Toponyms and Hydronyms in the epic «Manas» (Based on the Plot and Subject Index of the Epic «Manas»)

Öz

The article studies toponyms and hydronyms used in four variants of the epic «Manas». The main source of the research were variants by narrators from Naryn region: Sagymbai Orozbakov, Moldobasan Musulmankulov, Bagysh Sazanov and Shapak Rysmeendeev, which served as an object of the study of «The plot and subject index of the epic «Manas» – I». In all four variants of the epic there are more than 1700 toponyms and hydronyms. They may be differentiated as names of two different place names. The classification of names by toponyms and hydronyms was made in the Index. The toponyms and hydronyms similar to each other were analyzed, and it was found out that there are names used in one variant but do not exist in other ones. There are plenty names of places of the ancient time to present days – toponyms and hydronyms – in the epic Manas, where various people, tribes, and mythical creatures inhabited. These places were the Kyrgyz people’s divine land that was defended from enemies many times. And due to various reasons, they had to move to other places. This kind of field-oriented research may attract a deep interest of many historians and geographers, anthropologists and ethnographers, and linguists and sociologists. Moreover, it may serve as an indispensable resource for folklorists who deal with the multifaceted study of the phenomenon of narration of the epic by manaschi, and the spacial reflection of historical events throughout the masterpiece works. The word frequency analysis was done based on the contrastive-comparative method of the main places of the core events in the epic as Altay, Talas, Tashken, Alay, Anjiyan, Bukar, At-Bashy, Yssyk-Kol, Naryn, Orol-Too, Urum, etc.

Anahtar Kelimeler

• The epic «Маnas»
• toponyms and hydronyms
• plot and subject index

Etik Beyan

During the writing process of the study “Toponyms and Hydronyms in the epic «Manas» (Based on the Plot and Subject Index of the Epic «Manas»)” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required.

«Манас» эпосундагы жер-суу аттары («Манас» эпосунун сюжеттик-тематикалык көрсөткүчүнүн негизинде)

Öz

Макалада «Манас» эпосунун төрт вариантында кездешкен жер-суу аттары талдоого алынды. Изилдөөдө негизги булак катары «“Манас” эпосунун сюжеттик-тематикалык көрсөткүчү – I» китептеринин изилдөө объектисин түзгөн Нарын аймагынан чыккан манасчылар Сагымбай Орозбаков, Молдобасан Мусулманкулов, Багыш Сазанов, Шапак Рысмендеевдердин варианттары пайдаланылды. Бул төрт вариантта бардыгы 1700дөн ашык жер жана суу аты кездешет. Алардын ичинде жер аттарын да, суу аттарын да билдирген аталыштар бар. Көрсөткүчтө шарттуу түрдө жер аттары жана суу аттары болуп экиге ажыратылып берилген. Варианттардагы окшош жер-суу аттары өзүнчө талдоого алынып, бир вариантта кездешип башкаларында учурабаган жер-суу аттары аныкталды. Эпосто көптөгөн эл, уруу, мифтик жандыктар турак кылган жер-суу аталыштары байыркы учурдан азыркыга чейин көчүп-конуп жашаган, түрдүү себептерге байланыштуу жер ооштуруп, көчүүгө аргасыз болгон кыргыз элинин мекендеген, душмандандардан бошоткон жерлеринин аттары кездешет. Тарыхчылар менен географтардын, антропологдор менен этнографтардын, лингвисттер менен социологдордун кызыгуусун арттырып, чыныгы тарыхтын эпосто көркөм чагылдырылышын, айтуучулук өнөрдүн түрдүү кырларын изилдеген фольклористтерге бул багыттагы изилдөөлөр баалуу булактардан боло алат. Эпостогу башкы окуялар өткөн Алтай, Талас, Ташкен, Алай, Анжыян, Букар, Ат-Башы, Ысык-Көл, Нарын, Орол-Тоо, Урум сыяктуу жана башка аталыштардын варианттарда кездешүү жыштыгы салыштырмалуу түрдө сыпатталып берилди.

Anahtar Kelimeler

• «Манас» эпосу
• жер-суу аттары
• сюжеттик-тематикалык көрсөткүч

Etik Beyan

«Манас» эпосундагы жер-суу аттары («Манас» эпосунун сюжеттик-тематикалык көрсөткүчүнүн негизинде) аттуу изилдөө ишин жазуу процессинде илимий эрежелер, этика эрежелери жана цитата эрежелери сакталган. Чогултулган маалыматтар бурмаланган эмес, изилдөө жарыялоо үчүн башка академиялык басылмаларга жөнөтүлгөн эмес. Этика комитетинин уруксаты талап кылынбайт. /

Kaynakça

1. Anzerlioğlu, Y. (2009). Kirim’in Hiristiyan Türkleri: Urumlar. Millî Folklor, 21(84), 107–108.
2. Köchkünöv, A. (2024). “Manas” eposunun kelip чыgyshynyn taryhyi negizderi: Monografiya. Turar.
3. Kulaalieva, K. (2021, Mayıs 24–27). “Manas” eposundagy Altai, Altai too toponimderi. Uluslararası Türk Dünyası Yunus Emre Sempozyumu Bildiri Kitabı, Ankara, Bengü Yayınları, 579–586.
4. “Manas” eposunun syujettik-tematikalyk körsötküchü – I: 4-kitep. (2019). KTMU.
5. “Manas” eposunun syujettik-tematikalyk körsötküchü – I: 5-kitep. (2020). KTMU.
6. Manas: Baatyrdyk epos (B. Sazanovdun varianty boyuncha). (2017). (Z. Kulbarakova, Tüz.). Biyiktik Plus.
7. Manas: Baatyrdyk epos (M. Musulmankulovdun varianty boyuncha). (2017). (Zh. Ömüralieva, Tüz.). Biyiktik Plus.
8. Manas (Sh. Rysmendeevdin varianty boyuncha). (2013). (A. Zhainakova, Tüz.). Gazeta KG.

9. Manas: Kyrgyz elinin baatyrdyk eposu, 1-kit. (S. Orozbakovdun varianty boyuncha). (1995). KR UIAnyn Adabiyat zhana Iskusstvo Institutu. Kyrgyzstan.
10. Manas: Kyrgyz elinin baatyrdyk eposu, 8- zhana 9-kit.: S. Orozbak uulunun aytuusu boyuncha akademiyalyk bas. (2014). (S. Musaev, Tüz. zhana Dayardagan). Turar.
11. Murzaev, E. M. (1984). Slovar narodnykh geograficheskikh terminov. Mysl.
12. KNUZHUMALIEVS. (2015). https://arch.kyrlibnet.kg/uploads/KNUZHUMALIEVS.2015-6.pdf (Erişim tarihi: 13.05.2023).