E. K. (2001). Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nde Nevruz çarşambaları. (Haz: Ş. Özcebeci). Türk Dünyasında Nevruz Dördüncü Uluslararası Bilgi Şöleni içinde (1. Baskı, 25-32). Atatürk Kültür Merkezi.
5. Arık, T. (2018). Azerbaycan’ın Nahçıvan Bölgesinde yağmurla ilgili inanışlar ve yağmur çağırma merasimleri. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 85, 217-227.
6. Aydın, M. (1995). Fal. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/fal#1.
7. Babek, A. (2011). Azerbaycan folklorunda su ile bağlı inamlar. Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Folklor Enstitüsü.
8. Bachelard, G. (2006). Su ve düşler-maddenin imgelemi üzerine deneme. (Çev: O. Kunal). Yapı Kredi Yayınları.

9. Bilir, T. G. (2024). Gündelik yaşam pratikleri ve yaşlanma sürecinde taktik ve stratejiler: Fatih ve Bakırköy örneği [Doktora Tezi, Maltepe Üniversitesi].
10. Durmuş, İ. (2012). Türk kültür çevresinde dağlama geleneği. Millî Folklor, 24(95), 114-121.
11. Eliade, M. (2003). Dinler tarihine giriş. (Çev: L. Arslan). Kabalcı Yayınları.
12. Gökşen, D. F., Serçekuş, P. ve Özkan, S. (2022). Geçmişten günümüze suyun kadın sağlığı üzerinde iyileştirici etkisi. Pamukkale Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 53, 379-383.
13. Harman, Ö. F. (2001). Kâhin. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/kahin#1.
14. Kaygalak Çelebi, S. ve Güzel Ö. (Edt.) (2021). Anadolu kültüründe doğum ritüelleri. Anadolu Halk Kültüründe İnanış ve Ritüeller: Teoriden Pratiğe Köken ve Yansımalar içinde (1. Baskı, 459-483). Nobel Yayınları.
15. Korkmaz, R. (1998). Dede Korkut Hikâyelerindeki su kültünün mitik yorumu. Türk Kültürü, 418, 91-98.
16. Maden, T. (2015). Azerbaycan’da su kıtlığı ve Ermenistan ile Sarsang rezervuarı sorunu. Ermeni Araştırmaları Dergisi, 52, 189-220.
17. Najafov, A. (2019). Azerbaycan halk inanışları [Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi].
18. Necatigil, B. (2002). 100 soruda mitologya. K Kitaplığı.
19. Oğuz, M. Ö. (2012). Mitolojimizde ve Ural Batır Destanında başlangıçtaki sonsuz su. Milli Folklor, 5(38), 22-24.
20. Ögel, B. (1995). Türk mitolojisi II. cilt. Türk Tarih Kurumu.
21. Örnek, S. V. (1971). Anadolu folklorunda ölüm. Ankara Üniversitesi Basımevi.
22. Sadığlı, M. (2022). Azerbaycan’da Nevruz inanışları. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 7, 93-100.
23. Sardarinia, E. (2016). Doğu Azerbaycan halk kültüründe geçiş dönemleri [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi].
24. Sarpkaya, S. (2022). Azerbaycan Türklerinin efsanelerinde ekofolklor bakış açısıyla av, su ve ağaç. Folklor Akademi Dergisi, 5(1), 59-77.
25. Süleymanova, L. (2023). Qerbi Azerbaycan folkloru. Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Folklor Enstitüsü.
26. van Gennep, A. (2022). Geçiş ritleri: tabular, batıl inançlar, büyüler, ayinler ve törenler. (Çev: O. Bülbül Beşler). Nora Yayınları.
27. Yalçınkaya, F. (2020). Doğu Anadolu Alevilerinde evlilikle ilgili ritüeller. Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, 21, 219-254.
28. Yeşil, Y. (2014). Türk Dünyası’nda geçiş dönemi ritüelleri üzerine tespitler. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 3(9), 117- 136.